Chàng trai 19 tuổi mắc ung thư đại trực tràng di căn: Bác sĩ chỉ ra những “mắt xích” từ chế độ ăn

Ung thư đại trực tràng đang ngày càng trẻ hóa

ThS.BS Nguyễn Duy Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, ung thư đại trực tràng đang có xu hướng trẻ hóa, không chỉ tại Việt Nam mà còn trên toàn thế giới . Y văn gọi đây là ung thư đại trực tràng khởi phát sớm, tức bệnh được chẩn đoán ở người dưới 50 tuổi.

Tại Mỹ, tỷ lệ người dưới 55 tuổi trong tổng số ca ung thư đại trực tràng mới đã tăng từ khoảng 10% năm 1995 lên khoảng 20% năm 2019. Trước xu hướng này, năm 2021, Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) đã hạ độ tuổi bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng ở người có nguy cơ trung bình từ 50 xuống 45 tuổi.

Tại Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, các bác sĩ cũng ghi nhận ngày càng nhiều bệnh nhân ở độ tuổi 30-40, khi đang trong giai đoạn sung sức nhất của sự nghiệp và cuộc sống gia đình.

Một trong những vấn đề đáng lo ngại là bệnh ở người trẻ thường được phát hiện muộn. Cả người bệnh, thậm chí đôi khi cả nhân viên y tế, cũng ít nghĩ đến khả năng ung thư ở nhóm tuổi này. Các triệu chứng ban đầu như đi ngoài ra máu, rối loạn tiêu hóa, đau bụng thường bị nhầm với bệnh trĩ, viêm đại tràng hoặc những vấn đề tiêu hóa thông thường.

Ung thư ở nhóm bệnh nhân trẻ cũng thường gặp tại đại tràng trái và trực tràng, với những biểu hiện như đi ngoài ra máu, phân nhỏ dẹt, mót rặn. Ngoài ra, một tỷ lệ đáng kể bệnh nhân trẻ có yếu tố di truyền, do đó cần được khai thác kỹ tiền sử gia đình và cân nhắc xét nghiệm gen khi có chỉ định.

Bác sĩ Duy Anh đã từng tiếp nhận bệnh nhân N.V.T (19 tuổi, quê Hà Tĩnh), làm nghề lao động tự do, trước đó có tiền sử sức khỏe bình thường.

Bệnh nhân đến khám vì chướng bụng. Qua thăm khám và xét nghiệm, bác sĩ chẩn đoán người bệnh mắc ung thư biểu mô tuyến đại trực tràng, đã di căn phúc mạc, ở giai đoạn 4. Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân không phát hiện đột biến gen BRAF và RAS.

Người bệnh được chỉ định hóa trị kết hợp kháng thể đơn dòng. Hiện tại, thể trạng bệnh nhân khá ổn định, vẫn có thể làm việc vào những ngày không phải điều trị tại bệnh viện.

Theo bác sĩ, nguyên nhân khiến ung thư đại trực tràng ngày càng xuất hiện ở người trẻ vẫn chưa được giải thích đầy đủ. Tuy nhiên, nhiều giả thuyết đang được nghiên cứu, trong đó có tình trạng béo phì từ nhỏ, chế độ ăn nhiều đường và thực phẩm siêu chế biến, lối sống ít vận động và việc sử dụng kháng sinh làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột.

4 "mắt xích" từ chế độ ăn có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng

Theo bác sĩ Duy Anh, đại trực tràng là đoạn ruột tiếp xúc trực tiếp với các sản phẩm tiêu hóa từ thức ăn. Vì vậy, chế độ dinh dưỡng có mối liên hệ đáng chú ý với nguy cơ mắc ung thư tại cơ quan này.

Có thể nhìn nhận mối liên hệ đó qua bốn cơ chế chính.

Thứ nhất, một số thành phần trong thực phẩm có thể thúc đẩy hình thành chất gây ung thư. Sắt heme trong thịt đỏ và các hợp chất liên quan đến nitrit, nitrat trong thịt chế biến có thể thúc đẩy hình thành hợp chất N-nitroso trong đường ruột, gây tổn thương ADN của tế bào niêm mạc. Bên cạnh đó, thịt được nướng, chiên, quay ở nhiệt độ cao, đặc biệt khi cháy xém, có thể sinh ra các amin dị vòng (HCA) và hydrocarbon thơm đa vòng (PAH), những hợp chất có khả năng gây ung thư.

Thứ hai, chế độ ăn thiếu chất xơ làm giảm khả năng bảo vệ đường ruột. Chất xơ giúp tăng khối lượng phân, hỗ trợ nhu động ruột và rút ngắn thời gian các chất có hại tiếp xúc với niêm mạc đại tràng. Đồng thời, chất xơ được vi khuẩn có lợi lên men tạo ra butyrate - một axit béo chuỗi ngắn có vai trò hỗ trợ duy trì sức khỏe tế bào niêm mạc đại tràng.

Thứ ba, chế độ ăn mất cân đối có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Việc tiêu thụ quá nhiều thịt, đường, thực phẩm chế biến sẵn nhưng thiếu rau xanh và chất xơ có thể làm thay đổi thành phần vi khuẩn đường ruột, góp phần thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính tại niêm mạc.

Thứ tư, ăn dư thừa năng lượng trong thời gian dài dễ dẫn đến thừa cân, béo phì và kháng insulin. Những rối loạn chuyển hóa này có thể làm gia tăng các yếu tố tăng trưởng và tình trạng viêm toàn thân, tạo môi trường thuận lợi cho quá trình phát triển của tế bào ung thư.

Bác sĩ Duy Anh cho biết: “V ới người Việt, một trong những vấn đề đáng quan tâm là sự chuyển đổi khá nhanh trong thói quen ăn uống.

Bữa cơm truyền thống với nhiều rau, cá, đậu đang dần nhường chỗ cho những khẩu phần giàu thịt, đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn và nước ngọt có đường. Văn hóa ăn nhậu với các món nướng, chiên rán kèm bia rượu cũng ngày càng phổ biến, đặc biệt ở nam giới.

Cùng với đó là thói quen ngồi nhiều, ăn khuya, ít vận động. Những yếu tố này góp phần làm gia tăng tình trạng thừa cân, béo bụng, đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa ở người trẻ. Đây đều là những yếu tố có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng ” .

Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý không nên quy kết ung thư đại trực tràng chỉ do một loại thực phẩm hay một thói quen ăn uống đơn lẻ. Nguy cơ mắc bệnh là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp, bao gồm tuổi tác, di truyền, chế độ ăn, tình trạng chuyển hóa và lối sống.