20 năm chưa từng dám mặc một chiếc váy ngắn hay tự tin đi giày cao gót và sự nuối tiếc vì một "dị tật" bị bỏ qua từ khi còn nhỏ

Ở tuổi 25, khi nhiều cô gái thoải mái chọn một chiếc váy ngắn để đi chơi, tự tin diện quần short trong những chuyến du lịch hay chẳng ngần ngại chụp ảnh toàn thân cùng bạn bè, có một cô gái vẫn thường dừng lại trước tủ quần áo lâu hơn một chút. Không phải vì cô không có quần áo đẹp, cũng chẳng phải vì không thích những chiếc váy nữ tính. Lý do đơn giản hơn nhiều, nhưng lại khiến cô mất tự tin suốt nhiều năm: đôi chân có dáng chữ X.

Đó là Lê Anh (25 tuổi, sống ở Hà Nội). Khi còn nhỏ, Lê Anh không quá để ý đến hình dáng đôi chân của mình. Chân có hơi khác bạn bè một chút nhưng cũng không phải điều khiến cô bận tâm. Nhưng càng trưởng thành, khi bắt đầu quan tâm đến ngoại hình, để ý cách ăn mặc và nhìn thấy hình ảnh những cô gái có đôi chân thẳng, thon dài, cô mới dần nhận ra đôi chân mình không được như vậy.

Sự tự ti không xuất hiện sau một biến cố lớn mà đến từ những điều rất nhỏ như mỗi lần đứng trước gương nhìn đôi chân có 2 gối sát nhau, 2 bàn chân xòe sang 2 bên, một bức ảnh chụp toàn thân, vô tình 2 bàn chân theo 2 hướng, hay khi thử một bộ trang phục mình rất thích nhưng lại lộ rõ không không thẳng của đôi chân... Dần dần, khéo phải đến 20 năm rồi, những chiếc váy ngắn, quần short hay trang phục để lộ đầu gối dần trở thành những thứ không bao giờ xuất hiện trong tủ quần áo của Lê Anh. Mỗi khi chụp ảnh, nếu có thể đứng ở góc chụp khiến đôi chân trông cân đối hơn, cô sẽ tìm cách đứng vào đó.

Điều khiến cô mệt mỏi không hẳn là việc đôi chân có hình dáng khác biệt, mà là cảm giác lúc nào cũng phải để ý đến chúng. Đôi khi, chẳng ai nhận xét gì, nhưng cô vẫn lo người khác đang nhìn mình.

Phương Lan cũng có một đôi chân thẳng. Mặc dù không quá tự ti như Lê Anh nhưng điều khiến Phương Lan "mệt mỏi" với đôi chân của mình lại là những cơn đau chân bất ngờ.

Ngay từ khi học cấp 1, bạn bè thường trêu Phương Anh có dáng đứng điệu thế. Vốn dĩ cũng điệu nên khi thấy các bạn nói vậy, cô thường cười tít mắt và bỏ qua. Dần dần, cô coi đó là chuyện bình thường, "chân mình hơi khác các bạn thì mình lựa thế đừng như nào đó cho đẹp là được", cô đã nghĩ như vậy. Cũng không dám mặc váy ngắn trên gối nhưng Phương Lan cũng không cảm hấy quá tựu ti về khiếm khuyết của mình. Sau này lớn hơn một chút, có người nói cô đi tập cho chân thẳng ra, nhưng cô lại bảo "xương cứng rồi, khó tập lắm". Thế nhưng, đến giờ, mới 30 tuổi một chút, cô đã thấy hối hận vì sự "lạc quan" quá đỗi của mình hồi đó. Chưa bàn đến chuyện mặc đẹp, cô nhận thấy mình rất nhanh bị đau mỏi chân mỗi khi đi bộ nhanh hoặc lúc cần di chuyển liên tục. Hai đầu gối có xu hướng hướng vào nhau khiến cô cảm thấy khó chịu hơn khi vận động với tốc độ cao như chơi thể thao. Những lúc ấy, cô phải giảm nhịp bước, không thể cứ đi nhanh như những người xung quanh.

Với một cô gái tuổi 30, cảm giác ấy có thể đem lại nhiều băn khoăn. Cô còn trẻ, vẫn muốn đi chơi, du lịch, vận động và tận hưởng những hoạt động thường ngày mà không phải liên tục nghĩ xem đôi chân của mình có chịu được hay không. Câu hỏi bắt đầu xuất hiện: Liệu dáng chân này chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình, hay còn liên quan đến sức khỏe xương khớp về sau?

