Cảnh báo hội chứng hủy cơ vân do tập luyện quá sức

Ngày 12/2, BS Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố cho biết, trường hợp nêu trên là bệnh nhi N.P.A.K. (15 tuổi, ngụ xã Tân Vĩnh Lộc, TP.HCM) bị hủy cơ vân nặng sau tập luyện quá sức.

Theo bệnh sử, K. thực hiện 300 cái “thụt dầu”, sau đó than đau nhiều hai chân nhưng không đi khám. Hôm sau, K. tiếp tục chơi đá bóng, cơn đau tăng dữ dội đến mức không thể đi lại. Gia đình đưa em đến bệnh viện địa phương sơ cứu rồi chuyển lên Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố.

Theo BS Minh Tiến, tại thời điểm nhập viện, K. lừ đừ, hai chân co duỗi kém, ấn đau nhiều vùng đùi và cẳng chân. Nước tiểu bệnh nhi màu nâu đỏ sẫm – dấu hiệu gợi ý tổn thương cơ nặng. Kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng hơn 2.000 đơn vị/L, toan chuyển hóa, lactate máu tăng, tăng kali và phosphate máu.

Đáng chú ý, men cơ tăng vọt lên 215.240 đơn vị/L (giá trị bình thường 30–200 đơn vị/L). Myoglobin máu tăng lên 10.221 ng/ml (bình thường 36,4–110 ng/ml), myoglobin trong nước tiểu vượt 12.000 ng/ml (bình thường <2,03 ng/ml).

Theo BS Nguyễn Minh Tiến, myoglobin là protein dự trữ oxy trong cơ vân. Khi cơ bị tổn thương, chất này ồ ạt giải phóng vào máu, sau đó lọc qua thận và xuất hiện trong nước tiểu, gây màu sẫm như “nước coca”. Nồng độ myoglobin cao có thể làm tắc ống thận, dẫn đến suy thận cấp nếu không xử trí kịp thời.

Bệnh nhi được truyền dịch gấp rưỡi nhu cầu để tăng thải độc qua thận, điều chỉnh điện giải, đường huyết, truyền bicarbonate nhằm kiềm hóa nước tiểu, đồng thời sử dụng N-acetylcystein hỗ trợ giải độc gan.

Sau 7 ngày điều trị tích cực, tình trạng của bệnh nhi cải thiện rõ, tỉnh táo, men gan và men cơ giảm dần, sức khỏe bình phục tốt.

Từ trường hợp trên, BS Minh Tiến cảnh báo phụ huynh cần hướng dẫn con em tập luyện phù hợp với thể trạng, tránh vận động cường độ cao kéo dài. Thời gian vận động liên tục nên giới hạn tối đa 30–45 phút, có nghỉ giữa hiệp và bù đủ nước. Việc đột ngột tập quá sức, đặc biệt ở trẻ ít vận động trước đó có thể kích hoạt hội chứng hủy cơ vân.

Theo bác sĩ, hội chứng ly giải cơ vân (rhabdomyolysis) là tình trạng tổn thương cơ vân cấp tính, giải phóng hàng loạt chất nội bào như CK, myoglobin, kali, phosphate vào máu. Ở trẻ em, bệnh ít gặp hơn người lớn nhưng dễ bị bỏ sót do triệu chứng ban đầu không đặc hiệu. Nguyên nhân ở trẻ có thể do nhiễm virus (cúm A/B, sốt xuất huyết, COVID-19, EBV), nhiễm vi khuẩn (tụ cầu, liên cầu), vận động quá mức, chấn thương, đè ép kéo dài, tai nạn vùi lấp, thuốc – độc chất hoặc rối loạn chuyển hóa, di truyền.

BS Minh Tiến chỉ ra, tam chứng kinh điển của hội chứng ly giải cơ vân gồm đau cơ, yếu cơ và nước tiểu sẫm màu, tuy nhiên không phải lúc nào cũng xuất hiện đầy đủ. Trẻ có thể kèm sốt (nếu do nhiễm trùng), buồn nôn, nôn, tiểu ít, thậm chí rối loạn tri giác khi bệnh diễn tiến nặng.

Bác sĩ khuyến cáo, khi trẻ có biểu hiện đau cơ nhiều sau vận động, đặc biệt kèm nước tiểu sẫm màu hoặc mệt lả bất thường, cần đưa đi khám ngay. Phát hiện sớm và điều trị kịp thời là yếu tố quyết định giúp tránh biến chứng tổn thương gan, thận và các cơ quan khác.