Người phụ nữ ăn ít muối nhưng mỡ máu vẫn cao, bác sĩ khám xong liền nói: "Hãy đặt bình nước xuống"

Buổi chiều hôm đó, khi một phòng khám tại Trung Quốc sắp kết thúc giờ làm việc, một phụ nữ ngoài 40 tuổi bước vào. Chị cầm theo một chiếc bình giữ nhiệt, nhưng sắc mặt trông không được tốt. Chị cho biết mình ăn chay đã nhiều năm, gần như không cho muối vào thức ăn, đến nước tương cũng đổi sang loại ít muối, vậy mà kết quả khám sức khỏe vẫn cho thấy chỉ số triglyceride trong máu cao.

Chị mở nắp bình, uống một ngụm rồi nói đây là nước cam tươi tự ép tại nhà. Mỗi ngày chị uống hai cốc để bổ sung vitamin và “thanh nhiệt”. Nhìn chị rồi nhìn cốc nước cam, bác sĩ phần nào đoán được nguyên nhân.

Chị Ngô kinh doanh quần áo, nhiều năm nay thường xuyên dậy sớm, thức khuya và ăn uống thất thường. Chị sợ nhất là tình trạng tăng huyết áp, tăng đường huyết và rối loạn mỡ máu vì trong gia đình có người lớn tuổi từng bị nhồi máu não. Bởi vậy, chị kiểm soát lượng muối trong chế độ ăn nghiêm ngặt hơn nhiều người khác.

Chị gần như không cho muối khi nấu ăn, tuyệt đối tránh đồ muối chua và thịt muối, thậm chí còn yêu cầu quán ăn giảm muối khi gọi mì nước. Thế nhưng, chỉ số mỡ máu vẫn không cải thiện, năm nào khám sức khỏe cũng cao. Chị hỏi liệu có phải do yếu tố di truyền hay không. Bác sĩ trả lời: "Đừng vội quy kết cho di truyền. Hãy đặt bình nước xuống, chúng ta cùng nói chuyện nhé."

Không chỉ muối, đường cũng có thể ảnh hưởng tới mạch máu

Nhắc đến sức khỏe mạch máu, nhiều người nghĩ ngay đến muối. Dưa muối, thịt muối và các loại nước sốt mặn thực sự có thể góp phần làm tăng huyết áp, từ đó gây thêm áp lực cho hệ tim mạch.

Tuy nhiên, không ít người chỉ tập trung vào muối mà bỏ qua một thứ khác không có vị mặn, đó chính là đường. Với chị Ngô, lượng triglyceride cao có thể liên quan đến cốc nước ép được chị xem là lành mạnh mỗi ngày.

Khái niệm “đồ uống có đường” không chỉ nói đến nước ngọt có ga mà còn bao gồm nước ép trái cây, sữa chua có hương vị, nước uống thể thao và cà phê pha thêm đường. Khi đi vào cơ thể, đường fructose được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Nếu lượng đường nạp vào vượt quá nhu cầu sử dụng, gan có thể chuyển một phần thành chất béo. Quá trình này có thể làm tăng sản xuất triglyceride, khiến chỉ số mỡ máu tăng lên.

Có người sẽ thắc mắc: fructose cũng có trong trái cây, vậy tại sao ăn trái cây nguyên quả lại khác uống nước ép? Điểm khác biệt nằm ở cách tiêu thụ. Trái cây nguyên quả chứa chất xơ, giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu đường. Khi ép lấy nước, đặc biệt là lọc bỏ phần bã, lượng chất xơ giảm đi đáng kể, khiến việc uống một lượng lớn đường tự nhiên trở nên dễ dàng hơn.

Mỗi ngày uống hai cốc nước cam có thể tương đương lượng đường từ nhiều quả cam, tùy kích thước quả và cách ép. Vì vậy, thay vì uống nhiều nước ép, nên ưu tiên ăn trái cây nguyên quả để tận dụng chất xơ và dễ kiểm soát khẩu phần hơn.

Một sai lầm khác của chị Ngô là cho rằng “không mặn” đồng nghĩa với “an toàn”. Nhiều thực phẩm chế biến sẵn được quảng cáo là tốt cho sức khỏe nhưng vẫn có thể chứa si-rô glucose-fructose, đường trắng hoặc nước ép cô đặc. Những thành phần này làm tăng lượng đường nạp vào cơ thể dù sản phẩm không có vị ngọt gắt.

