Những cách detox, giảm cân kinh khủng từng rất thịnh hành trong lịch sử

Sau những kỳ nghỉ lễ ăn uống thả ga, không ít người cảm thấy cần “khởi động lại” cơ thể bằng các phương pháp thanh lọc hoặc thải độc, với hy vọng xóa bỏ hậu quả của những ngày quá chén và bắt đầu chu kỳ sống lành mạnh hơn. Trên mạng xã hội, các trào lưu detox, nhịn ăn, uống nước ép hay tắm thảo dược liên tục xuất hiện, được quảng bá như con đường tắt dẫn đến sức khỏe và vóc dáng lý tưởng.

Thực tế, các phương pháp thanh lọc cơ thể không phải sản phẩm của thời đại TikTok. Chúng đã tồn tại hàng nghìn năm, dưới nhiều hình thức khác nhau. Trong lịch sử, người ta từng truyền tai nhau chuyện nữ hoàng Ai Cập Cleopatra tắm trong sữa lừa chua để giữ gìn sắc đẹp và tuổi trẻ.

Bác sỹ John Harvey Kellogg, người sáng lập đế chế ngũ cốc ăn sáng, từng khuyến khích thụt rửa ruột bằng sữa chua để “làm sạch” đường tiêu hóa. Đầu thế kỷ 20, phong trào “thanh lọc bằng nho” cũng nổi lên, được quảng bá như cách loại bỏ độc tố và chữa lành bệnh tật.

Chế độ ăn kiêng này, lấy cảm hứng từ cuốn sách “The Grape Cure” (Phương pháp chữa bệnh bằng nho) xuất bản năm 1927, yêu cầu người thực hiện chỉ uống nước trong hai hoặc ba ngày, sau đó chuyển sang ăn thực phẩm duy nhất là nho trong một đến hai tuần.

Tác giả Johanna Brandt tin rằng loại quả màu tím căng mọng này đã chữa khỏi bệnh ung thư dạ dày của bà. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhanh chóng bác bỏ, coi tuyên bố ấy là phản khoa học. Dù nho giàu nước, chất xơ và chất chống ôxy hóa, đến nay không có bằng chứng nào cho thấy việc ăn nho có thể chữa khỏi ung thư.

Không chỉ riêng “liệu pháp nho”, nhiều phương pháp thanh lọc khác cũng tiềm ẩn rủi ro đáng kể. Theo chuyên gia dinh dưỡng Giana DiMaria, giảng viên Đại học Y khoa New York (Mỹ), các chế độ thanh lọc và thải độc có thể gây mất nước, rối loạn điện giải, suy dinh dưỡng, giảm năng lượng và tăng nguy cơ rối loạn ăn uống, cùng hàng loạt vấn đề sức khỏe khác.

“Quan niệm sai lầm lớn nhất là cho rằng những phương pháp này sẽ ‘thiết lập lại’ cơ thể và xóa bỏ tác động tiêu cực của thói quen ăn uống không lành mạnh. Gan của bạn vốn đã liên tục thực hiện chức năng giải độc, ngay cả khi bạn đang ngủ" , DiMaria nói.

Dưới đây là sáu trong số những phương pháp thanh lọc và giải độc kỳ lạ nhất trong lịch sử, những trào lưu từng được ca ngợi là “làm đẹp” nhưng thực chất có thể biến thành cơn ác mộng cho hệ tiêu hóa và sức khỏe con người.

Nuốt sán dây để giảm cân

Cuối thế kỷ 19, trong bối cảnh xã hội ám ảnh với thân hình mảnh mai, một phương pháp giảm cân ghê rợn ra đời, đó là nuốt trứng hoặc ấu trùng sán dây còn sống. Những viên thuốc hoặc viên nang được bán ra với lời hứa ký sinh trùng sẽ nở và phát triển trong ruột, hấp thụ bớt lượng calo “dư thừa”, từ đó giúp người dùng có vòng eo thon gọn mà không cần ăn kiêng khắt khe.

