Bi kịch Lưu Bị: Con trai dâng nước cho kẻ thù, cháu nội tự tử giữ khí tiết

Bắc Địa vương Lưu Kham (con trai Lưu Thiện, cháu nội Lưu Bị) chính là một trong những nốt nhạc bi tráng và kiêu hãnh nhất trong những ngày cuối cùng của nhà Thục Hán.

Khác với người cha - Lưu Thiện lựa chọn con đường thỏa hiệp để sinh tồn, Lưu Kham chọn cái chết để bảo toàn khí tiết hoàng tộc, nối tiếp chí hướng quật cường của ông nội là Chiêu Liệt đế Lưu Bị. Cái chết của Lưu Kham cùng gia đình là bi kịch lịch sử đầy nước mắt, được ghi chép lại trong cả chính sử lẫn văn học.

Mùa đông năm 263, danh tướng Đặng Ngải của nhà Ngụy vượt qua đường núi Âm Bình hiểm trở, đánh bại Gia Cát Chiêm tại Miên Trúc và áp sát Thành Đô. Nhà Thục Hán rơi vào thế ngàn cân treo sợi tóc.

Triều đình của Hậu chủ Lưu Thiện rơi vào hỗn loạn và chia rẽ sâu sắc. Cuộc tranh luận giữa các vị đại thần của triều đình Thục Hán trở thành một trong những thời khắc nghẹt thở nhất thời Tam quốc. Khi đó, có ba luồng ý kiến trái ngược nhau được đưa ra.

Một số đại thần đề xuất Hậu chủ Lưu Thiện cùng hoàng tộc lập tức rút chạy về phía đông để lánh nạn và nương nhờ nước đồng minh Đông Ngô. Họ đưa ra lý do, Đông Ngô và Thục Hán có mối giao hảo lâu năm cùng chống Ngụy; sang Ngô có thể mượn quân để khôi phục quốc gia sau này.

Tuy nhiên, ý kiến này nhanh chóng bị dập tắt bởi các mưu sĩ. Họ cho rằng, một hoàng đế nước lớn phải sang ăn nhờ ở đậu nước khác sẽ chịu nhục nhã khôn lường. Hơn nữa, thế lực Đông Ngô lúc đó cũng đã suy yếu, khó lòng có thể che chở cho Thục Hán.

Phe thứ hai đề nghị triều đình tháo chạy về phía nam, tiến vào vùng Nam Trung - nơi có địa hình núi non hiểm trở từng được Gia Cát Lượng bình định. Họ cho rằng, Nam Trung xa xôi, dễ phòng thủ, khó tấn công. Họ có thể dựa vào các bộ tộc thiểu số để xây dựng lại lực lượng, kéo dài chiến tranh vững chắc như cách Lưu Bị từng làm.

Ý kiến này bị phản bác mạnh mẽ vì Nam Trung lúc đó xa xôi, đường xá hiểm trở khó đi, lòng người chưa chắc đã phục. Đại quân đi vội vã có thể bị quân Ngụy đuổi kịp hoặc bị phản trắc ngay trên đường rút lui.

Cuối cùng là phe đầu hàng do Tiêu Chu đứng đầu. Vị quan này phân tích: “Từ cổ chí kim, chưa từng có tiền lệ Thiên tử nước này lại đi làm thần tử nước khác. Sang Ngô thì trước sau gì cũng phải xưng thần chịu nhục. Hơn nữa, nếu Ngụy diệt Ngô, chẳng lẽ bệ hạ lại phải đầu hàng một lần nữa?”.

Ông chỉ ra rằng việc rút về phía Nam cần có sự chuẩn bị từ trước. Giờ đây quân địch đã áp sát, lòng dân hoang mang, nếu ép buộc bách tính và hoàng tộc di cư sẽ dẫn đến biến loạn ngay trên đường đi.

Tiêu Chu kết luận, đầu hàng nhà Ngụy là giải pháp tối ưu để toàn mạng cho hoàng tộc, tránh cảnh binh đao thảm sát cho bách tính Thành Đô, và bản thân Lưu Thiện vẫn có thể giữ được tước vị, sống an nhàn.

Hậu chủ Lưu Thiện lúc này đã hoàn toàn mất đi ý chí chiến đấu, có ý nghiêng về phe đầu hàng. Thấy phản ứng của cha, Bắc Địa vương Lưu Kham đứng phắt dậy phản đối kịch liệt. Trong cơn uất hận tột cùng, ông can gián rằng: “Nếu như thế cùng lực kiệt, tai họa sắp đến, vua tôi cha con cùng hướng về miếu tổ tông mà tạ tội, rồi liều chết với xã tắc để xuống gặp Tiên đế (Lưu Bị), chẳng tốt hơn sao? Có đâu lại chịu nhục mà đầu hàng?”.

