Cứ mỗi lần trời chuyển mùa, nhiệt độ thay đổi thất thường là nhiều cha mẹ lại thấy con bắt đầu hắt hơi, nghẹt mũi, nước mũi chảy liên tục. Có bé vừa khỏi vài ngày, thời tiết đổi lạnh hoặc mưa xuống lại sổ mũi trở lại.

Điều này khiến không ít phụ huynh lo lắng: Có phải sức đề kháng của con yếu? Trẻ bị sổ mũi thường xuyên có phải do viêm mũi hay mắc bệnh gì đó?

Thực tế, sổ mũi khi thời tiết thay đổi là tình trạng khá phổ biến ở trẻ, đặc biệt là trẻ nhỏ. Có nhiều nguyên nhân cùng lúc tác động đến hệ hô hấp của trẻ.

1. Mũi của trẻ nhạy cảm hơn người lớn

Ở trẻ nhỏ, đường thở còn hẹp và niêm mạc mũi tương đối nhạy cảm. Khi nhiệt độ, độ ẩm hoặc chất lượng không khí thay đổi đột ngột, niêm mạc mũi có thể phản ứng bằng cách tăng tiết dịch nhầy.

Đây cũng là một cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Chất nhầy giúp giữ lại bụi bẩn, các hạt nhỏ và một phần tác nhân gây bệnh trước khi chúng đi sâu hơn vào đường hô hấp.

Vì vậy, đôi khi trẻ chỉ cần đi từ phòng điều hòa ra ngoài trời nóng, hoặc gặp một đợt không khí lạnh đột ngột, đã có thể hắt hơi, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi.

2. Thời tiết thay đổi cũng tạo điều kiện cho virus lây lan

Một nguyên nhân quan trọng khác là nhiễm virus đường hô hấp.

Khi thời tiết chuyển mùa, trẻ có thể tiếp xúc với nhiều loại virus gây cảm lạnh và các bệnh hô hấp khác. Trẻ đi nhà trẻ, trường học hoặc thường xuyên tiếp xúc với nhiều người càng dễ gặp phải các tác nhân này.

Nếu sổ mũi đi kèm hắt hơi, ho nhẹ, đau họng, sốt hoặc mệt mỏi thì khả năng trẻ đang mắc một nhiễm trùng đường hô hấp, thường do virus, sẽ cao hơn.

Đặc biệt, trẻ nhỏ có thể bị các đợt cảm lạnh liên tiếp. Điều này không nhất thiết có nghĩa là trẻ "yếu" hay hệ miễn dịch có vấn đề. Trẻ đang trong giai đoạn phát triển hệ miễn dịch và có thể tiếp xúc với nhiều loại virus khác nhau trong môi trường sinh hoạt hằng ngày.

3. Không khí lạnh và khô có thể khiến mũi dễ kích ứng

Khi trời lạnh, đặc biệt trong môi trường có không khí khô, niêm mạc mũi có thể bị khô và dễ kích ứng hơn.

Ngược lại, những ngày nóng ẩm hoặc mưa nhiều cũng có thể làm gia tăng các tác nhân trong môi trường như nấm mốc, bụi nhà hoặc mạt bụi. Với những trẻ có cơ địa dị ứng, đây có thể là yếu tố kích thích khiến các triệu chứng ở mũi xuất hiện rõ hơn.

Vì thế, không phải cứ trẻ sổ mũi khi trời thay đổi là do "nhiễm lạnh".

4. Có những trường hợp sổ mũi liên quan đến dị ứng

Nếu trẻ thường xuyên chảy nước mũi trong, hắt hơi thành từng tràng, ngứa mũi, nghẹt mũi và các triệu chứng xuất hiện khi tiếp xúc với bụi, lông động vật, phấn hoa hoặc thời tiết thay đổi, cha mẹ cũng nên nghĩ đến viêm mũi dị ứng.

Một điểm thường gặp là trẻ bị dị ứng thường không sốt, nước mũi thường trong và loãng.

Trong khi đó, nếu trẻ đang cảm lạnh do virus, ngoài sổ mũi có thể xuất hiện ho, đau họng, sốt nhẹ hoặc cảm giác mệt mỏi.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào màu nước mũi hay một vài triệu chứng đơn lẻ thì không thể tự xác định chính xác nguyên nhân.

