Đàn ông Việt phơi nắng để ngủ ngon: Người ngoài tưởng "hành xác", còn các bác sĩ nói gì?

Những đêm thức trắng và những ngày phơi nắng

Áp lực công việc, căng thẳng tâm lý mạn tính, thói quen dán mắt vào màn hình điện tử đến tận khuya hay những lon bia giải sầu sau giờ làm đang âm thầm tước đoạt giấc ngủ của nam giới hiện đại. Đau đầu hơn, mất ngủ kinh niên không chỉ dừng lại ở cảm giác mệt mỏi chốc chốc. Việc liên tục trằn trọc đến 2,3 giờ sáng kéo theo hàng loạt hệ lụy tàn phá cơ thể: suy giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ, rối loạn chuyển hóa và làm gia tăng đáng kể nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, huyết áp, ung thư, đột quỵ…

Trong bối cảnh khó ngủ, mất ngủ trở thành “vấn đề thời đại”, các hội hội nhóm trên mạng xã hội rầm rộ lan truyền một bí kíp mới: phơi nắng để tìm lại giấc ngủ ngon. Hàng loạt anh em rủ rê nhau cởi áo, thậm chí khỏa thân đón nắng với những lời kể rằng từ ngày phơi nắng đều đặn, đêm xuống đặt lưng là ngủ một mạch đến sáng.

Anh Đ. (44 tuổi), người từng chịu cảnh trằn trọc suốt hai mươi năm, chia sẻ rằng từ khi nghe lời khuyên phơi nắng mỗi ngày, chỉ cần nằm xuống hai phút là ngủ một mạch đến sáng không biết trời đất là gì. Thậm chí xuất hiện những quan niệm cực đoan: "Tối uống thuốc ngủ mấy cũng bằng giữa trưa cởi áo đứng nắng gắt nửa tiếng, tối về ngủ say như chết, người nhẹ bẫng như tơ!".

Một đồn mười, mười đồn một trăm, những bài viết kèm hình ảnh trên các hội nhóm Facebook khiến nam giới mọi độ tuổi bắt đầu tò mò và làm theo. Ngày càng có nhiều quý ông coi nắng trưa chói chang như một chiếc phao cứu sinh cho sức khỏe, dẫu cơ thể nhễ nhại mồ hôi và làn da bỏng rát.

Sự thật về phơi nắng chữa mất ngủ qua lăng kính y khoa

Nói về hiện tượng này, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) “dội một gáo nước lạnh" vào những lời đồn thổi quá mức”, nhưng cũng trả lại giá trị thực cho ánh nắng đối với giấc ngủ.

Bác sĩ Hoàng khẳng định việc nhiều người ngủ ngon hơn sau thời gian ra nắng hoàn toàn là hiện tượng có cơ sở sinh học rõ ràng, tuyệt đối không phải chuyện tưởng tượng hay ảo giác. Nhưng không phải ai phơi nắng xong cũng ngủ ngon hơn, hiệu quả với mỗi người là khác nhau. Hơn nữa, phơi nắng cũng cần nhiều lưu ý mới có thể đạt hiệu quả như mong muốn và tránh các tác dụng phụ ở nhiều mức độ. Phơi nắng không phải là liệu pháp y tế, không thể thay thế thuốc chữa bệnh và nên được nhìn nhận như phương pháp hỗ trợ, cần kết hợp đồng thời với nhiều hành động khác để cải thiện giấc ngủ cũng như sức khỏe tổng thể.

Theo giải thích của bác sĩ Hoàng, ánh sáng tự nhiên chính là tín hiệu mạnh nhất giúp cài đặt lại đồng hồ sinh học 24 giờ của cơ thể. Ban ngày, khi mắt tiếp nhận đủ lượng ánh sáng tự nhiên, não bộ sẽ kích thích tiết ra serotonin giúp tinh thần tỉnh táo, dồi dào năng lượng. Quan trọng hơn, serotonin chính là nguyên liệu tiên quyết để cơ thể tự tổng hợp thành melatonin khi màn đêm buông xuống. Nhờ lượng melatonin đầy đủ này, cơ thể mới dễ dàng đi vào giấc ngủ và duy trì giấc ngủ sâu.

Bên cạnh đó, Bác sĩ Hoàng chỉ ra một tác động gián tiếp nhưng cực kỳ quan trọng: Mất ngủ mạn tính luôn đi kèm với lo âu, căng thẳng. Việc dành 15 đến 30 phút ra ngoài không gian thoáng đãng, vận động nhẹ dưới ánh sáng tự nhiên giúp giải phóng thêm beta-endorphin, làm dịu thần kinh và giải tỏa co cứng cơ bắp, từ đó cắt đứt vòng lặp độc hại "càng lo càng mất ngủ, càng mất ngủ lại càng lo".

Các nghiên cứu quốc tế từ Trường Y Stanford và Học viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ cũng đã từng xác nhận vai trò của ánh sáng ban ngày và ánh nắng với giấc ngủ. Tiến sĩ Jamie Zeitzer (Đại học Stanford) và bác sĩ Charles Garven (Bệnh viện Cleveland Clinic) đều đồng ý rằng việc tiếp xúc ánh nắng tự nhiên giúp điều chỉnh nhịp sinh học và thúc đẩy chu trình chuyển hóa serotonin - melatonin.

