Luật sư lên tiếng vụ nhạc sĩ Minh Khang: Clip bị phát tán có sai, hay hành vi đe dọa mới là vấn đề cốt lõi?

Liên quan đến đoạn clip ghi lại cảnh nam hành khách liên tục đe dọa tài xế xe Grab đang gây xôn xao dư luận, phản hồi gửi tới báo chí, đại diện Grab cho biết, ngày 12/3, tổng đài Grab nhận được phản ánh của chủ tài khoản đặt xe Đ.L về việc thông tin cá nhân của mình và những người đi cùng trong chuyến xe Grab đã bị phát tán trên một số trang mạng xã hội.

Sau khi xác minh và đối chiếu thông tin, Grab cho biết "có cơ sở để xác định rằng đối tác tài xế đã thu thập, sử dụng và tiết lộ thông tin cá nhân của hành khách cho mục đích cá nhân ngoài mục đích đón khách và thực hiện dịch vụ". 

Theo đơn vị dịch vụ, hành vi này đã vi phạm Bộ quy tắc ứng xử mà đối tác tài xế đã cam kết thực hiện. Chính sách bảo mật của Grab và quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Quyền cá nhân được bảo vệ như thế nào?

Trao đổi với PV, TS.LS Đặng Văn Cường cho biết, bảo vệ quyền riêng tư cá nhân và bảo vệ quyền lợi người lao động là những yêu cầu đòi hỏi của xã hội, là những mục tiêu hướng đến của pháp luật.

Với những cá nhân công dân có ý thức tuân thủ pháp luật, không có hành vi vi phạm thì dữ liệu cá nhân của họ được bảo vệ trọn vẹn, còn trường hợp cá nhân công dân thực hiện hành vi gây hại cho cộng đồng, đe dọa an ninh trật tự an toàn xã hội thì quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân của họ sẽ bị hạn chế.

Trong một số tình huống hai vấn đề này có thể có những điểm xung đột mà cần phải dựa trên các nguyên tắc chung pháp luật, trên cơ sở pháp lý để giải quyết sao cho có tình, có lý.

Về nguyên tắc chung thì quyền riêng tư cá nhân, những thông tin vậy nhân thân, và hình ảnh của công dân, dữ liệu cá nhân được pháp luật bảo vệ.

Theo luật sư, các đơn vị cung cấp dịch vụ không được tự ý thu thập thông tin của khách hàng để sử dụng trái mục đích. Tuy nhiên, trong những trường hợp các cá nhân công dân thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, đe dọa đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội thì việc thu thập những thông tin này không cần xin phép vẫn được coi là hợp pháp.

Trong trường hợp công dân có hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm đến lợi ích nhà nước, trật tự an toàn công cộng thì bất kỳ ai cũng có thể lưu lại chứng cứ này, có thể được sử dụng là chứng cứ để gửi cho cơ quan chức năng, để đấu tranh với cái sai cái xấu, làm căn cứ để giải quyết phải xử lý vụ việc theo quy định của pháp luật. Khi đã phát hiện ra hành vi vi phạm pháp luật thì việc lưu lại chứng cứ để tố cáo, tố giác, làm căn cứ để xử lý thì không cần phải xin phép người có hành vi vi phạm.

Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 thì cá nhân có quyền tranh luận về hình ảnh của mình và việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý.

Tuy nhiên, nếu sử dụng hình ảnh trong trường hợp sau thì đây không cần phải có ý kiến của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật của họ:

- Hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ích công cộng;

Hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng, bao gồm nghị viện, hội thảo, hoạt động thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác mà không gây tổn hại đến danh dự, nhân sản, uy tín của người có hình ảnh.

Đối với việc sử dụng hình ảnh mà vi phạm quy định tại Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 thì người có hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định cưỡng bức người vi phạm, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải thu hồi, tiêu diệt, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, gây tổn hại và áp dụng các giải pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật.

Luật sư Cường cũng nêu quan điểm, trong mối quan hệ kinh doanh, dịch vụ thì việc cá nhân, doanh nghiệp kinh doanh thu thập thông tin hình ảnh và công khai thông tin hình ảnh của khách hàng lên không gian mạng vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, đảm bảo trật tự an toàn công cộng thì hành vi này không vi phạm pháp luật và đương nhiên là sẽ không vi phạm nội qui, quy chế, quy tắc của các tổ chức cá nhân doanh nghiệp.

Nếu các nội qui quy chế của doanh nghiệp, các quy định nội bộ của doanh nghiệp mà xung đột, mâu thuẫn với quy định pháp luật thì các nội qui quy chế, những quy định có tính chất nội bộ sẽ bị vô hiệu, khi giải quyết tranh chấp khi khiếu kiện thì sẽ căn cứ vào các quy định của pháp luật để giải quyết .

"Bởi vậy nếu doanh nghiệp quy định nghiêm cấm hành vi sử dụng hình ảnh của khách hàng trong mọi trường hợp thì quy định nội bộ này không phù hợp với quy định pháp luật.

Là một doanh nghiệp thì trước tiên vấn đề bảo vệ trật tự an toàn xã hội, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, bảo vệ người lao động là vấn đề phải được ưu tiên đầu tiên.

Với những hành vi xâm phạm đến trật tự an toàn xã hội, xâm phạm đến quyền lợi của doanh nghiệp, đe dọa đến sức khỏe, xâm phạm đến danh dự nhân phẩm của người lao động thì doanh nghiệp phải có trách nhiệm lên tiếng phải bảo vệ người lao động của mình, đồng thời cũng là bảo vệ trật tự an toàn xã hội.".

