Bệnh nhân đầu tiên tiêm vaccine ung thư Nga 4 tháng không xuất hiện di căn mới: Bác sĩ Việt nói cần thêm bằng chứng
Kết quả từ Nga là tín hiệu tích cực, mở ra hy vọng mới cho ngành ung thư học. Nhưng để vaccine này trở thành phác đồ điều trị phổ biến tại Việt Nam cũng như trên thế giới, điều này có đủ?
Theo Reuter đưa tin, bệnh nhân đầu tiên được điều trị bằng vaccine ung thư cá thể hóa của Nga không xuất hiện khối u mới trong suốt 4 tháng thử nghiệm. Đáng chú ý, các tổn thương di căn - tức những tế bào ung thư lan ra ngoài vị trí khối u ban đầu - được ghi nhận là đã biến mất.
Thông tin được ông Alexander Gintsburg, Giám đốc Viện Nghiên cứu Gamaleya và người đứng đầu chương trình thử nghiệm vaccine Neooncovac, xác nhận trong cuộc phỏng vấn với trang Gazeta.ru hôm thứ Tư (11/11). Người bệnh này mắc u hắc tố, một dạng ung thư da, và sẽ tiếp tục được theo dõi trong 3 năm. Đến nay, 6 bệnh nhân đã được tiếp cận liệu pháp, và phía Nga đặt mục tiêu điều trị cho 20 người trước cuối năm 2026.
Trao đổi về kết quả này, ThS.BS Nguyễn Duy Anh (Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế Phương Đông), đã chia sẻ góc nhìn chuyên môn.

ThS.BS Nguyễn Duy Anh đang tư vấn cho bệnh nhân. (Ảnh: BV)
Tín hiệu đáng kỳ vọng với người bệnh kháng điều trị
Theo bác sĩ Duy Anh, hiệu quả của một phương pháp điều trị ung thư thường được đánh giá qua ba mức độ. Đáp ứng hoàn toàn là khi các tổn thương ung thư biến mất sau điều trị. Đáp ứng một phần là khi kích thước tổn thương giảm đáng kể. Bệnh ổn định là khi khối u chưa có dấu hiệu tiến triển. Một phương pháp mới muốn chứng minh hiệu quả vượt trội so với phác đồ cũ thì tối thiểu phải đạt mức đáp ứng một phần.
"Ở người bệnh ung thư giai đoạn muộn, việc khối u, hạch di căn tiêu biến hoặc bệnh được giữ ổn định, không xuất hiện thêm ổ di căn mới đã là kết quả rất đáng mừng. Vì vậy, kết quả ban đầu của vaccine Neooncovac là một tín hiệu chuyên môn khả quan", bác sĩ Duy Anh nhận định.
Theo bác sĩ, những liệu pháp mới như vaccine ung thư đặc biệt có ý nghĩa với người bệnh đã dùng qua toàn bộ phác đồ thông thường mà bệnh vẫn tiến triển. Với nhóm này, một giải pháp giúp kiểm soát khối u, kéo dài sự sống thêm vài tháng hay một năm đều mang lại giá trị lớn cả về y khoa lẫn nhân văn.
Bác sĩ Duy Anh cũng cho biết, liệu pháp miễn dịch và điều trị trúng đích hiện nay đã giúp nhiều người bệnh ung thư giai đoạn muộn có thêm cơ hội. Thực tế điều trị ghi nhận không ít trường hợp ung thư giai đoạn 4 đáp ứng hoàn toàn với thuốc miễn dịch. Nhiều người bệnh ung thư phổi, ung thư vú, ung thư đại trực tràng duy trì bệnh ổn định, sống có chất lượng từ 2-3 năm, thậm chí 4-5 năm. Tuy nhiên, bác sĩ cũng thẳng thắn lưu ý rằng y học hiện nay vẫn chưa thể chữa khỏi triệt để ung thư giai đoạn 4. Bệnh có thể tái phát sau một thời gian, và tỷ lệ người bệnh di căn đạt đáp ứng hoàn toàn còn tương đối thấp.

(Ảnh: Lê Trung)
Cần thêm bằng chứng trước khi áp dụng rộng rãi
Theo bác sĩ Duy Anh, vaccine Neooncovac hiện mới đang thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 trong phạm vi nước Nga. Các số liệu đều do phía Nga công bố và chưa được kiểm chứng độc lập bởi một quốc gia thứ ba.
Theo quy trình phát triển thuốc ung thư chuẩn quốc tế, thử nghiệm giai đoạn 3 thường phải được triển khai đa trung tâm, trên nhiều quốc gia, với khoảng 300-1.000 người bệnh tham gia. Người bệnh cần được theo dõi liên tục từ 1,5 đến 3 năm để đánh giá đầy đủ cả hiệu quả lẫn các tác dụng phụ lâu dài. Sau đó, dữ liệu mới được trình lên các cơ quan quản lý dược phẩm uy tín để thẩm định.
"Kết quả từ Nga là tín hiệu tích cực, mở ra hy vọng mới cho ngành ung thư học. Nhưng để vaccine này trở thành phác đồ điều trị phổ biến tại Việt Nam cũng như trên thế giới, chúng ta cần thêm thời gian chờ kết quả thử nghiệm đa trung tâm quy mô lớn và sự thẩm định chính thức từ các cơ quan y tế quốc tế", bác sĩ Duy Anh chia sẻ.
Bác sĩ khuyến cáo người bệnh và gia đình nên tìm hiểu thông tin về các liệu pháp mới qua nguồn chính thống, không tự ý ngừng phác đồ đang điều trị. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa ung bướu để được tư vấn phương án phù hợp với giai đoạn bệnh và thể trạng của mình.

(Ảnh: Lê Trung)
Lời khuyên của bác sĩ với bệnh nhân ung thư
Khác với vaccine phòng bệnh thông thường, vaccine ung thư cá thể hóa là một liệu pháp điều trị. Mỗi liều vaccine được “may đo” riêng cho từng người bệnh. Bác sĩ lấy mẫu mô khối u và mô lành của người bệnh, phân tích đặc điểm di truyền, rồi tạo ra loại vaccine riêng giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư.
Bác sĩ cũng cảnh báo, mỗi khi xuất hiện thông tin về thuốc hay vaccine ung thư mới, thường kéo theo các lời quảng cáo về sản phẩm “xách tay” hoặc dịch vụ trung gian đưa người bệnh ra nước ngoài điều trị. Vaccine cá thể hóa được sản xuất riêng cho từng người, dựa trên mẫu khối u của chính người đó, nên không thể mua bán như một loại thuốc thông thường. Người bệnh cần cảnh giác để tránh tiền mất tật mang.
Trong khi chờ vaccine điều trị ung thư được hoàn thiện, mỗi người đã có thể chủ động phòng ngừa một số bệnh ung thư bằng các loại vaccine đã được sử dụng rộng rãi. Vaccine viêm gan B giúp giảm nguy cơ ung thư gan, vaccine HPV giúp phòng ung thư cổ tử cung và một số ung thư vùng hầu họng, hậu môn, sinh dục. Kết hợp với khám sức khỏe và tầm soát định kỳ, đây là những cách hiệu quả, dễ tiếp cận nhất để giảm gánh nặng ung thư hiện nay.