Chân dung người Việt nhỏ tuổi nhất lịch sử từng giành Huy chương Vàng Olympic Toán quốc tế

Từ lần đầu tham dự Olympic Toán học quốc tế (IMO) năm 1974, Việt Nam đã có nhiều thế hệ học sinh ghi tên lên bảng vàng. Có người giành điểm tuyệt đối, có người hai năm liền đoạt Huy chương Vàng, cũng có người sau này trở thành nhà toán học nổi tiếng thế giới. Giữa những cái tên ấy, có một kỷ lục đến nay vẫn chưa bị xô đổ. Đó là kỷ lục thí sinh nhỏ tuổi nhất Việt Nam giành Huy chương Vàng IMO, được thiết lập từ năm 1985 bởi một cậu học trò mới 15 tuổi.

Thí sinh nhỏ tuổi nhất Việt Nam giành Huy chương Vàng IMO

Giáo sư Nguyễn Tiến Dũng sinh năm 1970 tại Hà Nội. Năm 1985, khi mới 15 tuổi (thậm chí là chưa tròn 15 tuổi do ông sinh vào cuối năm) ông tham dự kỳ thi Olympic Toán học quốc tế lần thứ 26 tổ chức tại Helsinki, Phần Lan và xuất sắc giành Huy chương Vàng với 35/42 điểm. Đến nay, ông vẫn được ghi nhận là thí sinh nhỏ tuổi nhất của Việt Nam từng giành Huy chương Vàng tại đấu trường này.

Thời điểm đó, GS Nguyễn Tiến Dũng đang theo học lớp chuyên Toán A0 của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, tiền thân của Trường THPTafchuyên Khoa học Tự nhiên ngày nay. Nhờ đi học sớm trong bối cảnh chương trình phổ thông khi ấy kéo dài 11 năm, ông trở thành thành viên trẻ nhất của đội tuyển Việt Nam tham dự IMO. Trước đó, ông cũng đứng đầu kỳ thi tuyển chọn đội tuyển quốc gia.

Đằng sau thành tích đáng chú ý ấy là tuổi thơ không mấy dư dả. Gia đình bốn người của ông Nguyễn Tiến Dũng từng sống trong một căn phòng chỉ khoảng 9m² tại Hà Nội. Cả bố và mẹ ông đều là giáo viên cấp 2, rất quan tâm đến việc học của con. Từ nhỏ, ông đã được định hướng theo học các lớp chuyên Toán, đồng thời có cơ hội tiếp xúc với nhiều sách toán và được học tập cùng những người thầy giỏi.

Ngay từ bậc phổ thông, Nguyễn Tiến Dũng đã đạt nhiều thành tích trong các kỳ thi học sinh giỏi, trong đó có giải Nhất Toán toàn quốc cuối cấp 2. Khi học lớp 10, lớp 11, ông đã tìm đọc những cuốn sách toán ở trình độ đại học về lý thuyết số, giải tích và đại số. Khả năng nổi bật của ông cũng từng được Giáo sư toán học Nguyễn Văn Mậu ghi nhận.

Tuy nhiên, khi nhìn lại thành tích của mình, ông không cho rằng bản thân có năng khiếu đặc biệt vượt trội. Nguyễn Tiến Dũng từng chia sẻ: “Thành tích đó không phải do tôi thông minh gì đặc biệt, mà chủ yếu là do sự say mê tìm tòi toán học và điều kiện được học lớp chuyên với các thầy tốt, đều là bạn bè của bố mẹ và do ở nhà có nhiều sách toán thôi”.

Sau khi giành Huy chương Vàng IMO năm 1985, GS Nguyễn Tiến Dũng cùng các thành viên đội tuyển được đặc cách tốt nghiệp THPT. Năm 1986, ông sang Nga theo học khoa Toán - Cơ tại Đại học Tổng hợp Lomonosov. Trong thời gian học đại học, ông đã có 4 bài báo khoa học được đăng trên các tạp chí toán học có uy tín.

Được phong Giáo sư hạng nhất tại Pháp ở tuổi 37

Sau khi tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Lomonosov, Nguyễn Tiến Dũng làm việc tại Trung tâm Quốc tế Vật lý lý thuyết ở Trieste, Italy. Năm 1994, ở tuổi 24, ông bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Toán học tại Đại học Strasbourg, Pháp.

