Vì sao nên ăn các loại rau có vị đắng vào mùa thu?

Trong ẩm thực Á Đông, vị đắng từ lâu đã có một vị trí rất riêng. Không ngọt ngào như trái cây, không đậm đà như món mặn, vị đắng thường xuất hiện ở những thực phẩm như mướp đắng, cải bẹ xanh, bồ công anh hay tâm sen.

Với nhiều người, đây là những món phải "tập ăn" mới quen. Nhưng khi đã thích, chính vị đắng nhẹ, sau đó chuyển sang hậu vị thanh ngọt lại trở thành điểm hấp dẫn.

Người xưa có quan niệm ăn uống theo mùa, trong đó những thực phẩm có vị đắng thường được lựa chọn vào thời điểm giao mùa. Dưới góc nhìn hiện đại, không có bằng chứng cho thấy cứ ăn đồ đắng vào mùa thu là có thể "giải độc" hay phòng bệnh. Tuy nhiên, nhiều loại thực phẩm này chứa chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất thực vật, có thể góp phần tạo nên một chế độ ăn đa dạng.

Mướp đắng - càng đắng càng có người thích

Nhắc đến vị đắng, mướp đắng hay khổ qua gần như là cái tên quen thuộc nhất. Ở Việt Nam, loại quả này xuất hiện trong nhiều món ăn từ canh khổ qua nhồi thịt, khổ qua xào trứng đến khổ qua luộc, ăn kèm nước chấm.

Vị đắng của mướp đắng đến khá rõ từ phần cùi trắng bên trong quả. Vì vậy, những người không quen thường bỏ phần này, thái lát rồi chần qua nước sôi để giảm vị đắng.Ngược lại, người thích khổ qua lại thường cố tình giữ lại một phần vị đắng. Họ cho rằng chính dư vị đắng ban đầu rồi chuyển dần sang thanh ngọt mới tạo nên nét đặc biệt của loại quả này.

Mướp đắng cũng có thể kết hợp với nhiều nguyên liệu khác nhau. Xào cùng trứng tạo nên vị béo cân bằng vị đắng. Nhồi thịt rồi nấu canh giúp nước dùng có vị thanh. Khi ăn cùng những món nhiều dầu mỡ, vài lát khổ qua giòn mát cũng giúp khẩu vị trở nên nhẹ hơn.

Mướp đắng chứa chất xơ, vitamin và nhiều hợp chất thực vật. Một số thành phần trong loại quả này đang được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng đến đường huyết, nhưng không nên coi mướp đắng là thuốc điều trị bệnh.

Tâm sen - phần nhỏ nhất nhưng đắng nhất

Hạt sen vốn nổi tiếng bởi vị bùi, thơm và hơi ngọt. Nhưng bên trong mỗi hạt sen lại có một phần màu xanh nhỏ xíu gọi là tâm sen, hay liên tâm. Đây chính là phần có vị đắng rất mạnh.

Tâm sen thường được dùng để pha trà. Nhiều người sử dụng loại trà này vào buổi tối với mong muốn thư giãn và hỗ trợ giấc ngủ.

ThS.BS Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, từng chia sẻ trên Báo Sức khỏe & Đời sống cho biết tâm sen được sử dụng trong y học cổ truyền với mục đích dưỡng tâm, an thần. Tuy nhiên, không nên lạm dụng hoặc tự ý sử dụng kéo dài, đặc biệt ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc đang điều trị bệnh.

Vị đắng của tâm sen khá khác mướp đắng. Nó không chỉ nằm ở đầu lưỡi mà còn kéo dài xuống cổ họng. Chính vì vậy, tâm sen thường được pha loãng thay vì sử dụng trực tiếp.Điều quan trọng là không nên đánh đồng việc tâm sen được sử dụng trong y học cổ truyền với một loại "thuốc ngủ tự nhiên". Nếu mất ngủ kéo dài, nguyên nhân cần được xác định và điều trị phù hợp.

Cải bẹ xanh - vị cay nồng đánh thức vị giác

Cải bẹ xanh là một trong những loại rau có vị đặc trưng nhất trên mâm cơm Việt. Không đắng theo kiểu mạnh như khổ qua, cải bẹ xanh có vị cay nồng pha chút đắng. Khi ăn sống, cảm giác cay có thể lan lên mũi, sau đó nhanh chóng chuyển thành hậu vị thanh. Loại rau này thường được nấu canh với thịt băm, cá hoặc gừng. Cũng có thể xào với tỏi, luộc hoặc dùng làm rau ăn kèm.