"Hiệu quả" thực tế hoàn toàn trái ngược với lời quảng cáo. Ở mức độ nhẹ, người nhiễm sán bị suy dinh dưỡng, thiếu máu nghiêm trọng, mệt mỏi kéo dài. Nhiễm trùng xảy ra thường xuyên.

Trong những trường hợp nặng, ký sinh trùng phát triển không kiểm soát có thể gây tắc ruột, tổn thương nội tạng, thậm chí dẫn đến tử vong. Có người phải đặt một ống có mồi vào cổ họng để cố dụ con giun ra ngoài – một thủ thuật vừa đau đớn vừa nguy hiểm.

Bơm nước vào hậu môn

Thụt rửa trực tràng là bơm chất lỏng vào hậu môn để kích thích nhu động ruột và làm sạch đại tràng, thủ thuật có lịch sử rất lâu đời. Các tư liệu cho thấy phương pháp này đã xuất hiện ít nhất từ năm 1500 trước Công nguyên, khi người Ai Cập cổ đại ngâm mình trong sông Nile và dùng ống sậy rỗng để dẫn nước vào cơ thể. Các văn bản y học cổ cũng mô tả việc sử dụng túi da động vật hoặc bàng quang gắn với ống sậy để đưa chất lỏng vào trực tràng.

Đến đầu thế kỷ 20, việc thụt tháo được “hiện đại hóa” khi Charles A. Tyrrell, một nhà vệ sinh học, phát minh ra thiết bị JBL Cascade. JBL là viết tắt của “Joy, Beauty, Life” (Niềm vui, Vẻ đẹp, Cuộc sống). Người sử dụng ngồi lên chiếc túi cao su chứa đầy “thuốc sát trùng”, để chất lỏng chảy vào ruột như thác nước. Thiết bị này được quảng bá có thể chữa đủ thứ bệnh, từ viêm ruột thừa, thương hàn đến liệt và thấp khớp.

Ngày nay, y học hiện đại vẫn sử dụng thuốc thụt trong một số trường hợp, như điều trị táo bón nặng hoặc chuẩn bị nội soi đại tràng. Tuy nhiên, không có bằng chứng khoa học nào cho thấy việc thụt tháo có thể loại bỏ độc tố hay “làm sạch” cơ thể theo nghĩa mà các trào lưu thanh lọc tuyên bố.

Tắm borax

Borax, thứ thường được dùng làm chất tăng cường giặt tẩy, bất ngờ trở thành tâm điểm của trào lưu thải độc trên mạng xã hội. Từ năm 2023, xu hướng thêm borax vào nước uống, cà phê hoặc sinh tố lan rộng trên TikTok, với những lời quảng cáo rằng nó giúp giảm viêm, cải thiện đau khớp và loại bỏ sự tích tụ fluoride trong cơ thể.

Không dừng lại ở đó, một số người còn ngâm mình trong dung dịch borax để “đào thải” kim loại nặng, chất phóng xạ, ký sinh trùng và độc tố. Các chuyên gia y tế lập tức lên tiếng cảnh báo, việc nuốt phải borax có thể gây rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng, tổn thương thận và thậm chí tử vong; tắm borax có nguy cơ gây phát ban, ngứa dữ dội, bong tróc da và kích ứng kéo dài.

Ăn, uống than hoạt tính

Than hoạt tính từ lâu đã được sử dụng trong y khoa để điều trị ngộ độc và quá liều thuốc, nhờ khả năng liên kết với một số chất độc trong đường tiêu hóa, ngăn chúng hấp thu vào máu. Tuy nhiên, năm 2014, than hoạt tính bất ngờ trở thành “siêu thực phẩm” khi trang Goop của Gwyneth Paltrow giới thiệu món nước chanh pha than hoạt tính từ một quán nước ép ở Los Angeles như một lựa chọn thanh lọc tuyệt vời.

Chỉ trong thời gian ngắn, than hoạt tính xuất hiện trong đủ loại thực phẩm và đồ uống, từ matcha latte, kem cho đến bánh croissant. Vấn đề là than hoạt tính không chỉ “bắt” chất độc mà còn liên kết với cả vitamin, khoáng chất và dưỡng chất thiết yếu. Việc tiêu thụ thường xuyên có thể làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, dẫn đến nguy cơ thiếu chất kéo dài.

