Loài chim cánh cụt duy nhất ở châu Phi đứng trước nguy cơ tuyệt chủng

Chim cánh cụt châu Phi, loài đặc hữu Nam châu Phi, đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng khi số cặp sinh sản còn dưới 10.000 (Ảnh: AFP/Getty Images)

Chim cánh cụt châu Phi đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng khi nạn đói trở thành một trong những nguyên nhân chính khiến quần thể suy giảm nghiêm trọng.

Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), loài chim này đã được xếp vào nhóm “cực kỳ nguy cấp” trong năm 2024. Hiện nay, số cặp sinh sản trong tự nhiên được ước tính còn chưa tới 10.000 cặp, giảm mạnh so với vài thập kỷ trước.

Trong 30 năm qua, quần thể chim cánh cụt châu Phi đã suy giảm khoảng 80%, chủ yếu do ô nhiễm, mất môi trường sống và đặc biệt là thiếu nguồn thức ăn. Một nghiên cứu chung của Bộ Lâm nghiệp, Thủy sản và Môi trường Nam Phi cùng Đại học Exeter (Anh) cho thấy hơn 60.000 cá thể đã chết vì suy dinh dưỡng trong giai đoạn 2004-2011 tại các đảo Robben và Dassen - những khu vực sinh sản quan trọng của loài này.

Chim cánh cụt châu Phi phụ thuộc vào các loài cá nhỏ như cá mòi và cá cơm. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu và hoạt động đánh bắt thương mại cường độ cao đã khiến trữ lượng cá suy giảm nghiêm trọng. Tại bờ biển Nam Phi, số lượng cá mòi hiện chỉ còn khoảng 25% so với trước đây, buộc chim cánh cụt phải bơi xa hơn để kiếm ăn, làm gia tăng nguy cơ tử vong của cả chim trưởng thành lẫn chim non.

Tại các trung tâm cứu hộ, nhiều cá thể được đưa vào điều trị trong tình trạng suy kiệt nghiêm trọng. Một số con trưởng thành chỉ nặng khoảng 1,9 kg, chưa bằng một nửa mức cân nặng lý tưởng là 4 kg. Các chuyên gia cho biết hiện rất hiếm gặp chim cánh cụt châu Phi trong tự nhiên đạt thể trạng khỏe mạnh.

Ngoài nạn đói, loài chim này còn chịu tác động từ ô nhiễm dầu, rác thải nhựa, va chạm tàu thuyền, săn mồi tự nhiên và các dịch bệnh nguy hiểm như cúm gia cầm độc lực cao.

Dù vậy, các nhà bảo tồn cho rằng vẫn còn hy vọng. Tháng 3/2025, các tổ chức bảo tồn và ngành đánh bắt cá đã thống nhất thiết lập các khu vực cấm khai thác quanh 6 khu vực sinh sản trọng điểm tại Nam Phi trong thời hạn 10 năm. Các khu bảo tồn này được kỳ vọng sẽ giúp ổn định quần thể chim cánh cụt trong những năm tới.

Kể từ năm 2006, các chương trình cứu hộ chim non bị bỏ rơi đã thả trở lại tự nhiên hơn 10.000 cá thể. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo việc phục hồi loài chim này chỉ có thể thành công nếu trữ lượng cá được khôi phục và hệ sinh thái biển được bảo vệ hiệu quả hơn.