Tình cảnh buồn khó tránh của Trung Quốc trong hơn 20 năm nữa

Một báo cáo mới cho thấy, ngay cả khi tỷ lệ sinh ở Trung Quốc phục hồi đáng kể , điều đó vẫn không thể làm chậm quá trình già hóa dân số của nước này trước năm 2050. Tuy nhiên, việc nâng tỷ lệ sinh vẫn đóng vai trò quan trọng để ngăn chặn một cuộc khủng hoảng nhân khẩu học nghiêm trọng hơn trong dài hạn.

“Mức độ già hóa dân số của Trung Quốc sẽ tăng nhanh trước năm 2050 và đây là xu hướng không thể tránh khỏi”, nhóm chuyên gia do ông Li Xunlei, Kinh tế trưởng của Zhongtai Securities, nhận định trong báo cáo.

Theo kịch bản lạc quan, nếu tỷ suất sinh của Trung Quốc tăng lên trên 1,3 con/phụ nữ, so với mức hiện tại khoảng 1,05, thì tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên vẫn sẽ chiếm khoảng 29% dân số vào giữa thế kỷ này.

Quỹ đạo này gần tương đồng với cơ cấu dân số hiện nay của Nhật Bản – quốc gia có mức độ già hóa cao nhất thế giới.

Theo tiêu chuẩn nhân khẩu học của Liên Hợp Quốc, một quốc gia cần duy trì tỷ suất sinh khoảng 2,1 con/phụ nữ để bảo đảm quy mô dân số ổn định trong dài hạn mà không phụ thuộc vào nhập cư. Tuy nhiên, hầu hết các nền kinh tế Đông Á đều đã chứng kiến tỷ lệ sinh giảm sâu xuống dưới ngưỡng này.

Báo cáo cho biết việc nâng tỷ lệ sinh lên 1,3 sẽ không làm chậm quá trình già hóa trong ngắn hạn, nhưng có thể giúp giảm đáng kể tỷ lệ phụ thuộc – chỉ số đo lường gánh nặng kinh tế của người phụ thuộc (trẻ em và người già) đối với lực lượng lao động.

Theo kịch bản này, tỷ lệ phụ thuộc của Trung Quốc sẽ ở mức khoảng 74% vào cuối thế kỷ 21.

Ngược lại, nếu tỷ lệ sinh tiếp tục giảm, tỷ lệ này có thể tăng lên tới 120% vào năm 2100, đồng nghĩa với việc số người phụ thuộc sẽ vượt số người trong độ tuổi lao động.

Trung Quốc đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nhân khẩu học ngày càng sâu sắc, bắt nguồn từ tác động kéo dài của chính sách kế hoạch hóa gia đình trước đây cùng áp lực kinh tế gia tăng khiến nhiều người trẻ trì hoãn hoặc từ chối sinh con.

Dân số Trung Quốc đã giảm năm thứ 4 liên tiếp trong năm 2025. Số trẻ sơ sinh chào đời giảm tới 17%, xuống mức thấp kỷ lục chỉ còn 7,9 triệu trẻ, theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc.

Để đối phó với tình trạng này, chính quyền Trung Quốc đã triển khai hàng loạt biện pháp khuyến khích kết hôn và sinh con, bao gồm kéo dài thời gian nghỉ kết hôn tại nhiều địa phương và triển khai chương trình trợ cấp chăm sóc trẻ em trên phạm vi toàn quốc.

Nhóm nghiên cứu của Zhongtai Securities cho rằng các chính sách khuyến sinh có khả năng phát huy hiệu quả cao hơn tại các vùng nông thôn và các thị trấn nhỏ, nơi chi phí sinh hoạt thấp hơn.

Ngoài ra, các chính sách nên tập trung vào những gia đình đã có một con và sẵn sàng sinh thêm, thay vì cố gắng thuyết phục những người hoàn toàn không muốn kết hôn hoặc sinh con.

“Các chính sách nhằm khuyến khích những người không có ý định lập gia đình sinh con chắc chắn sẽ kém hiệu quả hơn so với các biện pháp hỗ trợ các gia đình muốn sinh thêm con thứ hai hoặc thứ ba”, báo cáo nêu rõ.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị chính phủ cần triển khai thêm các chính sách nhằm giảm chi phí nuôi dạy nhiều con.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng tình trạng mất cân bằng giới tính có thể trở thành rào cản đáng kể đối với nỗ lực nâng tỷ lệ sinh.

Nhóm dân số sinh trong giai đoạn 2006-2010 – những người sẽ bước vào độ tuổi kết hôn trong vài năm tới – ghi nhận số nam giới nhiều hơn nữ giới khoảng 20%.

Theo các tác giả, việc giải quyết những vấn đề xã hội như khó khăn của nam giới nông thôn có trình độ học vấn thấp trong việc tìm bạn đời sẽ là yếu tố then chốt nếu Trung Quốc muốn nâng tỷ lệ sinh trong những thập kỷ tới.

Theo SCMP