Cao huyết áp không chỉ do ăn uống, lười vận động: 8 “thủ phạm” thầm lặng ít ai ngờ tới

Theo thống kê của Cục Y tế Dự phòng (Bộ Y tế), nước ta hiện có khoảng 17 triệu người bị tăng huyết áp, tức là cứ 4 người trưởng thành thì có 1 người mắc bệnh. Đặc biệt, trong 17 triệu người mắc tăng huyết áp ở cộng đồng thì có tới trên 50% chưa được phát hiện và trên 70% chưa được điều trị, theo thông tin đăng tải trên Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh.

Đối với những người đang cố gắng kiểm soát huyết áp, chế độ ăn và tập thể dục thường là những yếu tố lối sống đầu tiên cần điều chỉnh. Tuy nhiên, một chuyên gia tim mạch hàng đầu cho biết còn nhiều yếu tố khác thường bị bỏ qua nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chỉ số huyết áp.

Bác sĩ Oliver Segal, bác sĩ tim mạch tư vấn và chuyên gia điện sinh lý tại Phòng khám HCA Healthcare UK The Harley Street Clinic, Anh, cho biết tăng huyết áp thường được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” vì mọi người có thể sống nhiều năm với tình trạng huyết áp cao không kiểm soát mà không có dấu hiệu cảnh báo, cho đến khi xảy ra một biến cố tim mạch nghiêm trọng. Ông nói thêm: “Tổn thương tích tụ dần dần và không gây đau, đó là lý do vì sao việc phát hiện sớm và kiểm soát bền vững vô cùng quan trọng.”

Dưới đây là tám yếu tố có thể góp phần gây tăng huyết áp.

Căng thẳng mạn tính

Mức độ căng thẳng cao có thể khiến cơ thể duy trì trạng thái sinh lý căng thẳng trong nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng, gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe.

Bác sĩ Segal cho biết: “Căng thẳng kéo dài kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và làm tăng các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline. Theo thời gian, điều này có thể góp phần gây tăng huyết áp kéo dài.”

Việc giải phóng liên tục adrenaline và cortisol có thể khiến mạch máu co lại và tim đập nhanh hơn. Các nghiên cứu cũng liên hệ căng thẳng mạn tính với tình trạng viêm trong tế bào tim và sự tích tụ mảng bám nhanh hơn trong thành động mạch.

Chất lượng và thời lượng giấc ngủ

Giấc ngủ đóng vai trò then chốt đối với sức khỏe thể chất và tinh thần, giúp não bộ phục hồi, củng cố trí nhớ và điều hòa các chức năng cơ thể.

Thiếu ngủ mạn tính có liên quan đến nguy cơ cao mắc các bệnh như sa sút trí tuệ, bệnh tim mạch và tuần hoàn, béo phì và tiểu đường.

Bác sĩ Segal cho biết: “Ngủ ít hơn sáu giờ mỗi đêm có liên quan đến huyết áp cao hơn.”

“Đặc biệt, hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn gây ra tình trạng giảm oxy lặp đi lặp lại trong đêm, kích hoạt các đợt tăng vọt huyết áp và làm tăng nguy cơ tim mạch.”

Nhạy cảm với caffeine

Caffeine có thể giúp tăng sự tỉnh táo và cải thiện tâm trạng, nhưng ở một số người nhạy cảm, nó có thể gây tác dụng bất lợi.

Bác sĩ Segal cho biết: “Một số người có thể trải qua tình trạng tăng huyết áp tạm thời sau khi tiêu thụ caffeine. Theo dõi phản ứng của cơ thể có thể hữu ích đối với những người nhạy cảm.”

Các triệu chứng nhạy cảm với caffeine bao gồm bồn chồn, tim đập nhanh, mất ngủ nghiêm trọng, lo âu và vấn đề tiêu hóa.

Hút thuốc và tiếp xúc với nicotine

Các hóa chất trong thuốc lá có thể khiến thành động mạch trở nên “dính”, làm tăng sự tích tụ chất béo.

Động mạch bị tắc nghẽn, hạn chế lưu thông máu có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Bác sĩ Segal cho biết: “Nicotine gây co hẹp mạch máu cấp tính và tổn thương lâu dài thành động mạch, làm gia tăng nguy cơ tim mạch.”

Thay đổi nội tiết tố

Phụ nữ đôi khi nhận thấy huyết áp tăng sau thời kỳ mãn kinh, xu hướng được cho là do thay đổi nồng độ hormone, bao gồm sự suy giảm estrogen.

Những thay đổi này có thể khiến mạch máu cứng hơn và làm tăng lượng chất béo trong máu. Bác sĩ Segal cho biết: “Rối loạn tuyến giáp, mãn kinh và các tình trạng ảnh hưởng đến việc sản xuất hormone tuyến thượng thận đều có thể tác động đến việc điều hòa huyết áp.”

Một số loại thuốc

Nhiều loại thuốc phổ biến có thể làm tăng huyết áp, tình trạng được gọi là “tăng huyết áp do thuốc”.

Bác sĩ Segal cho biết: “Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), một số thuốc thông mũi, thuốc tránh thai đường uống và một số thuốc chống trầm cảm có thể góp phần làm tăng chỉ số huyết áp.”

Các loại thuốc thường gặp có thể gây tác dụng này bao gồm ibuprofen, thuốc tránh thai và corticosteroid.

Làm việc theo ca và rối loạn nhịp sinh học

Bác sĩ Segal cho biết: “Chu kỳ ngủ – thức không đều và làm ca đêm có liên quan đến việc kiểm soát huyết áp kém và tăng nguy cơ tim mạch.”

Nhiều nghiên cứu về người làm việc theo ca cho thấy họ có nguy cơ cao mắc tăng huyết áp, và điều này được cho là liên quan đến sự gián đoạn nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể. Đồng hồ sinh học này điều hòa huyết áp, giúp hạ thấp trong khi ngủ.

Nghiên cứu cho thấy ngủ đủ giấc, sử dụng rèm chắn sáng và nút bịt tai có thể giúp giảm bớt tác động của làm việc theo ca.

Cô lập xã hội và sức khỏe tinh thần

Các nghiên cứu cho thấy người cao tuổi bị cô lập xã hội có nhiều khả năng phát triển tăng huyết áp hơn.

Bác sĩ Segal cho biết: “Cô đơn, lo âu mạn tính và trầm cảm không được điều trị ngày càng được công nhận là những yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ tim mạch thông qua các cơ chế hành vi và sinh lý.”

Cô đơn có thể hoạt động như một yếu tố gây căng thẳng và làm tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe liên quan khác như béo phì và suy giảm hệ miễn dịch.