5. Vì sao trẻ vừa khỏi lại tiếp tục sổ mũi?

Đây là điều khiến nhiều cha mẹ "đau đầu" nhất.

Một đứa trẻ có thể vừa hết sổ mũi được vài ngày rồi lại bắt đầu hắt hơi, nghẹt mũi. Nguyên nhân có thể là trẻ vừa tiếp xúc với một loại virus khác, hoặc niêm mạc đường hô hấp vẫn còn nhạy cảm sau đợt bệnh trước.

Đặc biệt ở trẻ đi nhà trẻ, việc tiếp xúc gần với nhiều bạn khiến nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp tăng lên.

Do đó, không nên mặc định rằng mỗi lần trẻ sổ mũi là một đợt bệnh cũ chưa khỏi.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ sổ mũi?

Nếu trẻ vẫn tỉnh táo, ăn uống tương đối tốt, không khó thở và chỉ có các triệu chứng nhẹ, cha mẹ có thể tập trung vào việc chăm sóc và giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn.

Có thể:

• Cho trẻ uống đủ nước hoặc bú mẹ thường xuyên hơn nếu còn bú mẹ.
• Giữ phòng ở mức nhiệt độ dễ chịu, tránh quá nóng hoặc quá lạnh.
• Hạn chế để trẻ tiếp xúc với khói thuốc, bụi và các mùi kích thích.
• Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý khi cần, đặc biệt khi trẻ nghẹt mũi gây khó chịu hoặc ảnh hưởng đến việc bú, ăn, ngủ.
• Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ.
• Rửa tay thường xuyên cho trẻ và người chăm sóc để hạn chế lây lan virus.

Cha mẹ cũng không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc nhỏ mũi co mạch, thuốc kháng sinh hoặc thuốc cảm phối hợp nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Việc nước mũi chuyển từ trong sang đục hoặc xanh cũng không đồng nghĩa chắc chắn với việc trẻ bị nhiễm khuẩn và cần dùng kháng sinh.

Khi nào trẻ sổ mũi cần được đưa đi khám?

Sổ mũi thông thường có thể tự cải thiện, nhưng cha mẹ cần chú ý nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường như:

• Khó thở, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực hoặc tím tái.
• Trẻ li bì, khó đánh thức hoặc mệt bất thường.
• Bỏ bú, ăn uống kém rõ rệt hoặc có dấu hiệu mất nước.
• Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
• Ho hoặc khò khè ngày càng nặng.
• Các triệu chứng kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc khiến trẻ ảnh hưởng rõ đến ăn uống và giấc ngủ.

Với trẻ sơ sinh, đặc biệt trẻ còn rất nhỏ, cha mẹ nên thận trọng hơn khi trẻ sốt hoặc có biểu hiện bất thường và nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.

Đừng vội nghĩ con "sức đề kháng yếu"

Một em bé vài lần sổ mũi mỗi khi giao mùa chưa chắc đã là một đứa trẻ có sức đề kháng kém.

Hệ hô hấp của trẻ còn non nớt, trong khi trẻ thường xuyên phải làm quen với những thay đổi của môi trường và tiếp xúc với nhiều tác nhân mới. Vì vậy, hắt hơi, chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi nhẹ có thể là phản ứng khá thường gặp.

Điều quan trọng không phải là tìm mọi cách để ngăn con không bao giờ sổ mũi, mà là giúp trẻ có môi trường sống lành mạnh, dinh dưỡng phù hợp, ngủ đủ giấc, giữ vệ sinh tốt và được chăm sóc đúng cách khi mắc bệnh.

Và quan trọng nhất, cha mẹ cần quan sát toàn trạng của trẻ, thay vì chỉ nhìn vào việc "mũi con đang chảy nhiều hay ít". Một đứa trẻ vẫn chơi, ăn, ngủ tương đối bình thường sẽ khác rất nhiều so với trẻ sổ mũi kèm khó thở, bỏ ăn hoặc lừ đừ.

Thời tiết thay đổi có thể khiến trẻ dễ xuất hiện các triệu chứng hô hấp, nhưng đây cũng là lúc cha mẹ có thể chủ động bảo vệ con bằng những điều rất đơn giản: giữ môi trường sạch sẽ, tránh khói thuốc, rửa tay thường xuyên và chăm sóc trẻ đúng cách khi có dấu hiệu bệnh.