Đó chính là: PGS.TS.BS Vương Thị Ngọc Lan.
PGS.TS.BS Vương Thị Ngọc Lan sinh năm 1971, tốt nghiệp bác sĩ đa khoa tại Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Sau đó, bà theo học thạc sĩ chuyên ngành phôi học lâm sàng tại Đại học Quốc gia Singapore, bảo vệ luận án tiến sĩ y học chuyên ngành sản phụ khoa tại Trường Đại học Y Dược TP.HCM và được phong hàm Phó Giáo sư năm 2019.
Con đường chuyên môn của bà gắn với y học sinh sản, đặc biệt là thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), một lĩnh vực mà Việt Nam đã có những bước phát triển đáng chú ý trong nhiều thập kỷ qua.
Công trình IVF trên tạp chí y khoa hàng đầu thế giới
Một trong những dấu mốc đáng chú ý trong sự nghiệp của PGS.TS.BS Vương Thị Ngọc Lan là nghiên cứu so sánh chuyển phôi tươi và chuyển phôi đông lạnh ở phụ nữ vô sinh không mắc hội chứng buồng trứng đa nang.
Công trình được công bố trên The New England Journal of Medicine (NEJM), một trong những tạp chí y khoa có ảnh hưởng lớn trên thế giới.
Nghiên cứu trên 782 phụ nữ cho thấy ở nhóm đối tượng được nghiên cứu, chuyển phôi đông lạnh có hiệu quả tương đương chuyển phôi tươi về một số kết quả quan trọng của điều trị IVF.
PGS.TS.BS Vương Thị Ngọc Lan
Giá trị của nghiên cứu không chỉ nằm ở kết quả mà còn ở việc một công trình do các nhà khoa học Việt Nam tham gia thực hiện đã xuất hiện trên một diễn đàn khoa học y khoa hàng đầu thế giới.
Công trình sau đó trở thành nền tảng quan trọng trong hồ sơ giúp PGS.TS.BS Vương Thị Ngọc Lan nhận Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2020.
Theo NAFOSTED, tại thời điểm xét giải, bà có hơn 30 bài báo trên các tạp chí quốc tế thuộc hệ thống ISI, với 600 trích dẫn (tính đến tháng 5/2020). Đây là một trong những dấu mốc cho thấy nghiên cứu về y học sinh sản của Việt Nam đã bắt đầu tạo được dấu ấn trong cộng đồng khoa học quốc tế.
Từ công trình NEJM đến hướng dẫn toàn cầu của WHO
Nếu công trình trên NEJM cho thấy năng lực nghiên cứu của một nhà khoa học Việt Nam trên diễn đàn quốc tế, thì vai trò mới đây trong quá trình xây dựng hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lại cho thấy một bước tiến khác: tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành các khuyến cáo có thể được sử dụng trên phạm vi toàn cầu.
Năm 2025, WHO công bố Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility – Hướng dẫn về dự phòng, chẩn đoán và điều trị hiếm muộn. WHO cho biết đây là hướng dẫn toàn cầu nhằm cung cấp các khuyến cáo dựa trên bằng chứng, giúp các quốc gia có cơ sở xây dựng, cập nhật hoặc điều chỉnh hướng dẫn quốc gia về chăm sóc sinh sản.
Bộ hướng dẫn gồm 40 khuyến cáo, trải rộng từ dự phòng, chẩn đoán đến điều trị hiếm muộn và các lựa chọn điều trị từ đơn giản đến những phương pháp hỗ trợ sinh sản phức tạp hơn như thụ tinh trong ống nghiệm.
Điểm đặc biệt đối với Việt Nam là PGS.TS.BS Vương Thị Ngọc Lan được xác định là đại diện duy nhất của châu Á trong nhóm tác giả chủ chốt xây dựng hướng dẫn này. Thông tin được Trường Đại học Y Dược TP.HCM và các cơ quan báo chí trong nước ghi nhận.
Quan trọng hơn, đây không chỉ là một danh sách mang tính danh nghĩa. Tên Lan N Vuong, thuộc Trường Đại học Y Dược TP.HCM, xuất hiện trong danh sách thành viên của WHO Guideline Development Group, nhóm tham gia phát triển các khuyến cáo của hướng dẫn.
Sự tham gia này đưa câu chuyện của một bác sĩ, nhà khoa học Việt Nam từ phạm vi một bệnh viện hay một trung tâm IVF lên một diễn đàn xây dựng khuyến cáo y tế có phạm vi toàn cầu.
Một dấu ấn khác của y học Việt Nam
WHO cho biết hướng dẫn năm 2025 được xây dựng nhằm giải quyết một vấn đề y tế ngày càng được quan tâm. Tổ chức này ước tính khoảng 1/6 người trong độ tuổi sinh sản từng gặp tình trạng vô sinh vào một thời điểm trong cuộc đời. Trong khi nhu cầu điều trị tăng, khả năng tiếp cận dịch vụ lại rất khác nhau giữa các quốc gia.
Vì vậy, hướng dẫn mới không chỉ tập trung vào kỹ thuật IVF mà đặt vấn đề điều trị hiếm muộn trong một hệ thống rộng hơn, từ phòng ngừa, phát hiện nguyên nhân, lựa chọn phương pháp điều trị đến khả năng tiếp cận dịch vụ.
Trước đó, bà từng được giới thiệu trong danh sách 100 nhà khoa học châu Á có thành tích nghiên cứu nổi bật. Các nghiên cứu của bà cũng xuất hiện trên nhiều tạp chí chuyên ngành quốc tế như New England Journal of Medicine, Human Reproduction và Fertility & Sterility.
Từ những nghiên cứu về phôi, trứng và kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, đến việc tham gia xây dựng một bộ hướng dẫn toàn cầu về hiếm muộn, hành trình của PGS.TS.BS Vương Thị Ngọc Lan cho thấy một hướng đi đáng chú ý của khoa học Việt Nam: không chỉ tiếp nhận kỹ thuật quốc tế mà từng bước tham gia tạo ra bằng chứng và đóng góp vào các khuyến cáo chuyên môn quốc tế.
Và có lẽ đó mới là dấu ấn đáng kể nhất của nữ bác sĩ này: những vấn đề bắt đầu từ thực tế điều trị cho người bệnh tại Việt Nam đã trở thành những câu hỏi khoa học được đưa ra nghiên cứu, công bố và cuối cùng góp mặt trong cuộc thảo luận y khoa ở quy mô toàn cầu.
