5 thói quen hàng ngày để có bộ não khoẻ mạnh

Ảnh minh họa: Pexels/Karola

Theo Tiến sĩ Ramon Velazquez, nhà khoa học thần kinh tại Đại học Cornell (NewYork - Mỹ), mỗi khi cơ thể vận động, não bộ cũng đồng thời tham gia vào quá trình đó. Bảo vệ não vì thế không nhất thiết phải bắt đầu bằng những phương pháp phức tạp. Nhiều thói quen có thể được thực hiện ngay trong đời sống hàng ngày.

Vận động thường xuyên

Một trong những điều có lợi nhất cho não là duy trì cơ thể hoạt động thường xuyên. WHO khuyến nghị người trưởng thành nên có 150-300 phút hoạt động thể chất cường độ vừa hoặc 75-150 phút hoạt động cường độ mạnh, kết hợp với các bài tập tăng cường cơ bắp ít nhất hai ngày mỗi tuần. Hoạt động thể chất có thể đến từ tập luyện, đi bộ, đạp xe, công việc nhà hoặc các hoạt động khác trong sinh hoạt hằng ngày.

Một người làm việc trước máy tính nhiều giờ có thể đứng dậy đi lại, đi cầu thang thay vì đi thang máy, đi bộ khi có thể hoặc tranh thủ vận động trong những khoảng nghỉ. Với những người đang có lối sống ít vận động, bắt đầu từ những thay đổi nhỏ và duy trì đều đặn thực tế hơn nhiều so với việc đặt ra một kế hoạch tập luyện quá sức rồi nhanh chóng bỏ cuộc.

Thử thách não bộ

Đọc sách, học ngoại ngữ, học một kỹ năng mới, chơi nhạc cụ, tham gia một môn thể thao mới hoặc thực hiện những hoạt động đòi hỏi khả năng ghi nhớ, tập trung và giải quyết vấn đề đều tạo ra những yêu cầu khác nhau đối với não.

Hoạt động thể chất cũng có thể đưa yếu tố này vào quá trình tập luyện. Khi học một động tác mới, chơi một môn thể thao đòi hỏi phối hợp tay - mắt hoặc thay đổi cách di chuyển, não phải liên tục tiếp nhận thông tin, đưa ra quyết định và điều khiển cơ thể.

Các nghiên cứu về hoạt động thể chất và sức khỏe nhận thức đang tập trung nhiều vào khả năng thích nghi của hệ thần kinh. Đây là khả năng não thay đổi về chức năng và cấu trúc để thích ứng với trải nghiệm, việc học tập và những yêu cầu mới.

Ngủ đủ giấc

Theo Viện Sức khỏe Trẻ em và Phát triển Con người Quốc gia Mỹ (NICHD), người trưởng thành từ 18-60 tuổi cần ít nhất 7 giờ ngủ mỗi đêm và người từ 65 tuổi trở lên cần khoảng 7-8 giờ. Không chỉ thời lượng, chất lượng giấc ngủ cũng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe.

Giấc ngủ có liên quan đến khả năng hoạt động bình thường của não, khả năng tập trung và nhiều chức năng của cơ thể. Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Thay vì thường xuyên thức khuya để làm việc hoặc giải trí, nên duy trì giờ ngủ và thức ổn định, đồng thời dành đủ thời gian cho giấc ngủ.

Ăn uống lành mạnh

Một chế độ ăn tốt cho não không nhất thiết phải có một loại "siêu thực phẩm" đặc biệt. Điều quan trọng hơn là duy trì chế độ ăn đa dạng, cân bằng, ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến, rau củ, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và những nguồn chất đạm phù hợp. Hạn chế thực phẩm nhiều đường, muối và chất béo không lành mạnh.

Sức khỏe của não có mối liên hệ mật thiết với sức khỏe tim mạch và huyết áp. Theo báo cáo của Lancet Commission năm 2024, huyết áp cao, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc và cholesterol LDL cao nằm trong nhóm các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ. Đây cũng là những yếu tố mà mỗi người có thể chủ động kiểm soát và thay đổi.

Một nghiên cứu mới công bố trong tháng 8/2026 càng cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì huyết áp ổn định ở tuổi trung niên. Nghiên cứu trên hơn 12.400 người được theo dõi trong khoảng 26 năm cho thấy những người không hút thuốc, không mắc đái tháo đường type 2, huyết áp ổn định thường bị sa sút trí tuệ muộn hơn nhiều so với những người có cả ba yếu tố trên.

Duy trì đời sống xã hội

Trò chuyện với người khác, gặp gỡ bạn bè, tham gia các hoạt động cộng đồng, duy trì sở thích hoặc học một điều mới đều giúp con người tiếp tục sử dụng khả năng giao tiếp, chú ý, ghi nhớ và xử lý thông tin.

Theo báo cáo của Lancet Commission năm 2024, cô lập xã hội nằm trong nhóm các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ. Vì vậy, duy trì các mối quan hệ với gia đình, bạn bè và cộng đồng không chỉ giúp đời sống tinh thần phong phú hơn mà còn là một phần trong việc chăm sóc sức khỏe não bộ.