Lời khuyên cho những người hay xem video ngắn

Chỉ định xem vài phút nhưng rồi “lướt” hết video này đến video khác, đến khi ngẩng lên mới nhận ra đã trôi qua cả tiếng đồng hồ. Với sự phổ biến của TikTok, Reels, Shorts..., những video có thời lượng ngắn đang trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hàng ngày của nhiều người.

Không ít người lo ngại rằng việc liên tục tiếp nhận những nội dung ngắn, nhanh có thể khiến não quen với các kích thích tức thời, từ đó khó tập trung khi đọc sách, học tập hay làm việc. Nhưng liệu cứ xem video ngắn là sẽ “mất tập trung”? Việc khó dừng lại sau vài phút có phải dấu hiệu của “nghiện” hay không?

Theo Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, vấn đề không nằm đơn giản ở việc một người có xem video ngắn hay không, mà quan trọng hơn là cách sử dụng và việc thói quen này có bắt đầu thay thế những hoạt động cần sự tập trung lâu dài hay chưa.

Xem video ngắn nhiều có khiến khả năng tập trung giảm?

Theo ThS. Phạm Quỳnh Trang, không nên hiểu đơn giản rằng cứ xem video ngắn là sẽ “mất tập trung”.

Video ngắn có đặc điểm là nội dung thay đổi nhanh, liên tục tạo ra những kích thích mới. Nếu một người dành quá nhiều thời gian cho kiểu nội dung này, họ có thể quen với việc tiếp nhận thông tin nhanh và ngắn.

Khi chuyển sang những hoạt động có nhịp độ chậm hơn như đọc sách, học tập, làm việc hoặc nghe một cuộc trò chuyện dài, họ có thể dễ cảm thấy sốt ruột hoặc nhanh chán hơn.

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý đây là mối liên hệ về thói quen và hành vi, không nên vội kết luận rằng video ngắn trực tiếp gây ra ADHD hay một rối loạn tâm thần nào đó.

Vì sao cứ lướt video này sang video khác, não lại muốn tìm kích thích mới?

Não bộ có khả năng thích nghi với môi trường mà chúng ta thường xuyên tiếp xúc.

Khi liên tục vuốt từ video này sang video khác, một chuỗi hành vi rất quen thuộc có thể được hình thành: xem - nhận kích thích - thấy chưa đủ hấp dẫn - chuyển tiếp - lại nhận một kích thích mới.

Dưới góc nhìn tâm lý học hành vi, mỗi lần gặp một nội dung thú vị, hành vi tiếp tục xem lại được củng cố. Lâu dần, một số người có thể hình thành thói quen luôn tìm kiếm sự mới mẻ và trở nên khó chịu hơn với những khoảng thời gian không có kích thích.

Dù vậy, điều này không có nghĩa não bị ảnh hưởng nghiêm trọng hay “hỏng”. Khả năng tập trung vẫn có thể được rèn luyện và điều chỉnh lại thông qua những thói quen sử dụng công nghệ hợp lý.

Vì sao càng xem càng khó dừng?

Một trong những lý do khiến người dùng khó dừng video ngắn nằm ở chính cơ chế hoạt động của các nền tảng này.

Mỗi video lại tạo ra một câu hỏi rất nhỏ: “Biết đâu video tiếp theo còn thú vị hơn?”. Người xem không biết chính xác phần thưởng tiếp theo sẽ xuất hiện lúc nào, vì vậy hành vi vuốt và tiếp tục xem có thể được duy trì rất lâu.

Bên cạnh đó là tâm lý khá phổ biến: “Xem nốt cái này rồi dừng”. Nhưng sau đó một nội dung mới hấp dẫn hơn lại xuất hiện và vòng lặp tiếp tục.

Vì vậy, theo chuyên gia, nếu chỉ dựa vào ý chí thì đôi khi khá khó. Thiết kế lại môi trường sử dụng công nghệ có thể thực tế hơn việc chỉ tự nhắc mình “phải có ý thức”.

Chẳng hạn, người dùng có thể đặt giới hạn thời gian, tắt thông báo hoặc không để điện thoại ngay bên cạnh khi đang làm việc.

Cứ rảnh là lấy điện thoại xem video: Có đáng lo?

Thói quen xem video ngắn thường xuyên có thể liên quan đến cảm giác buồn chán, khó chịu khi không có gì để xem. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng cần nhìn vấn đề theo cả hai chiều.

Khi căng thẳng, cô đơn hoặc buồn chán, chúng ta dễ tìm đến video ngắn để giải trí và tạm thời tránh khỏi những cảm xúc khó chịu.

