Người Việt Nam đầu tiên được giữ làm trợ giảng: Bắt học trò gọi bằng anh, từ bỏ cuộc sống ở Nhật và hy sinh giữa Trường Sơn khi nghiên cứu vaccine sốt rét

Theo suckhoe24h
Chia sẻ

Không thích học trò gọi mình là thầy, luôn muốn mọi người gọi bằng anh để dễ gần gũi, nhưng GS Đặng Văn Ngữ lại nổi tiếng nghiêm khắc trong công việc. Có những lần, chỉ cần nghe tiếng xe của ông từ ngoài cổng, các học trò đã vội vàng chấn chỉnh tác phong...

Nghe tiếng xe của thầy, học trò lập tức phải ngồi ngay ngắn

Trong ký ức của PGS.TS Phạm Văn Thân, nguyên Trưởng bộ môn Ký sinh trùng, Trường Đại học Y Hà Nội, GS Đặng Văn Ngữ là một người thầy có tính cách rất đặc biệt.

Thầy không thích tạo khoảng cách với học trò. Thậm chí, ông còn muốn mọi người gọi mình bằng anh thay vì gọi là thầy, để có thể thoải mái trao đổi, học hỏi và làm việc cùng nhau.

Nhưng sự gần gũi ấy không đồng nghĩa với dễ dãi.

Thời điểm đó, GS Đặng Văn Ngữ vừa làm việc tại Trường Đại học Y, vừa đảm nhiệm công việc ở Viện Sốt rét - Ký sinh trùng và Côn trùng. Mỗi lần ông di chuyển từ viện đến trường, học trò chỉ cần nghe tiếng xe ô tô từ ngoài cổng đã tự động chấn chỉnh tác phong, ngồi ngay ngắn và tập trung vào công việc.

Trong công việc, vị giáo sư đặc biệt coi trọng tính kỷ luật, sự cẩn thận và tinh thần trách nhiệm. Nếu học trò làm sai kỹ thuật, nghiên cứu thiếu tập trung hoặc mắc lại lỗi đã được nhắc nhở, ông sẽ nghiêm khắc uốn nắn đến nơi đến chốn.

PGS.TS Phạm Văn Thân từng kể rằng, GS Đặng Văn Ngữ không phải người thường xuyên lớn tiếng hay quát mắng. Nhưng một khi đã không hài lòng, ông nói câu nào cũng sâu sắc, khiến người nghe nhớ rất lâu.

Điều đáng quý là sự nghiêm khắc ấy luôn đi cùng tình thương dành cho học trò. Ông muốn những người trẻ trưởng thành, làm việc có trách nhiệm và thực sự giỏi nghề.

Có lẽ bởi vậy, dù đã nhiều năm trôi qua, những học trò từng được ông dìu dắt vẫn nhớ về người thầy với sự kính trọng đặc biệt.

Vị giáo sư nghiêm khắc và những lần khiến cả phòng bật cười

Nếu chỉ nghe những câu chuyện về tính kỷ luật, nhiều người có thể hình dung GS Đặng Văn Ngữ là một người thầy khó gần. Nhưng ký ức của học trò còn lưu giữ một hình ảnh khác: một vị giáo sư rất tinh tế, quan tâm đến mọi người và có khiếu hài hước.

Một lần, trong thời gian đi sơ tán, GS Đặng Văn Ngữ đến thăm và họp bộ môn vào buổi sáng. Biết mọi người chưa ăn gì, ông gọi một gánh hàng rong bán bánh sắn vào mua cho mỗi người hai chiếc.

Khi mọi người đang ăn, ông để ý thấy một nữ cán bộ mới ăn hết một chiếc bánh, chiếc còn lại vẫn để trên bàn. Ngồi cạnh người này là một đồng nghiệp nam có vóc dáng gầy gò.

Thấy vậy, GS Đặng Văn Ngữ nhắc người nữ ăn hết phần của mình. Người đồng nghiệp nam liền đùa rằng: "Chị Tâm người to nhưng bụng bé anh ạ".

Không bỏ lỡ cơ hội, vị giáo sư cầm chiếc bánh còn lại đặt sang chỗ người đồng nghiệp nam rồi hóm hỉnh đáp: "Vậy cậu người bé nhưng bụng to, ăn đi cho nó ngược lại".

Cả phòng bật cười.

Một câu chuyện nhỏ nhưng phần nào cho thấy sự tinh tế của người thầy. Ông quan sát những điều rất bình thường trong sinh hoạt của đồng nghiệp, học trò, quan tâm đến từng người và biết cách khiến không khí làm việc trở nên nhẹ nhàng hơn.

Ông cũng là người sống giản dị, không thích sự phân biệt trong sinh hoạt. Có lần, nhận thấy suất ăn của mình được chuẩn bị nhiều thức ăn hơn những người khác, ông lập tức nhắc bộ phận cấp dưỡng không được làm như vậy, bởi mọi người đều phải được đối xử công bằng.