Lan Anh cũng gặp tình trạng tương tự như Phương Lan, đó là gặp khó khăn khi thể dục. Với vóc dáng hơi thừa cân, cô chỉ nghĩ 2 chân mình choãi ra là do béo... Cho đến khi đi tập, cô cảm thấy mình gặp khó khăn với các động tác chân. Dù HLV hướng dẫn thế nào đi nữa vẫn không thể tập được đúng tư thế, ngày nào đi tập về cũng đau chân. Sau đó, nghe lời bạn HLV khuyên cô nên đi khám xem chân có vấn đề gì không, Lan Anh đã đến gặp bác sĩ và được chụp, đo góc chân thì mới biết mình bị chân chữ X nhưng nhẹ. Từ đó, cô kiên trì tập luyện từng chút một theo hướng dẫn của bác sĩ và HLV.

Chân chữ X ở tuổi trưởng thành: Không chỉ ảnh hưởng đến dáng đi, còn có thể làm tăng áp lực lên khớp gối

Theo ThS.BS Calvin Q. Trịnh (Phòng Khám Xương Khớp HMR-Bs.Calvin Q Trịnh) chia sẻ, chân chữ X là tình trạng 2 đầu gối đưa vào trong, khi đó. Ngoài hình thể không trọn vẹn, vóc dáng cân chữ X còn làm cho khe khớp gối thay đổi, một nửa trọng lượng dồn lên bên ngoài. Khi trục khớp gối thay đổi như vậy thì sụn đó sẽ chịu áp lực rất lớn, thường sẽ bị bào món, bị vỡ, thoái hóa và gây thoái hóa khớp gối. Từ đó, chúng ta sẽ mất chức năng khớp gối.

Theo các chuyên gia tại Bệnh viện Phẫu thuật Đặc biệt Hospital for Special Surgery (HSS, Mỹ), chân chữ X không đơn thuần là tình trạng hai đầu gối hướng vào nhau. Khi trục chi dưới lệch đáng kể, lực tác động lên khớp gối có thể phân bố không đồng đều, làm tăng áp lực lên phía ngoài khớp và ảnh hưởng đến cơ chế vận động của xương bánh chè. Một số người có thể bị đau ở mặt trước hoặc phía ngoài đầu gối, cảm giác khớp thiếu ổn định, đồng thời xuất hiện khó chịu ở hông, cổ chân hoặc bàn chân do các bộ phận này phải thích nghi với sự thay đổi của trục chân.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa cứ có chân chữ X là chắc chắn bị thoái hóa khớp. Mức độ lệch trục, nguyên nhân, cân nặng, tiền sử chấn thương và tình trạng sụn khớp đều có vai trò nhất định. Vì thế, không nên chỉ nhìn hình dáng đôi chân để dự đoán sức khỏe xương khớp của một người trong tương lai.

Đặc biệt, khi chân chữ X đi kèm đau nhức tái diễn, đi khập khiễng, đầu gối có cảm giác lỏng hoặc khó vận động, người bệnh nên đi khám thay vì tự cho rằng đó chỉ là hậu quả của dáng chân. Bác sĩ cần xác định liệu cơn đau có thực sự liên quan đến lệch trục hay còn nguyên nhân nào khác cần điều trị.

Đã trưởng thành, chân chữ X còn điều chỉnh được không?

Đây có lẽ là câu hỏi khiến nhiều người như Lê Anh và Phương Lan băn khoăn nhất. Nếu nhận ra dáng chân bất thường từ khi còn nhỏ nhưng không được can thiệp, liệu khi trưởng thành có còn cơ hội cải thiện? Nhiều người cứ nghĩ, chân chữ X là không chữa khỏi được, nhưng ThS.BS Calvin Q. Trịnh cho biết, nếu sau khi chụp phim mà thấy trục xương chày và trục xương đùi thẳng thì có thể điều chỉnh được tình trạng chân chữ X bằng phương pháp điều trị cơ xương khớp. trong trường hợp cấu trúc xương chày và xương đùi không còn toàn vẹn, bị biến dạng thì cần phải phẫu thuật để điều trị.

Theo bác sĩ Austin T. Fragomen, chuyên gia thuộc Bệnh viện HSS, trong bài viết chuyên môn Can Knock Knees Be Corrected in Adults?, người trưởng thành vẫn có thể được phẫu thuật chỉnh trục chân khi có chỉ định. Tuy nhiên, cách điều trị ở người đã trưởng thành khác với trẻ đang trong giai đoạn phát triển. Khi xương đã ngừng tăng trưởng, các phương pháp tận dụng quá trình phát triển tự nhiên để điều chỉnh trục xương không còn phù hợp như ở trẻ nhỏ.

Trước khi lựa chọn phương án điều trị, bác sĩ sẽ thăm khám để đánh giá mức độ biến dạng, vị trí lệch trục và những ảnh hưởng đối với khớp. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định chụp X-quang toàn trục chi dưới ở tư thế đứng để xác định tương quan giữa khớp háng, đầu gối và cổ chân. Đây là cơ sở quan trọng giúp phân biệt tình trạng lệch trục thực sự của xương với những biểu hiện liên quan đến tư thế hoặc cách vận động.