Nhiều bệnh nhân từ miền Nam phải ra Bắc điều trị ung thư: Điều gì đang xảy ra?
Không chỉ đối mặt với gánh nặng bệnh tật, nhiều bệnh nhân ung thư ở các tỉnh phía Nam còn phải vượt hàng nghìn kilomet ra Bắc để xạ trị.
Bệnh nhân vượt hàng nghìn kilomet tìm nơi xạ trị
BS.CKI Ninh Công Vi, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết gần đây, trung tâm tiếp nhận nhiều bệnh nhân xạ trị đến từ các tỉnh, thành trên cả nước, trong đó có những người ở cách xa hàng nghìn kilomet như TP.HCM, Phú Quốc, Khánh Hòa, Đồng Nai...
Đáng chú ý, từ đầu năm 2026 đến nay, số lượng bệnh nhân đến từ các tỉnh, thành khác có xu hướng tăng dần theo từng tháng.
Hành trình điều trị xa nhà khiến người bệnh phát sinh thêm chi phí đi lại, ăn ở, đồng thời phải đối mặt với thời gian chờ đợi kéo dài.

Bác sĩ Vi thăm khám cho một trường hợp bệnh nhân (ảnh BSCC).
Lý giải về tình trạng này, bác sĩ Vi cho biết theo ước tính, Việt Nam hiện có khoảng 90 máy xạ trị, tương đương 0,9 máy/1 triệu dân. Con số này vẫn thấp hơn tỷ lệ tối thiểu 1 máy/1 triệu dân được khuyến cáo theo thông tin bác sĩ cung cấp về tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Không chỉ thiếu về số lượng, chất lượng thiết bị cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Khoảng một nửa số máy xạ trị hiện có tại Việt Nam thuộc thế hệ cũ, chưa đáp ứng được yêu cầu triển khai một số kỹ thuật hiện đại như xạ trị điều biến liều, xạ phẫu... Những thiết bị đã hoạt động trên 10 năm thường có nguy cơ hư hỏng, ảnh hưởng đến khả năng vận hành và phục vụ người bệnh.
"Từ đó có thể thấy, chúng ta chưa đáp ứng tốt nhu cầu xạ trị của bệnh nhân. Trước tình trạng này, Bộ Y tế đặt mục tiêu hoàn thành tỷ lệ 1-2 máy xạ trị/1 triệu dân vào năm 2035", bác sĩ Vi thông tin.
Chậm xạ trị, người bệnh có thể phải trả giá bằng cơ hội điều trị
Theo bác sĩ Vi, thời gian chờ đợi là một trong những yếu tố cần đặc biệt lưu ý đối với bệnh nhân ung thư có chỉ định xạ trị. Từ khuyến cáo của một số quốc gia có hệ thống xạ trị phát triển như Canada, Anh và kinh nghiệm điều trị thực tế, bác sĩ cho rằng thời gian chờ trên 4 tuần là khoảng thời gian đáng lo ngại đối với một số nhóm bệnh nhân.
Tuy nhiên, không phải tất cả bệnh nhân đều có mức độ khẩn cấp như nhau. Việc người bệnh cần được xạ trị ngay hay có thể chờ đợi phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tốc độ phát triển của tế bào ung thư, loại ung thư và mục đích xạ trị như điều trị triệt căn, điều trị triệu chứng hay điều trị bổ trợ.
"Với một số bệnh ung thư như ung thư đầu - cổ, ung thư vòm họng, ung thư cổ tử cung, ung thư phổi tiến triển..., bệnh nhân cần được điều trị sớm, bởi thời gian chờ đợi kéo dài có thể dẫn đến thay đổi giai đoạn bệnh và ảnh hưởng đến tiên lượng điều trị", bác sĩ Vi cảnh báo.
Khi việc điều trị bị trì hoãn, tế bào ung thư vẫn tiếp tục phát triển. Khối u có thể tăng kích thước, khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn. Tùy từng loại ung thư và giai đoạn bệnh, người bệnh có thể đối diện nguy cơ giảm hiệu quả điều trị, tăng nguy cơ tái phát hoặc di căn.
Để đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng lớn, nhiều cơ sở y tế tại Việt Nam đã phải tăng thời gian vận hành máy xạ trị mỗi ngày, thậm chí tổ chức hoạt động vào ban đêm. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, khó giải quyết triệt để tình trạng thiếu hụt năng lực xạ trị trên diện rộng.
Một vấn đề khác là việc điều phối bệnh nhân giữa các cơ sở y tế hiện chưa được triển khai phổ biến. Điều này khiến người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nơi điều trị còn khả năng tiếp nhận, dù ở những cơ sở khác vẫn có thể có nguồn lực phù hợp.
Thiếu máy xạ trị: Không chỉ là câu chuyện tiền đầu tư
Theo bác sĩ Vi, tình trạng thiếu máy xạ trị tại Việt Nam xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có những nút thắt về tài chính, cơ chế mua sắm, chất lượng thiết bị và nhân lực.
Thứ nhất, đầu tư một hệ thống xạ trị đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn. Chi phí không chỉ nằm ở việc mua máy mà còn bao gồm xây dựng hầm xạ trị, trang bị phần mềm chuyên dụng và hệ thống bảo trì, bảo dưỡng. Vì vậy, không phải cơ sở y tế nào cũng có đủ nguồn lực để triển khai.
Thứ hai, một số bệnh viện có kinh phí nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc mua sắm thiết bị do vướng mắc liên quan đến quy định đấu thầu, thẩm định giá và các thủ tục liên quan.
Thứ ba, nhiều máy xạ trị đã cũ, xuống cấp hoặc hư hỏng nhưng chưa được sửa chữa, bảo trì kịp thời, làm giảm năng lực phục vụ người bệnh.
Cuối cùng là bài toán nhân lực. Để vận hành một hệ thống xạ trị cần có sự phối hợp của cả ê-kíp gồm bác sĩ xạ trị, kỹ sư vật lý y khoa và kỹ thuật viên. Tuy nhiên, nguồn nhân lực được đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực này hiện vẫn còn thiếu hụt.
Trước thực trạng trên, bác sĩ Vi cho rằng cần triển khai đồng thời các giải pháp trước mắt và lâu dài.
“Trong ngắn hạn, các cơ sở y tế cần đẩy nhanh tiến độ sửa chữa máy móc hư hỏng, xây dựng kế hoạch bảo trì và bảo hành dài hạn, đồng thời cải tiến kỹ thuật để nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị. Việc tăng cường liên kết giữa y tế công lập và tư nhân cũng là hướng đi cần được quan tâm nhằm chia sẻ nguồn lực, giảm áp lực quá tải”, bác sĩ Vi nói.
Về lâu dài, cần quy hoạch số lượng máy xạ trị dựa trên quy mô dân số và mô hình bệnh tật của từng vùng; hoàn thiện khung pháp lý cho hợp tác công - tư, tháo gỡ vướng mắc trong đấu thầu, mua sắm thiết bị và đẩy mạnh đào tạo nhân lực chuyên sâu.