Đậu đen, đậu xanh, đậu nành, đậu trắng: Loại nào giúp “đánh bay” tình trạng tích nước tốt hơn?

Những ngày mưa ẩm, nhiều người có cảm giác cơ thể nặng nề, dễ phù hoặc “nhiều nước”. Trong quan niệm y học cổ truyền, đây thường được gọi là tình trạng “thấp” hay “thấp khí”. Vì thế, các món canh, chè từ đậu thường được sử dụng với mục đích hỗ trợ kiện tỳ, lợi thủy.

Tuy nhiên, không phải loại đậu nào cũng có tác dụng giống nhau. Theo bác sĩ y học cổ truyền Tạ Gia Văn (tại Trung Quốc), 7 loại đậu thường được dùng gồm đậu đen, đậu xanh, đậu đỏ nhỏ (xích tiểu đậu), đậu trắng, đậu mắt đen, đậu nành và đậu ngũ sắc có đặc tính khác nhau.

Đậu nành giàu kali, được đánh giá cao về khả năng hỗ trợ giảm tích nước

Trong 7 loại đậu trên, đậu nành có hàm lượng kali cao nhất.

Kali có vai trò hỗ trợ cơ thể đào thải natri qua nước tiểu. Vì vậy, chế độ ăn giàu kali có thể góp phần cân bằng lượng nước trong cơ thể và hỗ trợ tình trạng phù do giữ nước.

Theo góc nhìn y học cổ truyền, đậu nành còn được sử dụng với mục đích kiện tỳ, bổ khí, phù hợp với phần lớn mọi người.

Đáng chú ý, đậu nành cũng chứa lượng sắt tương đối cao. Sắt cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu và vận chuyển oxy trong cơ thể, đồng thời tham gia vào nhiều chức năng quan trọng khác.

Mỗi loại đậu lại có một công dụng khác nhau

Đậu nành, đậu mắt đen và đậu ngũ sắc

Công dụng theo y học cổ truyền: Kiện tỳ, bổ khí. Đối tượng phù hợp: Phần lớn mọi người có thể sử dụng với lượng phù hợp.

Đậu trắng được dùng nhiều khi tiêu hóa kém

Đậu trắng có vị ngọt, tính hơi ấm, được y học cổ truyền sử dụng với mục đích điều hòa chức năng tỳ vị, giải nhiệt và hỗ trợ giảm tiêu chảy.

Đậu trắng rang được cho là có tác dụng kiện tỳ, hỗ trợ giảm tiêu chảy rõ hơn so với đậu trắng sống.

Loại đậu này thường được nhắc đến trong các trường hợp tỳ vị yếu, chán ăn, phân lỏng, tiêu chảy do thấp nhiệt hoặc ra nhiều khí hư ở phụ nữ.

Ngược lại, người đang bị táo bón không nên ăn quá nhiều vì đặc tính hỗ trợ cầm tiêu chảy có thể khiến tình trạng táo bón nặng hơn.

Đậu đen thường được dùng khi đau mỏi vùng lưng

Theo y học cổ truyền, đậu đen có vị ngọt, tính bình, được sử dụng để hỗ trợ chức năng của tỳ và thận, đồng thời có tác dụng bổ dưỡng, hỗ trợ lợi tiểu.

Đậu đen thường được lựa chọn trong các bài thuốc hoặc món ăn dành cho người được cho là thận hư, đau lưng, mỏi lưng hoặc tiểu ít kèm phù.

Đậu xanh phù hợp với người có biểu hiện “nóng trong”

Đậu xanh có tác dụng thanh nhiệt, giải nhiệt mùa nóng theo quan niệm y học cổ truyền.

Vì vậy, loại đậu này thường được sử dụng cho những người có biểu hiện được quy về “thấp nhiệt”, chẳng hạn dễ nổi mụn hoặc nhiệt miệng.

Đậu đỏ nhỏ (xích tiểu đậu) được đánh giá cao về lợi thủy

Trong số các loại đậu, xích tiểu đậu được y học cổ truyền sử dụng khá phổ biến với mục đích lợi thủy, tiêu phù, đồng thời hỗ trợ thanh nhiệt và giải độc.

Loại đậu này thường được nhắc đến trong trường hợp phù nề, da đỏ sưng, dễ xuất hiện mụn nhọt hoặc đau các khớp do thấp nhiệt.

Tuy nhiên, vì đậu xanh và xích tiểu đậu đều thiên về thanh nhiệt, người có cơ địa tỳ vị hư hàn, dễ lạnh bụng hoặc tiêu chảy không nên sử dụng quá nhiều.

Người bệnh thận, gout cần đặc biệt lưu ý

Dù các loại đậu có nhiều chất dinh dưỡng, không phải ai cũng nên ăn tùy ý.

Đậu thường chứa tương đối nhiều protein, kali và purin. Vì vậy, người mắc bệnh thận hoặc bệnh gout cần chú ý lượng ăn và nên tham khảo ý kiến bác sĩ/dinh dưỡng nếu muốn sử dụng thường xuyên.

Đặc biệt, người bệnh thận có thể cần kiểm soát lượng kali và protein tùy vào chức năng thận, trong khi người bị gout cần chú ý tổng lượng purin trong chế độ ăn.

Một số lưu ý khi sử dụng các loại đậu

Các loại đậu giàu tinh bột như đậu xanh, đậu ngũ sắc có thể cung cấp khá nhiều năng lượng. Nếu đã ăn một lượng lớn các loại đậu này trong ngày, nên cân đối lại lượng cơm, mì hoặc các nguồn tinh bột khác.

Đậu cũng cần được bảo quản ở nơi khô ráo, tránh ẩm mốc và côn trùng.

Đặc biệt, không sử dụng đậu nành đã bị mốc. Đậu và các loại hạt bị nhiễm nấm mốc có nguy cơ chứa độc tố aflatoxin, một chất có khả năng gây ung thư. Việc đun nóng thông thường không phải là cách đáng tin cậy để loại bỏ hoàn toàn độc tố này.

Lưu ý: Khái niệm “thấp”, “thấp nhiệt” hay “kiện tỳ” là thuật ngữ thuộc y học cổ truyền và không nên được hiểu đồng nhất với tình trạng “ứ nước” hoặc phù trong y học hiện đại. Nếu cơ thể xuất hiện phù chân, phù mặt, tăng cân nhanh do giữ nước hoặc tiểu ít kéo dài, cần tìm nguyên nhân y khoa thay vì chỉ dùng các món “trừ thấp”.