Lời khuyên gửi đến tất cả các gia đình đang dùng dầu ăn mỗi ngày

Dầu ăn là thứ dường như không bao giờ thiếu trong căn bếp của mọi gia đình. Từ món chiên giòn rụm đến món xào đậm đà, chai dầu ăn giúp món ăn bắt mắt và tròn vị hơn. Thế nhưng, không ít người nội trợ hiện nay vẫn duy trì những thói quen nấu nướng vô cùng tai hại, âm thầm "rước bệnh vào nhà".

Lời khuyên chân thành dành cho tất cả các gia đình: Hãy rà soát lại ngay cách dùng dầu ăn của nhà mình từ hôm nay. Đừng để sự vô tình hay tiết kiệm không đúng lúc của người nấu bếp trở thành "kẻ thù" âm thầm bào mòn sức khỏe và gieo rắc mầm bệnh ung thư cho cả gia đình!

5 sai lầm khi dùng dầu ăn gây bệnh tật, gồm cả ung thư

1. Chờ dầu sôi đến bốc khói mới cho thực phẩm vào

Không ít người có thói quen chờ dầu ăn sôi bùng lên, bốc khói nghi ngút mới bỏ hành tỏi hay thịt cá vào vì nghĩ rằng làm vậy món ăn mới thơm ngon. Tuy nhiên, dưới góc độ y khoa, đây là thói quen cực kỳ nguy hại.

Khi dầu bị đun vượt quá "điểm bốc khói" (smoke point), các axit béo bắt đầu bị bẻ gãy và phân hủy nhiệt. Quá trình này sinh ra hàng loạt hợp chất độc hại như Acrylamide, Benzopyrene cùng các gốc tự do. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã xếp các hợp chất này vào nhóm chất gây ung thư cao cho con người, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa và ung thư phổi do hít phải khói dầu độc hại.

2. Tái sử dụng dầu ăn đã chiên rán nhiều lần

Tiết kiệm dầu ăn đã qua sử dụng là thói quen vô cùng phổ biến, nhưng tác hại của nó lại vô cùng nghiêm trọng. Nghiên cứu từ Đại học Illinois (Mỹ) chứng minh rằng, việc đun nóng lại dầu ăn nhiều lần làm chất béo trung tính bị phân hủy nặng nề, giải phóng các hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) và amin dị vòng (HCAs).

Những chất độc hại này khi tích tụ trong cơ thể sẽ làm phá hủy niêm mạc dạ dày, gây tổn thương DNA tế bào và gia tăng tỷ lệ hình thành các khối u ác tính. Chưa kể, dầu chiên đi chiên lại thường chứa đầy cặn cháy độc hại, mất sạch giá trị dinh dưỡng và gây đầy bụng, kích ứng hệ tiêu hóa.

3. Dùng dầu ăn đã mở nắp quá lâu hoặc hết hạn sử dụng

Nhiều gia đình có thói quen mua những can dầu ăn dung tích lớn để tiết kiệm chi phí nhưng lại dùng kéo dài suốt nhiều tháng. Dù chai dầu vẫn còn hạn sử dụng in trên bao bì, nhưng việc mở nắp quá 3 tháng đã khiến không khí lọt vào, kích hoạt phản ứng tự oxy hóa tạo ra Peroxit.

Chất Peroxit tích tụ trong cơ thể sẽ gây tổn thương tế bào và thúc đẩy quá trình lão hóa nhanh chóng. Nguy hiểm hơn, trong môi trường bếp ẩm thấp, dầu ăn mở nắp lâu ngày dễ nhiễm nấm mốc sinh ra Aflatoxin, là độc tố sinh học được WHO cảnh báo là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư gan cấp tính và mãn tính.

4. Đặt chai dầu ăn cạnh bếp nấu hoặc nơi có ánh nắng chiếu vào

Để thuận tiện khi nêm nếm, hầu hết mọi người đều tiện tay đặt chai dầu ăn ngay bên cạnh bếp gas, bếp từ hoặc trên bệ cửa sổ bếp. Nhiệt độ tỏa ra từ bếp cùng ánh sáng mặt trời chứa tia UV chính là hai nhân tố thúc đẩy quá trình oxy hóa chất béo diễn ra nhanh gấp nhiều lần.