Lưu Kham muốn cha - Lưu Thiện, phải tận dụng hệ thống phòng thủ của Thành Đô để tử thủ, chờ viện binh của Khương Duy từ Kiếm Các rút về ứng cứu, thay vì buông xuôi khi chưa đánh trận nào tại kinh thành.

Trước lời can gián đó, Lưu Thiện mắng con trai là kẻ nông nổi, không biết thời thế rồi hạ lệnh trục xuất Lưu Kham ra khỏi cung điện để rảnh tay viết biểu đầu hàng, sai sứ giả mang ấn tín đến nộp cho Đặng Ngải.

Bị đuổi khỏi triều đình, mắt thấy giang sơn do ông nội gian khổ gây dựng sắp bị dâng trọn cho kẻ thù, Lưu Kham rơi vào đau khổ tột cùng. Ông hiểu rằng nếu sống sót, hoàng tộc nhà Thục sẽ phải chịu cảnh làm tù binh, quỳ lạy trước triều đình tào Ngụy, và ông không thể chấp nhận sự sỉ nhục đó.

Trở về vương phủ, Lưu Kham cay đắng nói với vợ mình là Thôi phu nhân: “Nước mất nhà tan, ta sắp phải chịu nhục nhã trước quân thù. Ta thà chết chứ quyết không chịu nhục, nàng hãy tính đường cho mình đi”.

Thôi phu nhân vốn là liệt nữ, nghe xong liền nói: “Chàng đã có thể chết vì nước, thiếp xin nguyện chết trước để không làm vướng bận chân hiền phu”. Nói rồi, bà tự sát. Lưu Kham đau đớn hạ sát các con trai để chúng không rơi vào tay giặc, trở thành nô lệ, rồi mang đầu của vợ con đi thẳng đến miếu tổ tiên.

Lưu Kham quỳ trước tượng của Lưu Bị, khóc đến mức chảy cả máu mắt, gào khóc tạ tội với tổ tông vì con cháu bất tài không giữ được cơ đồ nhà Hán. Sau khi khóc xong, ông rút gươm tự sát ngay trước ban thờ.

Cái chết của Lưu Kham xảy ra ngay trước thời điểm Lưu Thiện chính thức mở cửa thành dâng nước Thục cho Đặng Ngải. Người dân đất Thục khi nghe tin ai nấy đều bàng hoàng, thương xót và kính phục sâu sắc.

Các nhà sử học nhìn nhận Lưu Kham là một trung thần, nghĩa sĩ. Hành động tuẫn tiết của cháu nội Lưu Bị thể hiện đúng tinh thần “quốc phá gia vong, lấy cái chết để đền nợ nước” của Nho giáo truyền thống.

Khi chú giải cho Tam Quốc chí, nhà sử học Bùi Tùng Chi dành những lời ca ngợi sâu sắc cho Lưu Kham. Ông cho rằng cái chết của Bắc Địa vương đã cứu vãn thanh danh cho hoàng tộc nhà Thục. Nếu tất cả dòng dõi Lưu Bị đều quỳ gối xin hàng thì danh tiếng “Trung hưng vương thất nhà Hán” của Lưu Bị sẽ hoàn toàn sụp đổ, dòng họ Lưu sẽ bị người đời sau xem thường.

Sự phản kháng bằng cái chết của Lưu Kham chứng minh rằng con cháu Lưu Bị không phải ai cũng hèn nhát. Hành động này có giá trị tinh thần rất lớn, giữ vững lòng kiêu hãnh của một triều đại từng kế thừa nhà Hán.

Trong Tam quốc diễn nghĩa , nhà văn La Quán Trung dùng ngòi bút bi tráng để miêu tả kết cục của Bắc Địa vương tại hồi 118, khắc họa ông như một vị anh hùng cô độc. Trong truyện có bài thơ than khóc ông: “Quân thần hối hả chịu đầu hàng/Bắc Địa vương đây dạ chẳng màng/Khóc miếu tổ tiên thân tự tử/Ngàn thu còn rạng tiếng trung lương”.

Hành động của Lưu Kham không thay đổi được cục diện quân sự hay cứu được nước Thục khỏi diệt vong. Tuy nhiên, về mặt văn hóa và tư tưởng, ông được đặt ngang hàng với các bậc trung liệt của triều đại. Người đời sau coi việc ông thà chết không chịu nhục là minh chứng cho thấy cái “chất” của Lưu Bị (một đời nhân nghĩa, kiên cường) vẫn chảy trong huyết quản của thế hệ cháu chắt.

Ngày nay, tại đền Vũ Hầu ở Thành Đô (Tứ Xuyên, Trung Quốc), tượng thờ của Bắc Địa vương Lưu Kham vẫn được dựng trang trọng để hậu thế thắp hương tưởng niệm một bậc trung liệt.