“Tôi từng nghĩ mình thẳng tính. Đến 35 tuổi mới biết đó là lý do bị loại khỏi job lương cao”

Tôi 35 tuổi, đã nhảy việc 4 lần trong 10 năm đi làm. Không phải kiểu “nhảy loạn xạ”, mà mỗi lần đều có lý do: lương thấp, sếp khó, môi trường toxic, công ty hứa mà không làm. Ít nhất là tôi tin như vậy.

Và trong suốt gần một thập kỷ, tôi luôn mang theo một thói quen: kể rất chi tiết về những điều tệ ở công ty cũ trong mỗi buổi phỏng vấn.

Tôi nghĩ mình đang thẳng thắn. Tôi nghĩ mình đang cho nhà tuyển dụng thấy tôi có tiêu chuẩn. Tôi nghĩ việc nói rõ “sếp cũ thiếu tầm nhìn”, “team cũ làm việc thiếu chuyên nghiệp”, “công ty cũ quản lý kém” sẽ giúp tôi chứng minh mình thuộc nhóm nhân sự có tư duy.

Cho đến năm 35 tuổi, tôi mới nhận ra: không ai tuyển một người luôn đổ lỗi.

Cú tát đến trong một buổi phỏng vấn vị trí quản lý với mức lương cao hơn gần 30% so với công việc lúc đó. Mọi thứ diễn ra rất tốt. Tôi trả lời trơn tru, kinh nghiệm phù hợp, KPI đạt chuẩn. Nhưng khi được hỏi: “Vì sao bạn rời công ty gần nhất?”, tôi lại lặp lại kịch bản quen thuộc.

Tôi nói về việc sếp thiếu chiến lược. Tôi nói về phòng ban rời rạc. Tôi nói về việc mình phải “gánh team”. Tôi không chửi bới, nhưng giọng điệu đầy thất vọng. Người phỏng vấn chỉ hỏi thêm một câu: “Nếu vào đây, bạn gặp tình huống tương tự, bạn sẽ xử lý thế nào?”

Tôi trả lời bằng cách phân tích sai của công ty cũ. Và tôi trượt.

Vài tuần sau, một người quen nội bộ nói thật với tôi: “Họ thấy bạn giỏi, nhưng họ sợ sau này bạn cũng sẽ nói về công ty họ theo cách đó.” Lần đầu tiên tôi hiểu, vấn đề không nằm ở năng lực. Nó nằm ở thái độ khi kể về quá khứ. Nhà tuyển dụng không chỉ nghe bạn nói gì về công ty cũ. Họ đang tưởng tượng: nếu sau này bạn rời đi, bạn sẽ kể về họ thế nào.

Từ đó, tôi thay đổi cách trả lời.

Tôi không tô hồng quá khứ. Nhưng tôi ngừng đổ lỗi. Thay vì nói “sếp thiếu tầm nhìn”, tôi nói: “Giai đoạn đó công ty thay đổi chiến lược khá nhiều, tôi nhận ra mình phù hợp hơn với môi trường có định hướng dài hạn rõ ràng.” Thay vì nói “team yếu”, tôi nói: “Tôi học được rất nhiều về cách xây dựng đội ngũ, và tôi muốn tìm môi trường có hệ thống vận hành hoàn chỉnh hơn.”

Sự thật vẫn vậy. Chỉ khác ở góc nhìn.

Điều kỳ lạ là khi tôi ngừng nói xấu công ty cũ, mức offer bắt đầu khác đi. Trong một lần phỏng vấn sau đó, HR nói thẳng: “Bọn mình đánh giá cao cách bạn nói về nơi cũ. Rất chuyên nghiệp.” Tôi bắt đầu nhận ra một chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng cực lớn đến thu nhập: hình ảnh chuyên nghiệp.

Thu nhập không chỉ dựa vào kỹ năng. Nó dựa vào mức độ tin cậy. Và sự tin cậy được xây từ cách bạn phản ứng với những điều không như ý.

35 tuổi, nhìn lại 10 năm, tôi hiểu rằng mỗi lần tôi hả hê kể về sai lầm của công ty cũ, tôi đang tự làm mình nhỏ đi trong mắt người nghe. Không ai muốn trả lương cao cho một người có thể trở thành “rủi ro truyền thông” nội bộ trong tương lai.

Nói xấu công ty cũ không khiến tôi trông thông minh hơn. Nó chỉ khiến tôi trông thiếu kiểm soát cảm xúc.

Và trong thị trường lao động nhiều biến động, đặc biệt khi doanh nghiệp thận trọng hơn với tuyển dụng, điều họ tìm không chỉ là người giỏi. Họ tìm người ổn định, biết chịu trách nhiệm và biết giữ hình ảnh.

Tôi mất 10 năm mới hiểu: cách bạn kể về quá khứ quyết định cơ hội tương lai. Một vài câu nói trong phòng phỏng vấn có thể âm thầm làm mức offer thấp đi hoặc biến mất hoàn toàn.

Giờ nếu có ai hỏi tôi bài học lớn nhất sau 4 lần nhảy việc là gì, tôi sẽ không nói về chiến lược thương lượng lương. Tôi sẽ nói về một thứ rất nhỏ: giữ sự chuyên nghiệp ngay cả khi bạn đã rời đi. Vì tiền, cuối cùng, luôn đi theo hình ảnh bạn xây dựng cho chính mình.