Cải bẹ xanh cung cấp chất xơ, vitamin A, C, K cùng một số khoáng chất. Đây là lý do các loại rau lá xanh thường được khuyến khích xuất hiện thường xuyên trong khẩu phần ăn. Điểm đáng chú ý là cải bẹ xanh không cần chế biến cầu kỳ. Một bát canh nóng với vài lát gừng trong những ngày thời tiết se lạnh vừa dễ ăn vừa giúp bữa cơm thêm nhiều rau.

Bồ công anh - từ cây mọc hoang thành món ăn

Bồ công anh thường được biết đến như một loài cây mọc tự nhiên, nhưng lá non của cây cũng có thể được sử dụng làm rau ở một số nơi. Lá bồ công anh có vị đắng khá rõ nhưng không quá gắt. Khi ăn cùng các loại rau khác, vị đắng được cân bằng và tạo thành một lớp hương vị riêng.

Một số nơi sử dụng lá non làm salad, xào hoặc nấu canh. Rễ và lá bồ công anh cũng xuất hiện trong các sản phẩm thảo dược. Tuy nhiên, nếu sử dụng bồ công anh như dược liệu, người dùng cần chú ý nguồn gốc và cách dùng. Không nên tự ý coi các loại trà hay sản phẩm từ bồ công anh là phương pháp điều trị bệnh.

Măng đắng, vỏ quýt khô, kiều mạch cũng có vị rất riêng

Ngoài những cái tên quen thuộc kể trên, thế giới thực phẩm vị đắng còn nhiều lựa chọn khác.

- Măng đắng có vị đắng đặc trưng, thường được luộc, xào thịt hoặc nấu trong nước dùng. Khi chế biến đúng cách, vị đắng giảm bớt và hòa vào vị ngọt của các nguyên liệu khác.

- Vỏ quýt khô lại mang một kiểu đắng hoàn toàn khác. Vị đắng đi kèm mùi thơm đặc trưng của tinh dầu, thường được sử dụng trong một số món ăn hoặc đồ uống truyền thống.

- Kiều mạch không đắng rõ như khổ qua nhưng trà kiều mạch rang có hậu vị hơi đắng, thơm mùi hạt rang và khá dễ uống.

Điểm chung của những thực phẩm này là vị đắng không nhất thiết phải đứng một mình. Khi kết hợp với vị ngọt, béo, cay hoặc thơm của nguyên liệu khác, nó tạo nên sự cân bằng cho món ăn.

Đừng cố ăn thật đắng vì nghĩ "càng đắng càng tốt"

Đây là điều cần lưu ý nếu muốn đưa các thực phẩm vị đắng vào thực đơn. Không có nguyên tắc dinh dưỡng nào yêu cầu người khỏe mạnh phải ăn đồ đắng mỗi ngày. Cũng không có bằng chứng cho thấy vị đắng càng mạnh thì thực phẩm càng có lợi.

Một chế độ ăn tốt vẫn cần sự đa dạng. Rau xanh nên được kết hợp với trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, trứng, thịt nạc và những nguồn chất béo tốt. Với mướp đắng, nếu không quen có thể giảm bớt phần cùi và chần nhanh. Với cải bẹ xanh, có thể nấu cùng gừng hoặc thịt để vị cay đắng dịu hơn. Tâm sen nên pha loãng và sử dụng ở mức vừa phải.

Đặc biệt, những người có bệnh lý nền, phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc hoặc có cơ địa nhạy cảm nên hỏi ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng thực phẩm dưới dạng trà hoặc dược liệu với mục đích hỗ trợ điều trị.

Vị đắng cũng là một phần của mùa thu

Thực tế, điều thú vị nhất của những món ăn này không nằm ở việc chúng "chữa" được bệnh gì, mà ở cách vị đắng làm phong phú thêm trải nghiệm ăn uống.

Một bát canh khổ qua nóng, đĩa cải bẹ xanh xào tỏi hay tách trà tâm sen nhạt đều mang một cảm giác rất khác khi thời tiết bắt đầu chuyển mùa.

Ăn theo mùa có thể là một thói quen tốt nếu nó giúp chúng ta sử dụng thực phẩm đa dạng, tươi ngon và phù hợp với khẩu vị. Nhưng thay vì thần thánh hóa vị đắng, hãy coi đó đơn giản là một hương vị đặc biệt của tự nhiên.

Ăn vừa đủ, ăn đa dạng và biết cách kết hợp - đó mới là nguyên tắc quan trọng để một bữa ăn mùa thu vừa ngon miệng vừa cân bằng.