Trong công việc, ông yêu cầu sự chỉn chu; trong cuộc sống, ông cũng giữ những nguyên tắc giản dị nhưng đáng quý ấy.

Từ Nhật Bản trở về, chọn công việc ít danh tiếng để giúp người dân

GS Đặng Văn Ngữ sinh ngày 4/4/1910 tại Huế. Năm 1930, ông đỗ tú tài và nhận học bổng theo học Trường Y - Dược thuộc Đại học Đông Dương.

Năm 1937, sau khi tốt nghiệp bác sĩ y khoa, với thành tích học tập xuất sắc, ông trở thành người Việt Nam đầu tiên được giữ lại trường làm trợ lý cho GS Henry Galliard, Chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng.

Từ năm 1943 đến cuối năm 1948, ông học tập và nghiên cứu tại Nhật Bản. Đây là khoảng thời gian ông có điều kiện tiếp cận với những phòng thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu hiện đại.

Nhưng năm 1949, ông quyết định rời Nhật Bản, trở về nước tham gia kháng chiến.

Theo lời kể của PGS.TS Phạm Văn Thân, ký sinh trùng là lĩnh vực không nhiều người muốn theo đuổi bởi công việc vất vả, thường xuyên phải tiếp xúc với giun sán, côn trùng, phân, nước tiểu và những căn bệnh gắn với điều kiện sống thiếu thốn.

Thế nhưng, GS Đặng Văn Ngữ lại chọn chính lĩnh vực ấy vì nhận thấy người dân Việt Nam phải chịu nhiều khổ sở do bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là sốt rét.

Ông từng tâm sự rằng đây là lĩnh vực ít người quan tâm nhưng người dân lại mắc rất nhiều bệnh. Chính mong muốn giúp người bệnh đã khiến ông quyết tâm theo đuổi con đường này.

Trong kháng chiến chống Pháp, từ giống nấm Penicillium tìm được trong thời gian nghiên cứu ở Nhật Bản, ông đã nghiên cứu sản xuất thành công nước lọc Penicillin, góp phần cứu chữa thương binh khỏi tình trạng nhiễm trùng vết thương trong điều kiện thuốc men vô cùng thiếu thốn.

Năm 1957, ông sáng lập Viện Sốt rét - Ký sinh trùng và Côn trùng, đồng thời đảm nhiệm cương vị Viện trưởng. Ông tiếp tục dành nhiều tâm huyết cho nghiên cứu, phòng chống bệnh sốt rét và các bệnh ký sinh trùng ở Việt Nam.

Người thầy không chỉ truyền kiến thức mà còn để lại một con đường

Có lẽ, điều đặc biệt nhất trong cuộc đời GS Đặng Văn Ngữ là ông chưa bao giờ tách rời công việc nghiên cứu khoa học với trách nhiệm của người thầy thuốc và người thầy giáo.

Ông tham gia xây dựng Trường Đại học Y khoa kháng chiến tại chiến khu Việt Bắc, cùng các giáo sư Hồ Đắc Di và Tôn Thất Tùng. Trong vai trò Chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng, ông vừa giảng dạy, vừa nghiên cứu và đào tạo những thế hệ cán bộ y tế cho đất nước.

Với ông, tri thức không chỉ nằm trong sách vở hay phòng thí nghiệm. Những kiến thức ấy phải được đưa vào thực tế, phải giúp người bệnh được chữa trị và giúp cộng đồng bớt đi những căn bệnh dai dẳng.

Đến những năm kháng chiến chống Mỹ, khi đang nghiên cứu vaccine phòng chống sốt rét, GS Đặng Văn Ngữ tiếp tục lên đường vào chiến trường Trường Sơn.

Ngày 1/4/1967, ông hy sinh trong một trận bom B52 khi đang làm nhiệm vụ nghiên cứu tại chiến trường, để lại công trình vaccine sốt rét còn dang dở.

Ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lao động năm 1967 và Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ năm 1996.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những học trò của GS Đặng Văn Ngữ vẫn nhắc về ông bằng những câu chuyện rất đỗi đời thường: một người thầy muốn được gọi bằng anh, một người viện trưởng khiến học trò nghe tiếng xe đã phải ngồi ngay ngắn, một người sẵn sàng mua bánh cho cả bộ môn rồi trêu đùa khiến mọi người bật cười.

Nhưng có lẽ, bài học lớn nhất ông để lại không nằm trong một giáo trình hay một bài giảng cụ thể. Đó là cách một người trí thức lựa chọn công việc khó khăn, ít danh tiếng vì lợi ích của người bệnh; cách một người thầy vừa nghiêm khắc trong chuyên môn, vừa gần gũi và công bằng với học trò.

Một người thầy có thể rời xa bục giảng, nhưng những điều ông truyền lại vẫn tiếp tục sống trong các thế hệ học trò, trong từng công trình nghiên cứu và trong những người bệnh được hưởng lợi từ tri thức mà ông dành cả cuộc đời để theo đuổi.

(Ảnh: Internet)

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC
Xem theo ngày