Không ăn gì ngoài súp bắp cải

Thoạt nghe, “chế độ ăn súp bắp cải” có vẻ vô hại. Trào lưu này bùng nổ vào những năm 1980 và 1990, dựa trên việc gần như chỉ ăn súp bắp cải trong nhiều ngày liên tiếp. Với hàm lượng chất xơ cao và nhiều nước, chế độ ăn này được cho là giúp “thanh lọc” hệ tiêu hóa bằng cách loại bỏ nước dư thừa, giảm đầy hơi và kích thích nhu động ruột.

Thực tế, súp bắp cải có thể khiến cân nặng giảm nhanh trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, hiệu quả này chủ yếu đến từ việc mất nước và giảm glycogen dự trữ, chứ không phải giảm mỡ bền vững. Về lâu dài, người áp dụng dễ gặp tình trạng đầy hơi, chuột rút, mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu và suy dinh dưỡng.

Theo DiMaria, phần lớn cân nặng giảm từ các chế độ ăn thịnh hành là do mất nước tạm thời, khác với việc giảm mỡ nội tạng một cách lành mạnh và dần dần. Bà giải thích: “Carbohydrate được dự trữ dưới dạng glycogen trong cơ và gan, có chức năng giữ nước. Khi bạn giảm lượng carbohydrate, glycogen giảm, kéo theo sự giải phóng nước dư thừa".

Thanh lọc toàn diện kiểu Master Cleanse

Một trong những phương pháp thanh lọc nổi tiếng nhất là Master Cleanse, hỗn hợp gồm nước chanh, siro cây phong loại B, nước và ớt cayenne, được uống liên tục trong 10 ngày. Người thực hiện còn phải súc ruột hằng ngày bằng nước muối và uống trà thảo dược nhuận tràng để “ép” cơ thể đào thải chất thải.

Chế độ này do nhà trị liệu tự nhiên Stanley Burroughs phát triển từ những năm 1940, với mục tiêu loại bỏ “tạp chất” khỏi cơ thể. Nó chỉ thực sự trở nên phổ biến khi ca sỹ Beyoncé tiết lộ đã dùng Master Cleanse để giảm hơn 9kg trong hai tuần, nhằm chuẩn bị cho vai diễn trong bộ phim Dreamgirls năm 2006. Sau đó, nhiều người nổi tiếng khác như Ashton Kutcher, Demi Moore, Gwyneth Paltrow và Yolanda Hadid cũng thừa nhận từng thử qua.

Tuy nhiên, theo DiMaria, thay vì cắt giảm dinh dưỡng đột ngột, tốt hơn hết là xây dựng dần dần những thói quen lành mạnh lâu dài để hỗ trợ quá trình giải độc tự nhiên của cơ thể. “Những thay đổi tích cực bao gồm tăng lượng chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau củ, các loại đậu, đồng thời giảm đường bổ sung, thực phẩm chiên rán và đồ đóng gói sẵn", bà nói.

Từ nuốt ký sinh trùng đến uống hỗn hợp cay nồng trong nhiều ngày, lịch sử đã chứng kiến vô số nỗ lực “làm sạch” cơ thể bằng những cách cực đoan. Điểm chung của chúng là lời hứa hẹn hấp dẫn, nhưng thiếu cơ sở khoa học và tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Trong khi đó, cơ thể con người vốn đã sở hữu hệ thống giải độc tự nhiên tinh vi, với gan, thận và đường ruột hoạt động không ngừng để duy trì cân bằng. Thay vì tìm đến những “liệu pháp thần kỳ”, giới chuyên gia nhấn mạnh rằng con đường an toàn nhất vẫn là chế độ ăn uống cân bằng, vận động đều đặn và lối sống lành mạnh, những điều tuy không hào nhoáng, nhưng đã được khoa học chứng minh qua thời gian.