Đặc biệt, đa phần dầu ăn hiện nay được đóng trong chai nhựa. Khi tiếp xúc với nhiệt độ cao thường xuyên từ bếp nấu, nhựa dễ bị biến dạng, giải phóng các vi nhựa cùng hóa chất độc hại (như Phthalates) ngấm trực tiếp vào dầu. Dùng loại dầu biến chất này lâu dài sẽ tăng rủi ro rối loạn nội tiết, tổn thương gan và tăng nguy cơ mắc ung thư.

5. Lạm dụng dầu ăn tự ép thủ công không rõ nguồn gốc

Thời gian gần đây, phong trào dùng dầu đậu phụng, dầu mè tự ép thủ công tại các xưởng nhỏ lẻ trở nên rầm rộ vì tâm lý "nguyên chất, không hóa chất". Tuy nhiên, các chuyên gia an toàn thực phẩm cảnh báo nguy cơ nhiễm độc từ loại dầu này là rất lớn.

Các xưởng ép thủ công thường thiếu công nghệ lọc tinh chế hiện đại để loại bỏ tạp chất, vi khuẩn và đặc biệt là độc tố nấm mốc Aflatoxin vốn tồn tại rất nhiều trong các loại hạt (đậu phụng, mè) bị bảo quản kém. Ngoài ra, dầu tự ép chứa hàm lượng nước cao nên rất mau bị ôi thiu, biến chất chỉ sau một thời gian ngắn bảo quản ở nhiệt độ thường.

Dùng dầu ăn thế nào mới tốt cho sức khỏe cả nhà?

Để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, bạn nên tuân thủ các nguyên tắc vàng khi chọn lựa và chế biến dầu ăn dưới đây:

- Phân loại dầu theo nhiệt độ nấu: Dùng các loại dầu có điểm bốc khói cao (dầu đậu nành, dầu hướng dương, dầu gạo lức) cho các món chiên xào; dùng dầu có điểm bốc khói thấp (dầu ô liu extra virgin, dầu mè) cho món salad hoặc nêm trực tiếp vào thức ăn đã chín.

- Kết hợp hài hòa giữa dầu thực vật và mỡ động vật: Không nên loại bỏ hoàn toàn mỡ động vật. Tỷ lệ lý tưởng cho người trưởng thành là 70% chất béo thực vật và 30% chất béo động vật (như mỡ lợn sạch) để đảm bảo cân bằng cấu trúc axit béo cho cơ thể.

- Kiểm soát lượng dầu tiêu thụ hằng ngày: Mỗi người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ khoảng 20 - 25g chất béo/ngày (tương đương khoảng 2 - 3 thìa cà phê dầu ăn), hạn chế tối đa đồ chiên ngập dầu.

- Ưu tiên mua chai dung tích nhỏ: Mua các chai dầu ăn có dung tích vừa phải để dùng hết trong vòng 1 - 2 tháng sau khi mở nắp, tránh mua can quá lớn tích trữ lâu ngày.

- Bảo quản dầu ăn đúng cách: Đặt chai dầu ăn ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng mặt trời trực tiếp và cách xa bếp nấu tối thiểu 1 mét.

- Tuyệt đối không đun dầu đến mức bốc khói: Khi nấu nướng, chỉ cần bật lửa vừa, đun dầu đến khi thấy bề mặt hơi lăn tăn là có thể cho nguyên liệu vào chế biến.

- Chọn thương hiệu uy tín, ưu tiên chai thủy tinh tối màu: Chọn mua dầu ăn từ các nhà sản xuất uy tín có chứng nhận an toàn thực phẩm; nếu có điều kiện nên chọn sản phẩm đóng trong chai thủy tinh tối màu để hạn chế tác động của ánh sáng.

- Lọc bỏ cặn nếu bắt buộc phải dùng lại dầu 1 lần: Với những món chiên ngập dầu còn thừa, chỉ tái sử dụng tối đa 1 lần nếu dầu còn trong. Dùng rây lọc sạch cặn chiên, cho vào hũ thủy tinh kín, bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh và dùng hết trong vòng 2 - 3 ngày.