Một nghiên cứu trên 1.762 người trưởng thành đăng trên tạp chí BMC Public Health cũng ghi nhận tiếp xúc nắng buổi sáng làm giảm đáng kể thời điểm giữa giấc ngủ và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Thậm chí, công trình của bác sĩ Keiko Ikemoto và cộng sự tại Nhật Bản còn chứng minh liệu pháp tắm nắng giúp ổn định chu kỳ ngủ thức ở cả những bệnh nhân rối loạn thần kinh nặng.

Tuy nhiên, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng đặc biệt lưu ý một điểm mấu chốt mà rất nhiều phái mạnh đang hiểu sai: Cơ chế điều chỉnh nhịp sinh học và giấc ngủ diễn ra chủ yếu qua đôi mắt khi võng mạc nhận ánh sáng tự nhiên, hoàn toàn không phụ thuộc vào việc cởi áo để da lưng hay da bụng chịu tia UV gắt gỏng.

Bác sĩ Hoàng cảnh báo việc nhiều anh em lao ra phơi nắng gắt vào khung giờ 10h đến 14h trưa vì nghĩ "nắng càng gắt càng tốt" là vô cùng nguy hiểm. Tia UVB giữa trưa đúng là kích thích tạo vitamin D nhanh hơn, nhưng cơ thể có cơ chế bão hòa rất nhanh. Chỉ sau 5 đến 10 phút, lượng tiền chất trong da đã đạt ngưỡng bão hòa. Phơi thêm 15 đến 20 phút không hề làm tăng thêm vitamin D hay tạo thêm melatonin để ngủ ngon hơn, mà tia UV còn quay ngược lại phá hủy các vitamin D vừa tạo thành, biến chúng thành chất mất hoạt tính.

Hậu quả trước mắt của việc cởi trần phơi nắng trưa là bỏng nắng, phồng rộp da, mất nước và kiệt sức do nhiệt. Về lâu dài, tổn thương tia UV mang tính cộng dồn, tạo ra các gốc tự do phá hủy cấu trúc tế bào, gây lão hóa da sớm và nghiêm trọng nhất là làm biến đổi DNA, gia tăng nguy cơ ung thư da. Tiến sĩ Smita Patel (Smita Patel), chuyên gia y học giấc ngủ quốc tế, cũng nhấn mạnh việc phơi nắng gắt sai cách chỉ gây đau rát, kiệt sức, khiến các đêm tiếp theo trở nên bứt rứt và khó ngủ hơn.

Làm thế nào để biến ánh nắng thành “bạn tốt” của giấc ngủ?

Để ánh nắng trở thành liều thuốc tự nhiên hỗ trợ giấc ngủ mà không biến thành mối họa cho làn da, có những lưu ý quan trọng mà cánh mày râu cần lưu ý:

- Chọn giờ vàng tiếp xúc: Ra ngoài trời trước 9h sáng hoặc sau 15h đến 16h chiều. Đây là thời điểm lượng ánh sáng tự nhiên đủ để kích hoạt đồng hồ sinh học nhưng nguy cơ gây tổn thương da thấp hơn nhiều so với giữa trưa.

- Thời lượng và cách thức: Chỉ cần 10 đến 15 phút mỗi lần, từ 3 đến 4 lần mỗi tuần. Đi bộ, tập thể dục nhẹ hoặc ngồi uống cà phê ở nơi thoáng sáng. Mắt tiếp nhận ánh sáng tự nhiên (không đeo kính râm quá tối màu, không đứng sau cửa kính vì kính chặn mất tia cần thiết), chỉ cần để nắng chiếu vào tay chân, tuyệt đối không cần cởi trần phơi lưng bụng giữa trưa.

- Bảo vệ da khi cần: Nếu phải ở ngoài trời lâu hơn hoặc khi chỉ số UV từ 3 trở lên, cần sử dụng kem chống nắng phổ rộng SPF từ 30 trở lên, mặc áo che chắn để bảo vệ làn da khỏi tác hại tích lũy của tia UV.

- Đặc biệt lưu ý với thuốc điều trị: Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh người đang dùng các thuốc giảm đau chống viêm (ibuprofen, naproxen), thuốc tim mạch, kháng sinh hay thuốc trị mụn khi phơi nắng có thể bị phản ứng nhạy cảm ánh sáng nghiêm trọng, gây bỏng phồng rộp và để lại sẹo dai dẳng.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng tận dụng ánh sáng/ánh nắng và thói quen sinh hoạt chỉ là phương pháp hỗ trợ lối sống, không phải là "thần dược" chữa chung cho mọi trường hợp mất ngủ. Mất ngủ mạn tính có thể đến từ những nguyên nhân sâu xa như rối loạn lo âu, trầm cảm, hội chứng ngưng thở khi ngủ hay rối loạn nội tiết. Nếu tình trạng trằn trọc kéo dài gây suy kiệt sức khỏe, phái mạnh không được tự ý chữa bệnh theo mẹo truyền miệng mà cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa để tìm đúng nguyên nhân và điều trị theo phác đồ y khoa chuẩn mực.

Ảnh: Internet