Chân dung nữ sinh Việt Nam đầu tiên giành huy chương Olympic Toán quốc tế

Năm 1975, giữa đội tuyển gồm 8 học sinh Việt Nam tham dự Olympic Toán học quốc tế (IMO) tại Bulgaria, có một cô gái duy nhất mang tên Phan Vũ Diễm Hằng. Bằng niềm yêu thích Toán học và khả năng của mình, nữ sinh đã giành Huy chương Đồng, trở thành nữ thí sinh Việt Nam đầu tiên đoạt huy chương tại sân chơi trí tuệ này.

Phan Vũ Diễm Hằng khi ấy là học sinh lớp chuyên Toán A0, Đại học Tổng hợp Hà Nội. Từ những năm học phổ thông, bà đã bộc lộ năng khiếu với môn Toán, dù không chỉ học tốt một môn. Bà từng yêu thích cả Văn học, nhưng những bài toán có nhiều cách giải cùng sự khích lệ của thầy giáo đã dần khiến Toán học trở thành niềm đam mê đặc biệt.

Một trong những người có ảnh hưởng đến hành trình ấy của bà là thầy Lê Mộng Ngọc. Thay vì chỉ yêu cầu học sinh ghi nhớ công thức hay làm theo cách giải có sẵn, thầy thường khuyến khích các em suy nghĩ độc lập, tìm nhiều hướng tiếp cận cho cùng một bài toán. Cách học đó giúp Diễm Hằng phát huy khả năng tư duy và nuôi dưỡng niềm yêu thích khám phá những lời giải mới.

Sau khi vào lớp chuyên Toán A0, bà tiếp tục được học tập trong môi trường có nhiều học sinh giỏi. Lớp có 21 thành viên nhưng chỉ có hai nữ sinh. Trong quá trình học, bà Diễm Hằng từng tìm ra nhiều cách giải khác nhau cho một bài toán, có những ý tưởng còn xuất hiện trong giấc mơ. Với bà, việc giải toán không đơn thuần là tìm ra đáp án đúng mà còn là hành trình khám phá những cách tư duy mới.

Năm 1975, bà Diễm Hằng được lựa chọn vào đội tuyển gồm 8 học sinh Việt Nam tham dự kỳ thi Olympic Toán học quốc tế lần thứ 17 tổ chức tại Bulgaria. Đây là lần thứ hai Việt Nam góp mặt tại đấu trường này, đồng thời đánh dấu lần đầu tiên một nữ sinh Việt Nam tham gia IMO.

Giữa đoàn học sinh toàn nam, bà Diễm Hằng là cô gái duy nhất. Chuyến đi kéo dài gần một tháng, trong bối cảnh việc liên lạc với gia đình còn nhiều hạn chế. Với một nữ sinh khi ấy, hành trình ra nước ngoài dự thi quốc tế không chỉ là cơ hội thử sức với kiến thức mà còn là trải nghiệm đáng nhớ.

Tại kỳ thi, bà Phan Vũ Diễm Hằng đạt 24/40 điểm, giành Huy chương Đồng. Thành tích này đưa bà trở thành nữ thí sinh Việt Nam đầu tiên đoạt huy chương Olympic Toán học quốc tế. Dù không phải Huy chương Vàng, dấu mốc năm 1975 vẫn có ý nghĩa đặc biệt, bởi bà là người mở đầu hành trình chinh phục IMO của các nữ sinh Việt Nam.

Sau cuộc thi, Diễm Hằng nhận được học bổng sang Nga học tập tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva (MGU), một trong những cơ sở giáo dục đại học danh tiếng của nước này. Thay vì chỉ theo đuổi Toán học thuần túy, bà lựa chọn Toán ứng dụng, chuyên ngành Điều khiển tối ưu. Đây cũng là nền tảng kiến thức gắn với con đường nghề nghiệp sau này của bà.

Trở về Việt Nam, Diễm Hằng công tác tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương trong 16 năm. Năm 1997, bà chuyển sang làm việc cho chương trình phòng chống AIDS của Liên Hợp Quốc, sau đó tiếp tục tham gia một số chương trình, dự án của các tổ chức phi chính phủ. Con đường sự nghiệp của bà không chỉ gắn với những con số hay nghiên cứu toán học mà còn mở rộng sang lĩnh vực dịch tễ và y tế cộng đồng.

Bà Phan Vũ Diễm Hằng cũng là cháu nội cụ Phan Kế Toại, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên, khi kể về hành trình học tập, bà nhắc nhiều đến niềm yêu thích Toán học, môi trường giáo dục và sự động viên của thầy cô. Chính sự tò mò, ham tìm tòi và tinh thần học tập độc lập đã giúp nữ sinh năm ấy ghi dấu ấn tại một sân chơi quốc tế.

Gần nửa thế kỷ sau kỳ IMO năm 1975, câu chuyện của Phan Vũ Diễm Hằng vẫn là một dấu mốc đáng nhớ trong lịch sử Toán học Việt Nam. Bà không chỉ là nữ sinh đầu tiên của Việt Nam tham dự IMO mà còn là người đầu tiên giành huy chương tại cuộc thi này, mở ra một dấu mốc đặc biệt cho những thế hệ nữ sinh yêu Toán tiếp nối.

Tổng hợp