Biến thể COVID-19 BA.3.2 lây lan nhanh tại Mỹ

(Ảnh: Shutterstock)

Biến thể BA.3.2 lan rộng tại Mỹ

Theo các chuyên gia y tế, biến thể BA.3.2 - còn được gọi là "Cicada" - vốn lưu hành âm thầm từ cuối năm 2024, hiện đang lan nhanh tại Mỹ. Dù chưa có bằng chứng cho thấy biến thể này gây bệnh nặng hơn so với các chủng lưu hành trong mùa đông 2025-2026, nhưng những thay đổi đáng kể về di truyền khiến hiệu quả của vaccine hiện nay có thể suy giảm.

Các bác sĩ chuyên khoa hô hấp và hồi sức tích cực cho biết nhiều bệnh nhân có bệnh phổi mạn tính hoặc đang chịu ảnh hưởng của hậu COVID-19 đặc biệt lo ngại về biến thể mới. Điều đáng chú ý là BA.3.2 có sự khác biệt đáng kể so với các chủng trước đó, khiến hệ miễn dịch của cộng đồng khó nhận diện hơn.

Biến thể BA.3.2 là hậu duệ của biến thể Omicron xuất hiện cuối năm 2021. So với các chủng đang chiếm ưu thế của virus SARS-CoV-2, BA.3.2 mang khoảng 70-75 thay đổi di truyền trong protein gai - thành phần giúp virus xâm nhập tế bào và cũng là mục tiêu chính của vaccine.

Các nhà nghiên cứu lần đầu phát hiện BA.3.2 tại châu Phi vào tháng 11/2024. Trong năm 2025, biến thể này bắt đầu lan rộng toàn cầu và đến tháng 2/2026 đã được ghi nhận tại 23 quốc gia.

Tại Mỹ, ca bệnh đầu tiên được phát hiện vào tháng 6/2025 ở một hành khách nhập cảnh. Kể từ đó, biến thể này đã xuất hiện ở bệnh nhân và trong hệ thống giám sát nước thải tại 29 bang. Phân tích nước thải được xem là phương pháp phát hiện sớm sự thay đổi của virus, dù số bang cung cấp dữ liệu đã giảm so với giai đoạn cao điểm của đại dịch.

Điểm khác biệt của biến thể mới

Virus nói chung luôn biến đổi theo thời gian, và virus gây COVID-19 có tốc độ biến đổi đặc biệt nhanh. Khi virus nhân lên trong tế bào, vật liệu di truyền sẽ xuất hiện đột biến. Phần lớn các thay đổi này không tồn tại lâu dài, nhưng đôi khi một đột biến giúp virus có lợi thế lây lan.

Những thay đổi này khiến hệ miễn dịch khó nhận diện virus hơn. Các vaccine hiện nay được thiết kế dựa trên dòng JN.1 - chủng phổ biến tại Mỹ từ đầu năm 2024. Tuy nhiên, BA.3.2 có sự khác biệt lớn, gần như "xa lạ" với hệ miễn dịch đã được kích hoạt bởi vaccine hiện tại.

Điều này không đồng nghĩa vaccine mất tác dụng. Nhiều bằng chứng cho thấy vaccine vẫn giúp giảm nguy cơ nhập viện và tử vong. Tuy nhiên, khi vaccine không phù hợp hoàn toàn, hệ miễn dịch sẽ cần nhiều thời gian hơn để nhận diện và phản ứng với virus.

Nguy cơ do BA.3.2 gây ra

Do hệ miễn dịch cộng đồng chưa quen với BA.3.2, biến thể này có thể lây lan rộng hơn, dẫn đến gia tăng số ca mắc. Tuy nhiên, đến nay chưa có dấu hiệu cho thấy biến thể này gây bệnh nặng hơn so với các chủng trước đó.

Các chuyên gia vẫn khuyến cáo duy trì cảnh giác, đặc biệt đối với người có bệnh nền như bệnh phổi mạn tính, bệnh tim mạch hoặc suy giảm miễn dịch. Những nhóm này có nguy cơ diễn biến nặng khi mắc COVID-19.

Ngoài ra, hội chứng hậu COVID-19 vẫn tồn tại dù tỷ lệ giảm so với giai đoạn đầu đại dịch. Ước tính khoảng 3 trong 100 trường hợp nhiễm có thể gặp tình trạng kéo dài triệu chứng sau khi khỏi bệnh.

Các biện pháp bảo vệ cá nhân và cộng đồng

Giới chuyên môn khuyến nghị người dân áp dụng các biện pháp phòng ngừa cơ bản nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Trước hết, cần rửa tay thường xuyên sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn hoặc chuẩn bị thực phẩm và sau khi tiếp xúc với người bệnh. Việc rửa tay có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh đường hô hấp từ 16% đến 21%.

Thứ hai, khi có dấu hiệu không khỏe, nên ở nhà để tránh lây lan cho người khác. Điều này đặc biệt quan trọng bởi những người xung quanh có thể thuộc nhóm nguy cơ cao, như bệnh nhân ung thư hoặc mắc bệnh phổi mạn tính.

Thứ ba, giảm thời gian ở môi trường đông người và ưu tiên không gian thông thoáng. Hoạt động ngoài trời giúp hạn chế nguy cơ tiếp xúc với virus.

Cuối cùng, người có nguy cơ cao nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn cụ thể, bao gồm việc tiêm vaccine, sử dụng thuốc dự phòng hoặc các biện pháp bảo vệ bổ sung.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng sự xuất hiện của biến thể mới là diễn biến bình thường của virus. Tuy nhiên, việc theo dõi chặt chẽ và duy trì các biện pháp phòng ngừa vẫn cần thiết nhằm giảm tác động tới hệ thống y tế và đời sống xã hội. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ của biến thể này đối với sức khỏe cộng đồng ở mức thấp so với các dòng Omicron đang lưu hành hiện nay.

Trong bối cảnh BA.3.2 lan rộng, chiến lược ứng phó hiệu quả vẫn là kết hợp tiêm chủng, giám sát dịch tễ và ý thức phòng bệnh của cộng đồng. Những biện pháp này được đánh giá là chìa khóa để hạn chế nguy cơ bùng phát các làn sóng lây nhiễm mới, đồng thời bảo vệ nhóm dân số dễ tổn thương.