Đọc bảng thành phần là một cách đơn giản để kiểm soát lượng đường. Nếu đường, fructose hoặc si-rô glucose-fructose xuất hiện ở những vị trí đầu tiên trong danh sách thành phần, bạn nên cân nhắc lượng tiêu thụ. Đồng thời, hãy xem bảng giá trị dinh dưỡng để biết hàm lượng đường trong mỗi khẩu phần thay vì chỉ dựa vào vị giác hoặc những lời quảng cáo trên bao bì.

Nghe xong lời giải thích, chị Ngô mở điện thoại xem lại ảnh chụp bao bì đồ uống mình thường dùng. Thành phần đứng thứ hai đúng là si-rô glucose-fructose. Chị ngỡ ngàng nhận ra thứ mình vẫn nghĩ là nước trái cây bổ dưỡng có thể khiến lượng đường nạp vào tăng lên đáng kể.

Người gầy vẫn có thể bị rối loạn mỡ máu

Một chi tiết đáng chú ý là vòng eo đôi khi cung cấp thêm thông tin về nguy cơ sức khỏe bên cạnh cân nặng. Chị Ngô không béo, tay chân khá nhỏ, nhưng vòng eo đã gần 85 cm. Mỡ nội tạng nằm sâu trong ổ bụng nên không phải lúc nào cũng dễ nhận biết qua vẻ ngoài. Khi tích tụ quá mức, loại mỡ này có liên quan đến nguy cơ rối loạn chuyển hóa, tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch.

Nhiều người cho rằng người gầy sẽ không bị mỡ máu cao. Trên thực tế, cân nặng bình thường không loại trừ nguy cơ rối loạn lipid máu. Một người có ít mỡ dưới da vẫn có thể tích tụ mỡ nội tạng hoặc gặp những bất thường về chuyển hóa do chế độ ăn, di truyền và các yếu tố sức khỏe khác.

Điều chỉnh chế độ ăn để kiểm soát triglyceride

Kết quả xét nghiệm đầu tiên của chị Ngô cho thấy triglyceride ở mức 4,6 mmol/L. Bác sĩ khuyên chị trước hết ngừng các loại đồ uống có đường, thay nước cam ép bằng trái cây nguyên quả, chẳng hạn ăn một quả táo hoặc một phần bưởi mỗi ngày. Chị cũng nên bổ sung yến mạch, gạo lứt và rau xanh vào các bữa ăn.

Chị hỏi liệu có cần tiếp tục ăn nhạt hay không. Câu trả lời là có, nhưng kiểm soát muối không phải biện pháp duy nhất. Hạn chế đường bổ sung cũng rất quan trọng, đặc biệt với người có triglyceride cao. Nếu ăn quá nhiều đường, nhất là từ đồ uống, gan có thể tăng tổng hợp chất béo. Vì thế, cần chú ý cả lượng muối lẫn lượng đường trong khẩu phần.

Bên cạnh chế độ ăn, vận động đều đặn cũng đóng vai trò quan trọng. Đi bộ nhanh, chạy bộ nhẹ hoặc bơi lội có thể giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và chuyển hóa. Người trưởng thành thường được khuyến nghị tập thể dục cường độ vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần, tùy tình trạng sức khỏe và khả năng vận động. Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và tìm cách kiểm soát căng thẳng cũng giúp duy trì sức khỏe tổng thể.

Theo dõi mỡ máu lâu dài, đừng chỉ tập trung vào muối

Sau hai tháng điều chỉnh thói quen, chị Ngô quay lại xét nghiệm. Chỉ số triglyceride giảm từ 4,6 xuống 2,1 mmol/L, cholesterol LDL cũng giảm. Chị nói trước đây mình luôn nghĩ ăn thanh đạm nghĩa là nấu ăn ít muối, giờ mới hiểu rằng cần chú ý cả lượng đường, đặc biệt là đường trong đồ uống.

Chị cất máy ép trái cây vào tủ, thay bằng một chiếc bình nước lớn để pha trà nhạt và thêm vài lát chanh. Chị nhận ra rằng chăm sóc sức khỏe không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc mua thực phẩm bổ sung đắt tiền; đôi khi, điều quan trọng hơn là giảm những yếu tố bất lợi trong thói quen hằng ngày.

Hiện nay, mỗi khi đi làm, chị Ngô đều mang theo một bình nước nhỏ và uống nước lọc khi khát. Chị nói trước đây mình nghĩ sống khỏe là ăn nhiều món bổ dưỡng, giờ mới hiểu rằng sức khỏe còn phụ thuộc vào việc hạn chế những thói quen gây bất lợi cho cơ thể.