Việt Nam có loại cây chứa hoạt chất gây độc tế bào ung thư, hỗ trợ tăng miễn dịch

Đó chính là cây Lan Kim Tuyến, còn gọi là Lan Gấm hay Kim Cương, được các nghiên cứu ghi nhận chứa những hợp chất có hoạt tính sinh học đáng chú ý, trong đó có khả năng gây độc trên một số dòng tế bào ung thư và hỗ trợ điều hòa miễn dịch trong mô hình thực nghiệm.

Có hoạt chất gây độc tế bào ung thư

Theo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), Lan Kim Tuyến (Anoectochilus setaceus), còn gọi là Lan Gấm hoặc Kim Cương, thuộc họ Lan (Orchidaceae). Loài cây này được ghi nhận có nhiều hoạt tính sinh học với các công dụng tiềm năng như kháng viêm, bảo vệ gan và hỗ trợ giảm đường huyết.

Đáng chú ý, một số nghiên cứu gần đây cho thấy Lan Kim Tuyến có hoạt tính tăng cường miễn dịch và kháng ung thư trên cả mô hình thực nghiệm in vitro (trong ống nghiệm) và in vivo (trên cơ thể sống).

Tại Việt Nam, khoảng 12 loài Lan Kim Tuyến đã được phát hiện ở nhiều vùng miền. Trong đó, một số loài có giá trị dược liệu và thương mại cao như Anoectochilus formosanus Hayata và Anoectochilus roxburghii Lindl.

Tuy nhiên, nhóm cây dược liệu này chưa được quan tâm, bảo tồn đúng mức và đang bị khai thác tràn lan, dẫn đến nguy cơ khan hiếm, suy giảm nguồn tài nguyên tự nhiên.

Trong đề tài “Nghiên cứu xác định thành phần các hợp chất có hoạt tính sinh học của cây Lan Kim Tuyến (Anoectochilus setaceus) và cây Sâm Đá (Curcuma singularis) để tạo ra các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe cho bệnh nhân ung thư”, mã số UDNGDP.02/20-21, do TS. Lê Thành Long, Viện Sinh học nhiệt đới, làm chủ nhiệm, các nhà khoa học đã xác định được một số hợp chất có hoạt tính sinh học, trong đó có hoạt tính kháng ung thư, trong hai loại dược liệu này.

Kết quả nghiên cứu cho thấy các cao chiết từ Lan Kim Tuyến có khả năng gây độc trên một số dòng tế bào ung thư trong điều kiện in vitro, nhưng ít ảnh hưởng đến tế bào bình thường.

Nghiên cứu cũng làm rõ cơ chế phân tử liên quan đến khả năng gây độc đối với tế bào ung thư của các cao chiết. Cụ thể, chúng tác động thông qua con đường hoạt hóa quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis) phụ thuộc Caspase. Bên cạnh đó, các nhà khoa học ghi nhận tác dụng kháng u in vivo trên mô hình chuột mang khối u Sarcoma.

Một nghiên cứu khác do Li-Chan Yang, Chang-Chi Hsieh, Ting-Jang Lu và Wen-Chuan Lin thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Thực phẩm, Đại học Quốc gia Đài Loan (Trung Quốc) thực hiện trên mô hình chuột cho thấy Lan Kim Tuyến chứa hoạt chất arabinogalactan (AG), có khả năng làm giảm kích thước và trọng lượng khối u.

Hoạt chất này còn làm tăng tỷ lệ một số loại tế bào T trong tế bào lách và tăng hoạt tính gây độc tế bào ở những con chuột mang khối u.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Phytotherapy and Phytopharmacology, số 2.97, tháng 12/2013, AG có hoạt tính chống khối u và điều hòa miễn dịch. Những kết quả này cho thấy AG trong Lan Kim Tuyến có tiềm năng được nghiên cứu để phát triển thành một hướng tiếp cận trong liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư.

Những công dụng khác của Lan Kim Tuyến

Trong y học cổ truyền, Lan Kim Tuyến được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. Dược liệu này được cho là có tác dụng hỗ trợ cải thiện khí huyết, hỗ trợ kiểm soát đường huyết và tăng cường sức khỏe.

Một số công dụng khác được lưu truyền trong dân gian gồm:

- Hỗ trợ cải thiện tình trạng suy nhược thần kinh, đau đầu.

- Hỗ trợ giảm các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy, khó tiêu, đầy bụng, ợ hơi.

- Được sử dụng với mục đích lợi tiểu, giải độc và tiêu viêm.

- Hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng đường hô hấp như đau tức ngực, ho khan, đau họng.

- Được sử dụng trong các bài thuốc dân gian liên quan đến bệnh gan như men gan cao, gan nhiễm mỡ, viêm gan.

- Hỗ trợ cải thiện các vấn đề sinh lý nam giới như xuất tinh sớm, di tinh.

- Được sử dụng ngoài da trong một số bài thuốc dân gian chữa vết thương do rắn cắn.

Các công dụng kể trên chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sử dụng trong y học cổ truyền và dân gian, không đồng nghĩa với việc đã được chứng minh đầy đủ bằng thử nghiệm lâm sàng hiện đại.

Lan Kim Tuyến thường được thu hái quanh năm, sử dụng phần thân và lá làm dược liệu.