Vì sao mùa lạnh dễ làm tăng mệt mỏi, trầm cảm?

Hình minh họa: Pixabay

Đây không đơn thuần là cảm giác nhất thời mà là phản ứng có cơ sở sinh học và tâm lý, đặc biệt rõ rệt trong những đợt rét kéo dài ở miền Bắc.

Trước hết, sự thiếu hụt ánh sáng mặt trời trong mùa lạnh đóng vai trò then chốt. Những ngày rét thường đi kèm bầu trời âm u, thời gian có nắng ngắn hơn, làm giảm quá trình tổng hợp vitamin D trong cơ thể. Vitamin D không chỉ liên quan đến sức khỏe xương mà còn tham gia điều hòa hoạt động của não bộ, đặc biệt là các chất dẫn truyền thần kinh ảnh hưởng đến tâm trạng. Khi nồng độ vitamin D giảm, nguy cơ mệt mỏi kéo dài, uể oải và buồn chán có xu hướng tăng lên.

Bên cạnh đó, mùa lạnh làm xáo trộn nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể. Thời gian tối kéo dài khiến não bộ tăng tiết melatonin – hormone gây buồn ngủ, trong khi lượng serotonin, chất liên quan đến cảm giác tích cực và sự hưng phấn tinh thần, lại giảm xuống. Sự mất cân bằng này khiến nhiều người dễ rơi vào trạng thái buồn ngủ ban ngày, giảm tập trung, kém linh hoạt về cảm xúc, thậm chí xuất hiện các biểu hiện trầm cảm theo mùa.

Yếu tố lối sống trong những ngày rét cũng góp phần không nhỏ. Thời tiết lạnh khiến con người có xu hướng hạn chế ra ngoài, giảm vận động thể lực và thu hẹp các hoạt động giao tiếp xã hội. Việc ít vận động làm giảm giải phóng endorphin – hormone giúp cải thiện tâm trạng, trong khi sự thiếu kết nối xã hội lại làm tăng cảm giác cô đơn, đặc biệt ở người sống một mình, người cao tuổi hoặc người làm việc trong môi trường khép kín.

Không thể bỏ qua tác động của mệt mỏi thể chất kéo dài. Mùa lạnh là thời điểm các bệnh đường hô hấp, cúm, viêm mũi – họng gia tăng. Tình trạng ốm vặt, ngủ không sâu giấc, cơ thể phải tiêu tốn nhiều năng lượng để giữ ấm có thể dẫn đến cảm giác kiệt sức. Khi thể chất suy giảm, sức chịu đựng tâm lý cũng giảm theo, khiến con người dễ cáu gắt, chán nản và bi quan hơn.

Một số nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn trong mùa lạnh. Người cao tuổi, người có bệnh mạn tính, người lao động ngoài trời hoặc người đã từng có vấn đề về sức khỏe tâm thần thường nhạy cảm hơn với sự thay đổi thời tiết. Với họ, mùa lạnh không chỉ là thử thách về thể chất mà còn là giai đoạn dễ tái phát hoặc nặng lên các rối loạn tâm trạng nếu không được theo dõi và hỗ trợ kịp thời.

Các chuyên gia khuyến cáo, để hạn chế cảm giác mệt mỏi và sa sút tinh thần trong mùa lạnh, mỗi người cần chủ động điều chỉnh sinh hoạt hằng ngày. Việc duy trì vận động nhẹ trong nhà, tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên khi có thể, ăn uống đủ chất, giữ nhịp ngủ – thức ổn định và duy trì giao tiếp xã hội dù ở mức đơn giản đều có ý nghĩa tích cực. Quan trọng hơn, khi cảm giác buồn bã, mất hứng thú hoặc mệt mỏi kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng rõ đến học tập, công việc và sinh hoạt, việc tìm đến cơ sở y tế hoặc chuyên gia tâm lý là cần thiết để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

Mùa lạnh là thách thức chung đối với sức khỏe, nhưng sự quan tâm đúng mức đến cả thể chất lẫn tinh thần sẽ giúp mỗi người vượt qua giai đoạn này an toàn và chủ động hơn.