Chạy bộ cường độ cao kéo dài có liên quan đến giảm ham muốn ở nam giới?
Khảo sát ghi nhận nam giới tập marathon có điểm ham muốn thấp hơn nhóm chạy bộ không tập cho cự ly này, nhưng mối liên hệ cần được nghiên cứu thêm.
Chạy bộ thường xuyên mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe thể chất và tinh thần, nhưng tập luyện sức bền với khối lượng lớn, đặc biệt khi chuẩn bị marathon, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh lý nam giới. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa tập luyện cường độ cao kéo dài và suy giảm ham muốn.
Tập luyện quá sức ảnh hưởng đến nội tiết nam giới?
Ham muốn (libido) ở nam giới chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có hormone, sức khỏe thể chất, tâm lý, dinh dưỡng và chất lượng giấc ngủ. Testosterone là một trong những hormone quan trọng đối với ham muốn và chức năng sinh dục nam.
Hoạt động thể chất thường xuyên có lợi cho sức khỏe nhờ cải thiện tuần hoàn máu, kiểm soát cân nặng, tăng độ nhạy insulin và giảm căng thẳng. Tuy nhiên, tập luyện càng nhiều không đồng nghĩa với sức khỏe càng tốt.
Khi cường độ và khối lượng vận động vượt quá khả năng phục hồi, đặc biệt trong điều kiện dinh dưỡng không đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng, cơ thể có thể xuất hiện những thay đổi bất lợi về nội tiết.
Một trong những vấn đề đáng chú ý là hội chứng thiếu hụt năng lượng tương đối trong thể thao (Relative Energy Deficiency in Sport - RED-S). Tình trạng này xảy ra khi năng lượng nạp vào không đủ đáp ứng nhu cầu tập luyện và duy trì các chức năng sinh lý.
Thiếu hụt năng lượng kéo dài có thể ảnh hưởng đến trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến sinh dục, làm suy giảm hoạt động sản xuất hormone sinh dục, trong đó có testosterone.

Khảo sát ghi nhận nam giới tập marathon có điểm ham muốn thấp hơn nhóm chạy bộ không tập cho cự ly này. (Ảnh minh hoạ)
Bên cạnh đó, tập luyện cường độ cao kéo dài có thể gây mệt mỏi tích lũy, tăng gánh nặng stress sinh lý và ảnh hưởng đến giấc ngủ. Những yếu tố này đều có khả năng làm giảm ham muốn. Như vậy, vấn đề không nằm ở bản thân việc chạy bộ mà chủ yếu liên quan đến sự mất cân bằng giữa tải lượng tập luyện, dinh dưỡng và phục hồi.
Nghiên cứu ghi nhận gì ở nam giới tập marathon?
Một nghiên cứu đáng chú ý mang tên Marathon Running and Sexual Libido in Adult Men: Exercise Training and Racing Effects, do Anthony C. Hackney và cộng sự thực hiện, công bố năm 2022, khảo sát hơn 1.000 nam giới trưởng thành thường xuyên chạy bộ sức bền, chủ yếu đến từ Bắc Mỹ và châu Âu.
Kết quả cho thấy nhóm nam giới tập luyện chuyên biệt để tham gia marathon 42,2 km có điểm ham muốn thấp hơn khoảng 20% so với nhóm không tập luyện theo mục tiêu này. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05), với kích thước ảnh hưởng ở mức trung bình.
Đáng chú ý, hai yếu tố có mối liên hệ rõ nhất với mức độ ham muốn là số năm tập luyện và tỷ lệ vận động ở cường độ cao. Thời gian tham gia tập luyện sức bền càng dài, tỷ trọng vận động cường độ cao càng lớn thì điểm ham muốn có xu hướng càng thấp. Mối liên hệ này được ghi nhận ngay cả ở những người không tập luyện chuyên biệt cho marathon.
Các tác giả đưa ra một số giả thuyết để giải thích hiện tượng. Thứ nhất là tình trạng mệt mỏi thể chất kéo dài do khối lượng vận động lớn khiến cơ thể không phục hồi đầy đủ. Thứ hai là thiếu hụt năng lượng tương đối trong thể thao, khi lượng calo nạp vào không đáp ứng mức tiêu hao. Thứ ba là những thay đổi thích nghi của hệ nội tiết sau thời gian dài tập luyện sức bền, có thể liên quan đến suy giảm testosterone.
Những phát hiện này tương đồng với một số nghiên cứu trước đó. Một công bố năm 2017 trên tạp chí Medicine & Science in Sports & Exercise ghi nhận mối liên hệ giữa tập luyện sức bền cường độ cao kéo dài và suy giảm ham muốn ở nam giới. Nghiên cứu năm 2018 đăng trên tạp chí Hormones cũng đề cập đến tình trạng giảm testosterone ở những người tập luyện từ 7 giờ trở lên mỗi tuần trong thời gian dài.
Tuy nhiên, cần thận trọng khi diễn giải các kết quả trên. Nghiên cứu của Hackney sử dụng phương pháp khảo sát, dựa trên thông tin do người tham gia tự cung cấp, nên chưa thể xác định tập luyện marathon trực tiếp gây suy giảm ham muốn. Không phải tất cả nam giới chạy đường dài đều gặp tình trạng này. Hơn nữa, ham muốn và khả năng sinh sản là những khía cạnh khác nhau, không thể đánh đồng.
Cân bằng tập luyện, dinh dưỡng và phục hồi
Để hạn chế những tác động bất lợi đến sức khỏe sinh lý, người chạy bộ cần chú trọng cân bằng giữa khối lượng vận động và khả năng phục hồi. Không nên liên tục tập luyện ở cường độ cao hoặc tăng tải quá nhanh. Các buổi chạy nhẹ cần thực sự nhẹ nhàng, xen kẽ với những ngày tập nặng và thời gian nghỉ hợp lý.
Dinh dưỡng cũng đóng vai trò quan trọng. Người chạy đường dài cần bảo đảm cung cấp đủ năng lượng để đáp ứng cả nhu cầu tập luyện lẫn hoạt động sinh lý bình thường. Chế độ ăn cần có đủ carbohydrate, protein và chất béo lành mạnh. Việc hạn chế calo quá mức hoặc duy trì tình trạng thiếu hụt năng lượng kéo dài có thể làm tăng nguy cơ RED-S và ảnh hưởng đến hormone sinh dục.
Bên cạnh đó, giấc ngủ từ 7-9 giờ mỗi đêm giúp cơ thể phục hồi và duy trì hoạt động nội tiết. Người tập luyện cần chú ý những dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, giảm thành tích, thay đổi tâm trạng hoặc suy giảm ham muốn. Nếu tình trạng này diễn ra dai dẳng, nên thăm khám bác sĩ để đánh giá sức khỏe tổng thể và kiểm tra hormone khi cần thiết, thay vì tự ý sử dụng các sản phẩm bổ sung testosterone.