4 thói quen ăn uống nhiều gia đình vẫn duy trì, nhưng lại đang âm thầm phá hỏng tuyến tụy

Tuyến tụy là một trong những cơ quan “thầm lặng” nhưng lại giữ vai trò sống còn đối với sức khỏe con người. Nằm sâu trong ổ bụng, phía sau dạ dày, tuyến tụy đảm nhiệm hai chức năng quan trọng: tiết insulin để điều hòa đường huyết và sản xuất enzyme tiêu hóa giúp cơ thể hấp thu chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, do ít khi gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm, tuyến tụy thường bị xem nhẹ cho đến khi tổn thương đã trở nên nghiêm trọng.

Theo bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa Trần Minh Đức, tuyến tụy là cơ quan “rất dễ bị tổn thương nhưng lại rất khó hồi phục”. Ông cho biết: “Những thói quen ăn uống sai lầm kéo dài có thể khiến tuyến tụy phải hoạt động quá tải trong nhiều năm, dẫn tới viêm tụy mạn, rối loạn tiết insulin, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy - một trong những loại ung thư có tiên lượng xấu nhất”.

Đáng lo ngại, nhiều thói quen gây hại cho tuyến tụy lại đang tồn tại phổ biến trong các gia đình hiện đại, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.

1. Chế độ ăn nhiều chất béo - “kẻ giết người thầm lặng” của tuyến tụy

Khi mức sống được cải thiện, các món chiên rán, đồ nướng, thức ăn nhanh, kem và bánh ngọt ngày càng xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn gia đình. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều chất béo khiến tuyến tụy phải tiết ra lượng lớn enzyme tiêu hóa để phân giải lipid. Tình trạng này kéo dài sẽ tạo áp lực liên tục lên tuyến tụy, làm suy giảm chức năng và dễ dẫn đến viêm tụy.

Ngoài ra, chế độ ăn giàu chất béo còn làm tăng tích tụ mỡ trong và xung quanh tuyến tụy, khiến cơ quan này kém nhạy cảm hơn với insulin. Đây là một trong những cơ chế góp phần gây ra bệnh tiểu đường type 2, đặc biệt ở người thừa cân, béo phì.

Các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế thực phẩm chiên rán, ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc, áp chảo ít dầu. Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein từ thực vật sẽ giúp giảm gánh nặng cho tuyến tụy.

2. Uống rượu bia kéo dài - nguyên nhân hàng đầu gây viêm tụy

Rượu bia từ lâu đã được xem là “kẻ thù” của gan, nhưng ít người biết rằng tuyến tụy cũng chịu tổn thương nghiêm trọng không kém. Uống rượu lâu dài có thể làm rối loạn quá trình tiết enzyme tiêu hóa, khiến các enzyme này bị kích hoạt ngay trong tuyến tụy và gây hiện tượng “tự tiêu hóa” mô tuyến tụy.

Viêm tụy cấp do rượu có thể xảy ra đột ngột, gây đau bụng dữ dội và đe dọa tính mạng. Trong khi đó, viêm tụy mạn tính âm thầm tiến triển, làm tuyến tụy teo nhỏ, giảm khả năng tiêu hóa và kiểm soát đường huyết.

Các bác sĩ nhấn mạnh rằng không có “liều rượu an toàn” cho tuyến tụy. Việc hạn chế tối đa hoặc tốt nhất là kiêng rượu hoàn toàn là cách hiệu quả nhất để bảo vệ cơ quan này.

3. Ăn kiêng cực đoan, bữa đói bữa no

Nhiều người vì mong muốn giảm cân nhanh hoặc do lịch sinh hoạt bận rộn mà thường xuyên bỏ bữa, ăn không đúng giờ hoặc áp dụng các chế độ ăn kiêng khắc nghiệt. Điều này khiến nhịp tiết enzyme và hormone của tuyến tụy bị rối loạn.

Khi cơ thể rơi vào trạng thái đói kéo dài, tuyến tụy vẫn tiếp tục tiết insulin ở mức nền, trong khi không có đủ glucose để cân bằng, dễ gây hạ đường huyết. Ngược lại, những bữa ăn quá lớn sau thời gian nhịn đói lại buộc tuyến tụy phải hoạt động đột ngột với cường độ cao, làm tăng nguy cơ tổn thương.

Một chế độ ăn uống lành mạnh cần đảm bảo tính đều đặn, đủ chất và phù hợp với thể trạng. Ăn đúng giờ, khẩu phần vừa phải và tránh ăn quá no là nguyên tắc quan trọng để tuyến tụy hoạt động ổn định.

4. Thói quen ăn khuya kéo dài

Ăn khuya là thói quen phổ biến ở người làm việc ca tối, thức khuya hoặc có lịch sinh hoạt không điều độ. Tuy nhiên, vào ban đêm, hệ tiêu hóa cần được nghỉ ngơi, trong khi tuyến tụy giảm dần hoạt động tiết enzyme.

Việc ăn khuya, đặc biệt là các món nhiều đường, muối và chất béo, buộc tuyến tụy phải “tăng ca”, tiết dịch tụy vào thời điểm không phù hợp với nhịp sinh học. Nếu tình trạng này kéo dài, chức năng tuyến tụy sẽ suy giảm, làm tăng nguy cơ viêm tụy, rối loạn đường huyết và béo phì.

Nếu thực sự đói vào buổi tối, các chuyên gia khuyên chỉ nên chọn thực phẩm nhẹ như một ít trái cây, sữa chua không đường hoặc một cốc sữa ấm, đồng thời tránh ăn sau 21h.

Bảo vệ tuyến tụy bắt đầu từ thay đổi nhỏ

Tuyến tụy tuy “im lặng” nhưng lại cực kỳ nhạy cảm với lối sống. Việc duy trì chế độ ăn uống cân bằng, hạn chế chất béo và rượu bia, ăn đúng giờ, ngủ đủ giấc và vận động thường xuyên chính là những “liều thuốc” hiệu quả nhất để bảo vệ tuyến tụy.

Đối với những người có yếu tố nguy cơ như béo phì, tiểu đường, tiền sử viêm tụy hoặc gia đình có người mắc bệnh tuyến tụy, việc khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ tư vấn của bác sĩ là điều không thể bỏ qua. Phát hiện sớm và điều chỉnh kịp thời không chỉ giúp bảo vệ tuyến tụy mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.