Ông Cường nhận định thêm, trong tình huống này, người khách có hành vi vượt quá giới hạn chuẩn mực giao tiếp, liên tục có hành vi xúc phạm, đe dọa đến tài xế taxi. Rõ ràng là hành khách đã sai, thậm chí vi phạm pháp luật khiến cơ quan chức năng có thể vào cuộc xử phạt vi phạm hành chính, nếu hành vi ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự an toàn xã hội còn có thể truy cứu trách nhiệm hình sự.

Còn tài xế taxi đăng hình ảnh thông tin clip lên mạng xã hội có tính chất cảnh báo, phê phán hành vi vi phạm pháp luật và vi phạm chuẩn mực đạo đức xã hội như vậy được coi là một hình thức tự vệ, là cảnh báo để tránh những hành vi tương tự xảy ra, để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, văn hóa giao thông, bảo vệ quyền lợi của người lao động. Việc thu thập và sử dụng thông tin hình ảnh của khách hàng trong trường hợp này là phù hợp với điều 32 của bộ luật dân sự.

Tài xế này cho biết là không biết người khách đó là ai, không biết họ là người nổi tiếng và việc đăng tải chỉ nhằm mục đích cảnh báo, không có ý xúc phạm danh dự nhân phẩm của họ, gây tổn hại gì đến họ nên không đồng ý gỡ clip.

Grab khóa vĩnh viễn tài khoản tài xế có phù hợp?

Trong tình huống này, điều đáng chú ý là người thực hiện hành vi chửi bới xúc phạm tài xế ở đây lại là người của công chúng, là người đáng lẽ ra, tôn trọng những người xung quanh để những người xung quanh tôn trọng mình nhưng có thể vì cái tôi cá nhân quá lớn hoặc do tác động bởi rượu bia chất kích thích mà người này đã không làm chủ được cảm xúc, có những hành vi vượt quá giới hạn.

Với sự việc như vậy thì việc xử lý hành khách bằng hình thức kỷ luật, xử phạt hành chính, thậm chí trong một số tình huống nghiêm trọng có thể truy cứu trách nhiệm hình sự là cần thiết. Còn đối với tài xế taxi thì việc khóa tài khoản Grab của người này có phần là không phù hợp, chưa thể hiện được việc bảo vệ người lao động trước những tình huống nguy hiểm, trong trường hợp này người lái Grab có thể khiếu nại quyết định này của đơn vị quản lý.

Đồng thời cơ quan chức năng cũng cần vào cuộc xác minh làm rõ nguyên nhân sự việc, diễn biến hành vi của các bên, đánh giá hậu quả xảy ra đối với xã hội để xem xét xử lý hành vi vi phạm trật tự an toàn xã hội, gây rối trật tự công cộng.

Phương tiện giao thông đặc biệt là phương tiện xe cơ giới như ô tô là “nguồn nguy hiểm cao độ”, người điều khiển ô tô phải tuân thủ các quy tắc an toàn, những người xung quanh, những người ngồi trên xe ô tô cũng phải tuân thủ pháp luật, không được phép tác động , can thiệp vào các thao tác hoạt động lái xe của tài xế khi phương tiện đang di chuyển.

Trường hợp có sự đe dọa, uy hiếp hoặc tác động vật lý vào tài xế đang điều khiển xe ô tô trên đường thì hoàn toàn có thể gây ra tai nạn, ùn tắc giao thông và các hậu quả nguy hiểm khác.

Bởi vậy những hành vi tấn công người điều khiển phương tiện giao thông, đe dọa uy hiếp tinh thần của người tham gia giao thông là những hành vi vi phạm pháp luật, gây rối trật tự công cộng, xâm phạm đến sức khỏe, danh dự nhân phẩm, thậm chí có thể là tính mạng của người tham gia giao thông, bởi vậy những hành vi này là đáng lên án và cần phải xem xét xử lý.

Đối với người lái xe Grab thì việc đăng tải thông tin hình ảnh của hành khách lên mạng xã hội thì cần phải thận trọng đánh giá trong từng sự việc.

Việc đăng tải thông tin hình ảnh của khách hàng lên mạng xã hội chỉ thực hiện trong những tình huống mang tính chất tự vệ, để bảo vệ trật tự an toàn xã hội, vì lợi ích công cộng. Việc đăng tải không nhằm mục đích xúc phạm danh dự nhân phẩm uy tín của người khác, gây tổn hại đến lợi ích của cá nhân, cơ quan, tổ chức.

Với những sự việc hành khách rõ ràng vi phạm pháp luật, đe dọa đến sức khỏe, tính mạng, danh dự nhân phẩm của tài xế thì đồng thời với việc đăng tải lên mạng xã hội có quyền trình báo sự việc với cơ quan chức năng để được xem xét giải quyết theo quy định của pháp luật.

Việc xử lý kỷ luật, chấm dứt hợp đồng lao động thì phải có căn cứ pháp luật, dựa trên trình tự thủ tục luật định và các quy tắc không trái với luật.

"Quan điểm cá nhân tôi cho rằng việc Grab khóa vĩnh viễn tài khoản của tài xế trong tình huống này là không phù hợp, chưa đúng theo quy định tại điều 32 bộ luật dân sự và các quy định trong bộ luật lao động. Ngược lại hành vi của hành khách trong tình huống này cần phải được đưa ra pháp luật để xem xét xử lý, đảm bảo công bằng, nâng cao văn hóa giao thông, tránh những vụ việc tương tự có thể xảy ra", TS LS Đặng Văn Cường nêu quan điểm.