Vì sao người Việt Nam gọi ung thư là bệnh K?

Trong giao tiếp hằng ngày, người Việt thường dùng cách nói “mắc bệnh K”, “bị K” thay cho từ ung thư. Cách gọi này phổ biến đến mức nhiều người mặc nhiên hiểu chữ K là ung thư, dù không phải ai cũng biết vì sao căn bệnh nguy hiểm này lại được gọi bằng một chữ cái.

Liệu K có phải là chữ viết tắt của ung thư, hay bắt nguồn từ một thuật ngữ y khoa nước ngoài?

Thực tế, cách gọi bệnh K có liên quan đến thuật ngữ “cancer” trong y học quốc tế và lịch sử sử dụng thuật ngữ y khoa tại Việt Nam. Tuy nhiên, cần phân biệt nguồn gốc của chữ K với cách giải thích dân gian về nó.

Chữ K bắt nguồn từ đâu?

Có một cách giải thích khá phổ biến hiện nay: Chữ K là cách viết tắt dựa trên âm đầu của từ tiếng Anh “cancer” - nghĩa là ung thư. Từ này được phát âm với phụ âm đầu /k/, vì vậy người ta lấy chữ K để thay thế khi nói về căn bệnh.

Cách lý giải này nghe có vẻ hợp lý, nhưng chưa thực sự giải thích đầy đủ nguồn gốc của cách gọi bệnh K. Bởi trong tiếng Anh, chữ cái đầu tiên của “cancer” là C, không phải K. Việc một từ được phát âm với âm /k/ không đồng nghĩa với việc chữ K đương nhiên trở thành ký hiệu viết tắt của từ đó.

Muốn hiểu sâu hơn, cần nhìn lại lịch sử hình thành thuật ngữ ung thư trong y học phương Tây.

Từ “cancer” trong tiếng Anh có nguồn gốc từ tiếng Latin, vốn có nghĩa là con cua. Trước đó, người Hy Lạp cổ đại sử dụng từ “karkinos”, cũng mang nghĩa là con cua , để mô tả một số khối u ác tính. Theo các tài liệu lịch sử y học, Hippocrates và những thầy thuốc thời cổ đại nhận thấy một số khối u có những mạch máu lan tỏa xung quanh, trông giống hình ảnh chân và càng cua. Hình ảnh này trở thành cơ sở cho cách đặt tên căn bệnh.

Đáng chú ý, trong tiếng Đức, ung thư được gọi là Krebs, cũng có nghĩa là con cua. Đây là một chi tiết khiến nhiều người liên hệ chữ K với thuật ngữ y học Đức. Một số tài liệu giải thích rằng chữ K trong cách gọi bệnh K có thể bắt nguồn từ chữ cái đầu của Krebs, sau đó được sử dụng trong ghi chép y khoa và lan truyền trong đời sống.

Tuy nhiên, hiện chưa có đủ tài liệu lịch sử đáng tin cậy để khẳng định chắc chắn con đường du nhập của chữ K vào tiếng Việt là từ tiếng Đức hay từ một hệ thống viết tắt y khoa cụ thể. Vì vậy, không nên xem đây là một nguồn gốc đã được xác nhận hoàn toàn.

Vì sao người Việt lại quen gọi ung thư là bệnh K?

Bên cạnh yếu tố thuật ngữ, tâm lý xã hội có thể là một lý do quan trọng khiến cách gọi này được duy trì và phổ biến.

Trong một thời gian dài, ung thư là căn bệnh gắn với nỗi sợ hãi lớn. Khi y học chưa có nhiều phương pháp chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả như hiện nay, việc nhận được chẩn đoán ung thư thường khiến người bệnh và gia đình rơi vào trạng thái hoang mang, tuyệt vọng. Nhiều người thậm chí xem đó như một bản án tử hình.

Trong hoàn cảnh ấy, việc nói giảm, nói tránh tên căn bệnh trở thành một phản ứng tâm lý dễ hiểu. Thay vì nói thẳng “ung thư”, người Việt dùng những cách diễn đạt như “bị K”, “mắc K”, “có khối K” hoặc “đang điều trị K”.

Chữ K ngắn gọn, kín đáo và có phần nhẹ nhàng hơn khi nhắc đến một căn bệnh vốn khiến nhiều người e ngại. Cách nói này cũng giúp người giao tiếp tránh cảm giác nặng nề khi phải thông báo về tình trạng bệnh của bản thân hoặc người thân.

Không chỉ trong giao tiếp giữa người dân, cách gọi này còn xuất hiện trong môi trường bệnh viện. Người nhà bệnh nhân có thể hỏi nhau: “Bác ấy bị K gì?”, “K đã di căn chưa?”, “Đang hóa trị K à?”. Những câu hỏi tưởng như khó hiểu với người ngoài ngành y lại rất quen thuộc với những người từng có thời gian chăm sóc bệnh nhân ung thư.