Vì sao chúng ta không thể tự cù mình?

Hãy thử dùng các đầu ngón tay chạm nhẹ vào lòng bàn chân, nách hoặc hai bên sườn – những vị trí thường khiến chúng ta “nhột” khi bị người khác cù. Có thể bạn sẽ cảm thấy hơi khó chịu, nhưng rất khó tạo ra phản ứng co rúm, bật cười như khi có người bất ngờ chạm vào.

Điều thú vị là não bộ dường như đã biết trước chuyện gì sắp xảy ra, ngay cả khi bạn chưa kịp nhận ra điều đó. Đây cũng là lý do các nhà khoa học đặc biệt quan tâm đến hiện tượng tưởng chừng rất đơn giản này.

Não bộ đã dự đoán trước cái chạm của chính bạn

Theo nhà thần kinh học Sarah-Jayne Blakemore và các cộng sự tại University College London (Anh), câu trả lời nằm ở một cơ chế dự đoán cảm giác của não bộ, trong đó có sự tham gia của tiểu não.

Khi bạn chủ động đưa tay chạm vào cơ thể, não bộ đồng thời phát đi tín hiệu điều khiển chuyển động và dự đoán cảm giác mà hành động đó sẽ tạo ra. Nói cách khác, trước khi đầu ngón tay chạm vào lòng bàn chân, não đã phần nào biết vị trí, thời điểm và mức độ tác động sắp xảy ra.

Nhờ khả năng dự đoán này, não bộ giảm mức độ phản ứng với những cảm giác do chính cơ thể tạo ra. Vì vậy, cái chạm của bạn thường được cảm nhận nhẹ hơn, ít gây bất ngờ và khó tạo ra cảm giác nhột dữ dội.

Trong nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Neuroscience năm 1998, Blakemore cùng các cộng sự sử dụng phương pháp chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) để quan sát hoạt động não khi người tham gia trải nghiệm những kích thích xúc giác do bản thân tạo ra và do người khác tạo ra. Kết quả cho thấy vỏ não cảm giác thân thể hoạt động mạnh hơn khi người tham gia được người khác chạm vào. Nghiên cứu cũng chỉ ra vai trò của tiểu não trong việc dự đoán và làm giảm phản ứng với cảm giác do chính mình tạo ra.

Vì sao bị người khác cù lại khiến bạn bật cười?

Điểm khác biệt lớn nhất giữa việc tự cù mình và bị người khác cù là yếu tố bất ngờ.

Khi một người khác chạm vào cơ thể bạn, não bộ không thể dự đoán chính xác hoàn toàn vị trí, thời điểm hay cường độ của cái chạm. Vì vậy, cảm giác xuất hiện có thể mạnh hơn và khiến bạn phản ứng bằng cách co người, né tránh hoặc bật cười.

Theo BrainFacts, một trang thông tin khoa học thần kinh được bảo trợ bởi Hiệp hội Khoa học Thần kinh Mỹ (Society for Neuroscience), cảm giác “nhột” có thể được chia thành hai dạng. Dạng thứ nhất là cảm giác ngứa ran khi có tác động nhẹ lên da, chẳng hạn như một con kiến bò trên chân. Dạng thứ hai là cảm giác nhột mạnh hơn, thường xuất hiện khi bị cù và có thể khiến chúng ta co rúm hoặc bật cười.

Điều này cũng lý giải vì sao không phải mọi cái chạm đều khiến bạn “nhột”. Cảm giác còn phụ thuộc vào vị trí cơ thể, mức độ tác động, trạng thái tâm lý và sự bất ngờ của tình huống.

Vì vậy, lần tới khi thử tự cù mình nhưng không thấy buồn cười, bạn có thể hiểu rằng đây không phải do cơ thể thiếu nhạy cảm. Đơn giản là não bộ đã dự đoán được hành động của bạn và chủ động giảm phản ứng với cảm giác ấy. Một cơ chế tưởng như rất nhỏ nhưng cho thấy não bộ luôn âm thầm phân biệt những gì chúng ta tự tạo ra với những tác động đến từ thế giới bên ngoài.