Nghiên cứu 10 năm tiết lộ: Người trên 65 tuổi thường xuyên có thói quen này hàng ngày có thể là tiền đề dẫn đến mất trí nhớ

Ngủ trưa là thói quen quen thuộc của nhiều người, đặc biệt ở người cao tuổi. Một giấc ngủ ngắn sau bữa ăn có thể giúp cơ thể thư giãn, giảm cảm giác mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu người lớn tuổi ngày càng thường xuyên buồn ngủ ban ngày, thậm chí ngủ gật dù không có ý định chợp mắt, đây có thể là dấu hiệu sức khỏe cần được quan tâm.

Một nghiên cứu kéo dài khoảng 10 năm của Trường Y tế Công cộng Bloomberg thuộc Đại học Johns Hopkins (Mỹ) đã phát hiện mối liên hệ giữa thói quen ngủ ban ngày và nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi. Đáng chú ý, những người thường xuyên ngủ trưa hoặc dễ ngủ gật ngoài ý muốn có nguy cơ mắc bệnh cao hơn trong thời gian theo dõi.

Nghiên cứu trên gần 1.000 người cao tuổi phát hiện gì?

Nghiên cứu được công bố trực tuyến ngày 5/10/2026 trên tạp chí The Journals of Gerontology: Series A (Khoa học Y khoa). Nhóm nghiên cứu theo dõi 995 người từ 65 tuổi trở lên, chưa có biểu hiện sa sút trí tuệ khi bắt đầu tham gia vào năm 2013, nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa đặc điểm giấc ngủ ban ngày và nguy cơ mắc bệnh về sau.

Kết quả cho thấy, những người ngủ trưa hầu hết các ngày hoặc mỗi ngày có nguy cơ được xác định mắc sa sút trí tuệ cao hơn 48% so với nhóm hiếm khi hoặc không ngủ trưa. Với những người thường xuyên ngủ thiếp đi ngoài ý muốn, nguy cơ này cao hơn 39%.

Một kết quả đáng chú ý khác là những người có giấc ngủ ban ngày kéo dài không quá 30 phút cũng có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ cao hơn khoảng 40% trong phân tích của nghiên cứu. Điều này cho thấy không thể chỉ dựa vào thời lượng mỗi giấc ngủ để đánh giá mối liên hệ với sức khỏe não bộ; tần suất và việc ngủ có chủ đích hay không cũng là những yếu tố cần được xem xét.

Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quan sát, không phải thử nghiệm chứng minh quan hệ nhân quả. Các kết quả chỉ cho thấy mối liên hệ thống kê, không có nghĩa ngủ trưa khiến một người mắc sa sút trí tuệ.

Vì sao thường xuyên ngủ gật ban ngày có thể là dấu hiệu đáng lưu ý?

Theo các nhà nghiên cứu, nhu cầu ngủ ban ngày có thể liên quan đến nhiều yếu tố, từ thiếu ngủ vào ban đêm, rối loạn giấc ngủ, tác dụng phụ của thuốc đến những vấn đề sức khỏe khác.

Ở người cao tuổi, việc thường xuyên buồn ngủ hoặc ngủ thiếp đi ngoài ý muốn cũng có thể phản ánh những thay đổi trong hoạt động của não bộ. Các vùng não tham gia điều hòa trạng thái tỉnh táo có thể bị ảnh hưởng trong giai đoạn sớm của quá trình bệnh lý, khiến người bệnh dễ mệt mỏi và buồn ngủ hơn.

Để kiểm tra khả năng mối liên hệ chỉ xuất hiện do những người đã mắc bệnh từ sớm, nhóm nghiên cứu loại khỏi phân tích những người được xác định mắc sa sút trí tuệ trong 5 năm đầu theo dõi. Kết quả về mối liên hệ giữa việc ngủ trưa thường xuyên, ngủ gật ngoài ý muốn và nguy cơ mắc bệnh vẫn được ghi nhận.

Điều này gợi ý rằng sự thay đổi trong thói quen ngủ có thể xuất hiện nhiều năm trước khi sa sút trí tuệ được phát hiện. Dù vậy, các nhà khoa học chưa thể xác định chính xác sự thay đổi này xuất phát từ quá trình bệnh lý nào ở từng cá nhân.

Có nên lo lắng nếu cha mẹ thường xuyên ngủ trưa?

Câu trả lời là không nên quá lo lắng chỉ vì người cao tuổi có thói quen ngủ trưa. Một giấc ngủ ngắn, có chủ đích, trong khi ban đêm vẫn ngủ ngon và ban ngày tỉnh táo bình thường, không đồng nghĩa với dấu hiệu sa sút trí tuệ.

Điều cần chú ý hơn là sự thay đổi so với thói quen trước đây. Chẳng hạn, một người vốn chỉ ngủ trưa khoảng 15-20 phút nhưng gần đây thường xuyên ngủ nhiều lần trong ngày; dễ ngủ thiếp đi khi đang xem tivi, trò chuyện hoặc ngồi nghỉ; hoặc luôn cảm thấy buồn ngủ dù ban đêm đã ngủ đủ.

Nếu những biểu hiện này kéo dài, gia đình nên khuyến khích người cao tuổi đi khám để tìm nguyên nhân. Bác sĩ có thể đánh giá chất lượng giấc ngủ ban đêm, các loại thuốc đang sử dụng, những bệnh lý liên quan và tình trạng nhận thức khi cần thiết.

Đặc biệt, nếu tình trạng buồn ngủ đi kèm với suy giảm trí nhớ, khó khăn trong sinh hoạt thường ngày, thay đổi tính cách hoặc giảm khả năng định hướng, người bệnh cần được thăm khám sớm. Không nên tự kết luận sa sút trí tuệ chỉ dựa trên thói quen ngủ.

Làm gì để bảo vệ sức khỏe não bộ khi tuổi tác tăng lên?

Bên cạnh việc theo dõi những thay đổi về giấc ngủ, người cao tuổi nên duy trì lịch ngủ đều đặn, vận động phù hợp với thể trạng, ăn uống cân bằng và kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, tiểu đường và rối loạn mỡ máu.

Gia đình cũng nên tạo điều kiện để người lớn tuổi duy trì các hoạt động giao tiếp xã hội, đọc sách, tham gia hoạt động trí tuệ phù hợp và hạn chế tình trạng cô lập kéo dài. Nếu người cao tuổi ngủ không ngon vào ban đêm, ngáy to, có những cơn ngừng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày, cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.

Nghiên cứu của Đại học Johns Hopkins mở ra thêm một hướng tiếp cận trong việc nhận diện những thay đổi sức khỏe có thể liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chưa cho phép khẳng định ngủ trưa là nguyên nhân gây bệnh, cũng chưa chứng minh việc giảm ngủ trưa sẽ giúp ngăn ngừa sa sút trí tuệ.

(Theo Aboluowang)