Estée Lauder bị phạt 14 tỷ đồng: “Hóa chất vĩnh cửu” được hãng này sử dụng có hại thế nào?

Estée Lauder bị phạt 14 tỷ đồng vì sử dụng “hóa chất vĩnh cửu”

Tập đoàn mỹ phẩm Estée Lauder Cosmetics Ltd. (Mỹ) đã bị Tòa án Tư pháp Ontario, Canada tuyên phạt 750 000 CAD (tương đương gần 14 tỷ đồng) sau khi công ty này thừa nhận vi phạm Đạo luật Bảo vệ Môi trường Canada 1999 (Canadian Environmental Protection Act, 1999). Phán quyết được đưa ra ngày 13 tháng 1 năm 2026 tại Tòa án Ontario ở Toronto sau khi Estée Lauder nhận tội về hai hành vi vi phạm - không thông báo với chính phủ trước khi đưa một hoạt động mới có rủi ro tới môi trường và không tuân thủ lệnh bắt buộc tuân thủ môi trường.

Trong quá trình kiểm tra định kỳ vào tháng 5 năm 2023, các nhân viên thực thi pháp luật của Environment and Climate Change Canada phát hiện Estée Lauder bán một số sản phẩm kẻ mắt có thành phần Perfluorononyl Dimethicone - một hợp chất thuộc nhóm PFAS (per- và polyfluoroalkyl substances), thường được gọi là “hóa chất vĩnh cửu”. Việc không khai báo trước khi nhập khẩu, bán và phân phối các sản phẩm chứa chất này được coi là hoạt động mới có ý nghĩa theo luật và do đó, công ty đã vi phạm quy định phải báo cáo trước.

Ngoài khoản tiền phạt, tòa án yêu cầu Estée Lauder thông báo cho cổ đông về kết quả buộc tội và tên công ty bị đưa vào “Danh sách vi phạm môi trường” - một danh mục công khai các doanh nghiệp bị kết án theo luật môi trường liên bang.

PFAS - “hóa chất vĩnh cửu” là gì?

Per- và polyfluoroalkyl substances (PFAS) là một nhóm hóa chất tổng hợp đã được sử dụng trong sản xuất công nghiệp và thêm vào các sản phẩm tiêu dùng từ những năm 1950. Chúng được gọi là “forever chemicals” (tạm dịch: hóa chất vĩnh cửu ) vì gần như không phân hủy tự nhiên trong môi trường và cơ thể sống, tồn tại trong đất, nước, sinh vật và thậm chí trong cơ thể người trong nhiều năm.

PFAS được sử dụng rộng rãi từ nhiều thập kỷ trước nhờ đặc tính chống nước, chống dầu mỡ, chịu nhiệt và độ bền cao, PFAS giúp dầu mỡ và bụi bẩn khó bám vào thảm và vải dệt, bảo vệ thiết bị công nghiệp khỏi hư hại do nhiệt và ăn mòn, đồng thời giúp làm mịn và tạo cảm giác trơn mượt cho da trong mỹ phẩm. Trong trường hợp của Estée Lauder, thành phần Perfluorononyl Dimethicone là một PFAS được dùng để tăng độ bám, bền và chống nước cho sản phẩm kẻ mắt.

Không chỉ xuất hiện trong đời sống hằng ngày, PFAS còn được sử dụng trong động cơ máy bay phản lực, thiết bị y tế, hệ thống làm lạnh, ngành xây dựng và các thiết bị điện.

Một nghiên cứu của tổ chức môi trường Fidra cho thấy PFAS xuất hiện trong bao bì thực phẩm từ 8 trên 9 chuỗi siêu thị lớn tại Anh, cũng như trong 100% mẫu bao bì đồ ăn mang đi được kiểm tra, đặc biệt là túi bánh, hộp pizza, bao bắp rang lò vi sóng và hộp thực phẩm “phân hủy sinh học”.

“Hóa chất vĩnh cửu” có hại thế nào?

Theo Vasilis Vasiliou - Trưởng khoa và Giáo sư Dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng Yale, PFAS có liên quan tới nhiều loại ung thư như ung thư thận, ung thư tinh hoàn, ung thư gan, cũng như gây độc cho gan. Tỷ lệ ung thư khởi phát sớm, như ung thư đại tràng và gan ở người trẻ, đang gia tăng và có thể liên quan tới phơi nhiễm PFAS từ giai đoạn phát triển sớm.

PFAS còn gây ra các tác động về sinh sản và phát triển, bao gồm trẻ sinh nhẹ cân, dậy thì sớm, giảm khả năng sinh sản, tăng huyết áp khi mang thai, cùng những thay đổi biểu sinh có thể góp phần làm tăng nguy cơ ung thư sớm. Ngoài ra, PFAS làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến vắc xin kém hiệu quả hơn và có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm như COVID-19. Chúng cũng liên quan tới béo phì, tiểu đường type 2, bệnh tim mạch, suy giảm chức năng thận, cholesterol cao, viêm đại tràng và các vấn đề thần kinh ở trẻ em.

Dù nhiều nhà khoa học bày tỏ lo ngại, nhưng họ cũng nhấn mạnh rằng nguy cơ trực tiếp từ nhiều sản phẩm gia dụng chứa PFAS là khá thấp.

Vấn đề lớn nhất của PFAS còn nằm ở chỗ, chúng có thể mất hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm để phân hủy sau khi các sản phẩm chứa chúng bị thải bỏ. Điều này đồng nghĩa với việc nếu PFAS rò rỉ vào đất hoặc nguồn nước, điều vốn xảy ra khá thường xuyên, chúng có thể tồn tại trong môi trường suốt nhiều thế kỷ.

Không dừng lại ở đó, PFAS còn có khả năng di chuyển xa, khiến con người không cần sống gần nhà máy hóa chất hay bãi rác vẫn có thể bị phơi nhiễm. Các chất này cũng có thể tích tụ dần trong mô của sinh vật sống, bao gồm cả con người, theo thời gian. Đây là điều đáng lo ngại bởi một số PFAS đã được liên kết với các vấn đề sức khỏe như cholesterol cao, suy giảm miễn dịch và nhiều loại ung thư.

Tuy vậy, PFAS không phải là một chất duy nhất mà là hàng nghìn hợp chất khác nhau. Trong khi độc tính của một số loại đã được chứng minh rõ ràng, thì nhiều loại khác vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ, hoặc được cho là ít độc hại hơn.

Nguồn: CBC, Guardian, Yale sustainability