Năm 2001, ông trở thành giáo sư tại Đại học Tổng hợp Toulouse (Pháp). 6 năm sau, khi mới 37 tuổi, ông được Hội đồng Quốc gia các trường đại học Pháp (CNU) phong hàm Giáo sư hạng nhất. Đến năm 2015, ông tiếp tục được phong Giáo sư hạng đặc biệt. Trong quá trình công tác, ông từng giữ chức Viện trưởng Viện Toán cơ bản thuộc Viện Toán Toulouse.

Trong nghiên cứu, GS Nguyễn Tiến Dũng là chuyên gia về hình học Poisson - một chuyên ngành tương đối hẹp của toán học. Ông tham gia các hội đồng khoa học, hội đồng tư vấn cho nhiều hội nghị quốc tế trong lĩnh vực này, đồng thời nghiên cứu các hướng khác như hình học vi phân, hình học symplectic, lý thuyết ergodic và hệ động lực, vật lý toán, phương pháp toán trong tài chính và lý thuyết độ phức tạp.

Giáo sư đã có hơn 50 bài báo khoa học được công bố trên các tạp chí chuyên ngành uy tín như Annals of Mathematics, Annales scientifiques de l'École Normale Supérieure và Letters in Mathematical Physics. Ông cũng là đồng tác giả của một số cuốn sách chuyên khảo.

Bên cạnh năng lực nghiên cứu, GS Nguyễn Tiến Dũng còn được đồng nghiệp nhắc đến bởi tốc độ làm việc đáng nể. Ông từng có thể dịch xong một cuốn sách khoảng 200 trang chỉ trong một buổi tối, hoặc hoàn thành 5 bài báo khoa học trong vòng 6 tháng, trong đó có công trình dài gần 50 trang.

Không chỉ theo đuổi toán học lý thuyết, từ năm 2019, ông còn mở rộng hoạt động sang lĩnh vực công nghệ khi sáng lập doanh nghiệp nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Các giải pháp tập trung vào xử lý tự động thông tin, tín hiệu và hình ảnh, hướng tới nhiều lĩnh vực như thiên văn học, y tế và nông nghiệp. Trong lĩnh vực y tế, công nghệ được phát triển để hỗ trợ chẩn đoán một số bệnh về da và bệnh hô hấp.

Hiện nay, bên cạnh hoạt động nghiên cứu toán học, ông tiếp tục tham gia phát triển các ứng dụng AI thông qua doanh nghiệp Torus Actions (Torus AI) tại Pháp. Ông cũng gắn bó với các hoạt động giáo dục tại Việt Nam, trong đó có Công ty Giáo dục Sputnik Education, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm về toán học và ứng dụng AI với cộng đồng khoa học, người trẻ trong nước.

Dù sinh sống và làm việc lâu năm tại Pháp, GS Nguyễn Tiến Dũng vẫn thường xuyên trở về Việt Nam để giảng dạy, trao đổi học thuật và hỗ trợ các đồng nghiệp trong học tập, nghiên cứu. Ông từng chia sẻ: “Đối với tôi, Việt Nam trước sau cũng là quê hương của mình, người thân của tôi vẫn ở Việt Nam và tôi vẫn giữ quan hệ với mọi người”.

Gần 40 năm đã trôi qua, kỷ lục của GS Nguyễn Tiến Dũng vẫn chưa bị xô đổ. Dù vậy, đội tuyển Toán Việt Nam những năm gần đây cũng xuất hiện những gương mặt rất trẻ, nổi bật nhất là Ngô Quý Đăng, cựu học sinh Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên. Năm 2020, Đăng trở thành học sinh lớp 10 đầu tiên của Việt Nam lọt vào đội tuyển IMO. Không chỉ vậy, nam sinh còn giành Huy chương Vàng với 36/42 điểm, xếp thứ 4 thế giới. Ở một kỳ thi vốn dành cho học sinh cuối cấp, những thành tích như của Nguyễn Tiến Dũng hay Ngô Quý Đăng vẫn luôn là trường hợp hiếm hoi. Chúng cho thấy tài năng Toán học, khi được phát hiện sớm và nuôi dưỡng đúng cách, có thể tỏa sáng từ rất sớm trên đấu trường quốc tế.

Tổng hợp