Ngược lại, nếu cứ hễ có một khoảng trống là lấy điện thoại ra xem, chúng ta có thể dần mất khả năng tự tìm kiếm những hoạt động khác để thư giãn, sáng tạo hay kết nối.

Ở góc nhìn nhân văn – hiện sinh, buồn chán không phải lúc nào cũng là cảm xúc cần loại bỏ ngay. Đôi khi chính những khoảng lặng lại giúp chúng ta nhận ra mình thực sự cần gì.

Video ngắn có làm tâm trạng thay đổi?

Theo ThS. Phạm Quỳnh Trang, việc xem quá nhiều video ngắn có thể ảnh hưởng đến tâm trạng và cảm xúc hàng ngày, nhưng không nên quy mọi thay đổi tâm trạng cho video ngắn.

Một người mất ngủ, chịu áp lực công việc, cảm thấy cô đơn hoặc đang gặp khó khăn về tâm lý có thể tìm đến mạng xã hội như một cách giải tỏa. Khi đó, video có thể đóng vai trò là cách đối phó với cảm xúc khó chịu, chứ chưa chắc là nguyên nhân ban đầu.

Điều đáng lưu ý hơn là một vòng lặp có thể hình thành:

Khó chịu → tìm điện thoại → tạm thời dễ chịu → tiếp tục sử dụng → bỏ bê ngủ nghỉ, công việc hoặc các mối quan hệ → lại khó chịu.

Nếu vòng lặp này kéo dài, đây mới là điều chúng ta cần quan tâm.

Não có bị “quá tải” vì liên tục tiếp nhận thông tin?

Việc liên tục chuyển từ nội dung này sang nội dung khác mà không có thời gian nghỉ và xử lý thông tin có thể dẫn đến tình trạng quá tải thông tin hoặc quá tải nhận thức.

Một ngày vừa làm việc, vừa nhắn tin, đọc tin tức, xem video, kiểm tra mạng xã hội khiến não phải chuyển đổi sự chú ý liên tục. Từ đó, một số người có thể cảm thấy đầu óc luôn “đầy”, khó tập trung hoặc khó thư giãn.

Tuy nhiên, chuyên gia không cho rằng nên sử dụng những cách nói quá cực đoan như “mạng xã hội phá hủy não bộ”.

Não có khả năng thích nghi. Điều quan trọng là mỗi người cần tạo lại sự cân bằng trong cách sử dụng công nghệ.

Khi nào xem video ngắn được xem là quá nhiều?

Không thể chỉ dựa vào số giờ xem để xác định một người đang dành quá nhiều thời gian cho video ngắn. Theo chuyên gia, điều quan trọng hơn là việc xem có bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hay chưa.

Một số dấu hiệu đáng lưu ý gồm: biết mình cần dừng nhưng rất khó dừng; thường xuyên thức khuya để xem; bỏ bê công việc hoặc học tập; giảm hứng thú với những hoạt động khác; cảm thấy khó chịu khi không có điện thoại; hoặc nhiều lần muốn giảm thời gian xem nhưng không thực hiện được.

Đặc biệt, nếu việc xem video ngắn ảnh hưởng rõ đến giấc ngủ, công việc, các mối quan hệ hoặc tâm trạng, mỗi người nên xem xét nghiêm túc hơn.

Trong trường hợp này, thay vì tự gắn nhãn mình là “nghiện”, có thể tìm đến chuyên gia để được đánh giá phù hợp.

Không cần bỏ hoàn toàn video ngắn, quan trọng là lấy lại quyền kiểm soát

ThS. Phạm Quỳnh Trang cho rằng không nhất thiết phải cực đoan đến mức bỏ hoàn toàn video ngắn.

“Công nghệ không phải là kẻ thù”. Vấn đề là chúng ta đang sử dụng công nghệ như một công cụ hay đang để nó điều khiển hành vi của mình.

Mỗi người có thể bắt đầu từ những việc rất đơn giản như đặt thời gian xem, hạn chế xem khi đang làm việc hoặc học tập, tránh xem sát giờ ngủ, tắt những thông báo không cần thiết và chủ động tạo những khoảng thời gian không có màn hình.

Quan trọng hơn, hãy làm cho đời sống ngoài màn hình đủ phong phú: vận động, gặp gỡ, đọc sách, trò chuyện hoặc làm những việc mình yêu thích.

Mục tiêu cuối cùng không phải là không bao giờ xem video ngắn, mà là vẫn có khả năng đặt điện thoại xuống khi mình muốn.

(Ảnh minh hoạ: Internet)