Nghiên cứu Harvard theo dõi 131.821 người: Uống cà phê, trà mỗi ngày có thể giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, nhưng đừng vượt quá mức này

Bệnh Alzheimer (AD), dạng phổ biến nhất của sa sút trí tuệ, đang ảnh hưởng đến hàng chục triệu người trên toàn cầu. Trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc tìm kiếm các biện pháp can thiệp từ chế độ ăn uống trở nên đặc biệt quan trọng. Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí y khoa hàng đầu JAMA bởi Đại học Harvard đã cung cấp thêm bằng chứng đáng chú ý về vai trò của cà phê và trà đối với sức khỏe não bộ.

Nghiên cứu này theo dõi 131.821 người trong thời gian dài tới 43 năm, dựa trên dữ liệu từ hai dự án lớn là Nurses’ Health Study và Health Professionals Follow-up Study. Trong đó có 86.606 phụ nữ và 45.215 nam giới, với thời gian theo dõi trung bình gần 37 năm. Trong suốt quá trình, các nhà khoa học ghi nhận hơn 11.000 trường hợp mắc sa sút trí tuệ, đồng thời đánh giá chức năng nhận thức thông qua chẩn đoán y khoa, hồ sơ tử vong, các bài kiểm tra thần kinh qua điện thoại (TICS) và đánh giá chủ quan về suy giảm trí nhớ.

Kết quả cho thấy, những người duy trì thói quen uống cà phê chứa caffeine có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn đáng kể so với nhóm hầu như không uống. Cụ thể, nhóm tiêu thụ nhiều nhất (phụ nữ trung bình 4,5 cốc mỗi ngày, nam giới 2,5 cốc) có nguy cơ giảm khoảng 18%. Đồng thời, họ cũng đạt điểm số nhận thức cao hơn trong các bài kiểm tra khách quan, tương đương với việc làm chậm khoảng 0,6 năm lão hóa nhận thức tự nhiên. Không chỉ vậy, nhóm này cũng ít báo cáo tình trạng suy giảm trí nhớ hoặc giảm khả năng tập trung trong cuộc sống hằng ngày.

Điểm đáng chú ý là lợi ích này chỉ thấy rõ ở đồ uống có chứa caffeine, trong khi cà phê không caffeine (decaf) không cho thấy tác dụng tương tự. Điều này cho thấy caffeine có thể đóng vai trò then chốt trong cơ chế bảo vệ não.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng không phải uống càng nhiều càng tốt. Hiệu quả bảo vệ não có xu hướng đạt “điểm bão hòa” ở mức vừa phải. Cụ thể, uống khoảng 2 đến 3 cốc cà phê mỗi ngày hoặc 1 đến 2 cốc trà mang lại lợi ích tối ưu. Tổng lượng caffeine khoảng 300mg mỗi ngày được xem là mức cân bằng tốt cho chức năng nhận thức. Khi vượt quá mức này, lợi ích không tăng thêm, thậm chí có thể bị giảm do ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ.

Về cơ chế, các nhà khoa học cho rằng caffeine có thể tác động đến não theo nhiều cách. Chất này giúp ức chế các thụ thể adenosine (A1 và A2A), từ đó điều chỉnh hoạt động synap và có thể làm giảm tích tụ beta-amyloid - một protein liên quan đến bệnh Alzheimer. Ngoài ra, caffeine còn có khả năng giảm phản ứng viêm trong não, cải thiện độ nhạy insulin (yếu tố liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ), đồng thời các hợp chất như polyphenol, axit chlorogenic và catechin trong cà phê, trà cũng góp phần chống oxy hóa và hỗ trợ mạch máu não.

Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng tác dụng của caffeine phụ thuộc vào từng cá nhân. Một số người có thể gặp tình trạng mất ngủ hoặc lo âu nếu tiêu thụ quá nhiều, từ đó gây tác động ngược đến sức khỏe não bộ. Ngoài ra, hiện tượng “lệch chỉ định” cũng được ghi nhận, khi những người đã có vấn đề sức khỏe có xu hướng chuyển sang uống cà phê không caffeine, dẫn đến kết quả nhận thức thấp hơn không phải do bản thân đồ uống mà do tình trạng sức khỏe nền.

Quan trọng hơn, lợi ích này đến từ thói quen duy trì trong thời gian dài, thậm chí hàng chục năm, chứ không phải hiệu quả ngắn hạn. Đây được xem là một chiến lược “đầu tư lâu dài” cho sức khỏe não bộ.

Nghiên cứu kéo dài gần nửa thế kỷ này cho thấy, việc uống cà phê hoặc trà chứa caffeine ở mức hợp lý có thể là một cách đơn giản nhưng hiệu quả để hỗ trợ bảo vệ chức năng nhận thức khi về già, giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ và duy trì sự minh mẫn trong cuộc sống sau này.

Nguồn và ảnh: JAMA