Thế giới này có bao nhiêu ngôn ngữ?

Bộ phim Hàn Quốc Tiếng Yêu Này, Anh Có Dịch Được Không? - Can This Love Be Translated đang là cái tên được nhắc đến dày đặc trên mạng xã hội những ngày gần đây. Không chỉ gây chú ý bởi đề tài ngôn ngữ và giao tiếp giữa con người với con người, bộ phim còn khiến khán giả “đứng hình” vì những câu thoại tưởng nhẹ nhàng mà lại chạm rất sâu.

Mới đây, MXH xôn xao trước đoạn trích trong phim, khi nhân vật Kim Young Hwan (do Kim Won Hae thủ vai) nói chuyện với nam chính Joo Ho Jin (do Kim Seon Ho thủ vai) trong không gian một thư phòng đầy sách. Theo mạch nội dung, Kim Young Hwan từng là môn khách, học viết tiểu thuyết dưới trướng ông ngoại của Joo Ho Jin, cũng là người đã chứng kiến Ho Jin từ khi còn nhỏ và đóng vai trò như một người dẫn đường, âm thầm gợi mở những nút thắt trong mối quan hệ rối rắm giữa Joo Ho Jin và Cha Mu Hee.

Trong đoạn thoại gây sốt, Kim Young Hwan hỏi Joo Ho Jin: “Cậu biết có bao nhiêu ngôn ngữ trên thế giới không?”. Joo Ho Jin trả lời theo phản xạ nghề nghiệp rằng có hơn 7.100 ngôn ngữ. Nhưng Kim Young Hwan lắc đầu, chậm rãi nói: “Không. Sai rồi. Thế giới có bao nhiêu người thì có bấy nhiêu thứ tiếng. Mỗi người đều nói ngôn ngữ riêng của mình. Nên mới thành không hiểu ý nhau, nghe ngược lại rồi nói năng lung tung”.

Câu thoại này ngay lập tức tạo nên làn sóng tranh luận. Có người cho rằng đó là một cách nói đầy chất thơ về sự cô đơn của con người. Có người lại thấy mình trong đó, khi dù nói cùng một ngôn ngữ, sống cùng một đất nước, thậm chí yêu cùng một người, vẫn có những lúc bất lực vì không thể hiểu nhau.

Ở góc độ lãng mạn và bay bổng, lời của Kim Young Hwan hoàn toàn có thể được hiểu như vậy. Ngôn ngữ ở đây không chỉ là tiếng Hàn, tiếng Anh hay tiếng Việt mà là hệ quy chiếu cảm xúc, trải nghiệm, ký ức mà mỗi người mang theo suốt cuộc đời. Hai người có thể dùng chung từ “yêu”, nhưng cảm nhận về “yêu” lại khác nhau. Chính sự khác biệt ấy tạo ra vô số “thứ tiếng” vô hình giữa con người với con người.

Tuy nhiên, nếu tạm gác lại lớp nghĩa ẩn dụ và nhìn câu nói này dưới góc độ khoa học và nghiên cứu, câu trả lời sẽ cụ thể hơn rất nhiều. Theo các tổ chức ngôn ngữ học lớn trên thế giới, hiện nay nhân loại đang sử dụng khoảng hơn 7.000 ngôn ngữ khác nhau. Những thống kê này được xây dựng dựa trên việc xác định đâu là một ngôn ngữ độc lập, đâu là phương ngữ hay biến thể địa phương. Đây là một công việc không hề đơn giản, bởi ranh giới giữa ngôn ngữ và phương ngữ đôi khi rất mong manh, lại chịu ảnh hưởng của lịch sử, chính trị và văn hóa.

Chưa dừng lại ở đó, ngay trong một ngôn ngữ, sự khác biệt vẫn tồn tại ở nhiều tầng. Người sống ở vùng này có thể dùng từ khác với người ở vùng kia. Người trẻ nói khác người lớn tuổi. Ngôn ngữ viết khác ngôn ngữ nói. Ngôn ngữ trên mạng xã hội khác ngôn ngữ trong văn bản hành chính. Nếu tính cả những biến thể này, con số “ngôn ngữ” trên thế giới thực tế còn lớn hơn rất nhiều.