Sau Nipah, các chuyên gia lo ngại 2 loại virus đột biến mới có 'tiềm năng gây đại dịch', lây từ động vật sang người

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết vào thứ Sáu (6/2) rằng một người phụ nữ đã tử vong tại miền Bắc Bangladesh vào tháng 1 sau khi nhiễm virus Nipah chết người. Bệnh nhân trong độ tuổi từ 40 đến 50 bắt đầu xuất hiện các triệu chứng của virus Nipah vào ngày 21/1, bao gồm sốt và đau đầu, sau đó là tình trạng tăng tiết nước bọt, mất phương hướng và co giật. Bà qua đời một tuần sau đó. Người phụ nữ không có lịch sử di chuyển ra nước ngoài nhưng có tiền sử sử dụng nhựa cây chà là tươi (chưa qua chế biến).

Trước bối cảnh đó, các nhà khoa học lại đưa ra một cảnh báo khác đáng lo ngại hơn về dài hạn: hai loại virus động vật ít được biết đến có thể trở thành nguồn châm ngòi cho đại dịch tiếp theo nếu lây sang người.

Theo một bài tổng quan công bố tháng 1 trên tạp chí có sự hỗ trợ của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, virus cúm D và virus corona ở chó đang được xếp vào nhóm có “tiềm năng gây đại dịch” nếu xảy ra đột biến giúp chúng lây truyền hiệu quả từ người sang người.

Cúm D, tên tiếng Anh là Influenza D virus (IDV), chủ yếu lây nhiễm ở gia súc. Virus corona ở chó, tên tiếng Anh là Canine coronavirus (CCoV), là loại virus rất dễ lây lan trong quần thể chó, đặc biệt tại các trại nuôi tập trung. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy hai virus này đang lưu hành rộng rãi trong cộng đồng người. Tuy nhiên, chúng lây lan mạnh trong động vật và lại ít được giám sát, làm dấy lên lo ngại rằng nếu xuất hiện đột biến nguy hiểm, hệ thống y tế có thể không phát hiện kịp thời.

Tiến sĩ John Lednicky, giáo sư nghiên cứu tại Khoa Sức khỏe Môi trường và Toàn cầu, Đại học Florida, Hoa Kỳ, đồng tác giả bài báo, nhận định: “Các dữ liệu hiện có cho thấy cả hai virus đều có thể gây bệnh đường hô hấp ở người, nhưng rất ít biện pháp được triển khai để phòng ngừa hoặc ứng phó. Nếu chúng tiến hóa và có khả năng lây truyền dễ dàng giữa người với người, nguy cơ bùng phát dịch hoặc đại dịch là hoàn toàn có thể, bởi phần lớn dân số chưa có miễn dịch”.

Virus cúm D được phát hiện lần đầu ở lợn tại Mỹ năm 2011, sau đó được ghi nhận ở bò, gà, hươu, hươu cao cổ và cả chuột túi. Giống như các virus cúm khác, cúm D có khả năng đột biến nhanh thông qua cơ chế tái tổ hợp và tái sắp xếp gene. Virus này có quan hệ gần với cúm C, loại có thể lây sang người, đặc biệt ở trẻ em, nhưng lại không được theo dõi thường quy tại Mỹ.

Ở gia súc, cúm D được cho là liên quan đến bệnh hô hấp phức hợp ở bò, có thể dẫn đến viêm phổi, viêm cơ tim và suy giảm miễn dịch, làm chết tới 2% đàn bò. Nghiên cứu trước đây của nhóm tác giả cho thấy tới 97% người làm việc trong ngành chăn nuôi bò tại bang Colorado và Florida (Mỹ) có kháng thể với cúm D, cho thấy mức độ phơi nhiễm rất cao.

Trong khi đó, virus corona ở chó không liên quan đến SARS CoV 2, tác nhân gây COVID 19, nhưng lại có khả năng lây nhiễm mạnh giữa các cá thể chó. Ở chó, virus này chủ yếu gây bệnh tiêu hóa và hiếm khi được xét nghiệm ở người.

Tiến sĩ Lednicky cho biết đến nay cúm D chưa ghi nhận ca nhiễm nghiêm trọng ở người. Tuy nhiên, với virus corona ở chó, đã có các ca nhiễm được xác định, nhưng xét nghiệm chẩn đoán không được thực hiện thường quy nên rất khó đánh giá mức độ lây lan thực sự.

Năm 2021, nhóm nghiên cứu đã phân lập được một chủng virus corona ở chó từ một nhân viên y tế Mỹ bị bệnh sau chuyến đi Haiti. Cùng năm, các nhà khoa học tại Đại học Texas Medical Branch phát hiện một chủng gần như tương tự ở một trẻ em nhập viện vì viêm phổi tại Malaysia. Sau đó, virus này còn được ghi nhận ở bệnh nhân mắc bệnh hô hấp tại Thái Lan, Việt Nam và bang Arkansas của Mỹ, cho thấy khả năng lưu hành xuyên lục địa.

Các tác giả nhấn mạnh rằng nếu không tăng cường giám sát dịch tễ, cải thiện hệ thống xét nghiệm và đẩy mạnh nghiên cứu vaccine, hai loại virus này có thể âm thầm tiến hóa, đạt được khả năng lây truyền giữa người với người mà không bị phát hiện sớm.

Trong bối cảnh Tổ chức Y tế Thế giới cũng nhiều lần cảnh báo về nguy cơ từ các virus lây từ động vật sang người như Nipah, một tác nhân hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và đang ghi nhận ca bệnh tại một số khu vực ở Ấn Độ, giới chuyên gia cho rằng bài học từ COVID-19 vẫn còn nguyên giá trị.

Các nhà nghiên cứu kết luận: “Hiểu biết của chúng ta về hai virus này còn hạn chế. Tuy nhiên, những bằng chứng hiện có cho thấy chúng có thể là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng”.

Nguồn và ảnh: Daily Mail, PTI, AFP