Vì sao tô phở đã tăng giá thì không bao giờ giảm?

Người kinh doanh giữ giá để bù đắp các khoản lỗ trước đó hoặc để cải thiện lợi nhuận, vì thế tô phở đã tăng giá thì thường rất khó giảm.

Mỗi tô phở đang lãi bao nhiêu?

Anh Nguyễn Đức Cường, chủ một quán phở tại Hà Nội, cho biết, khi giá xăng dầu tăng mạnh, để tránh thiệt hại, anh đã điều chỉnh giá bán mỗi tô thêm 5.000 - 10.000 đồng. Và đến giờ anh vẫn giữ nguyên mức giá đó, chưa có ý định giảm trở lại.

Khi được hỏi lý do, anh Cường chia sẻ, dù giá bán tăng lên nhưng trong thời gian qua, lượng khách của quán không giảm và hiện anh cũng chưa nhận được phàn nàn nào từ người tiêu dùng hay ý kiến của cơ quan quản lý nên chưa có động lực để hạ giá.

“Khi khách đã quen mặt bằng giá mới và vẫn chấp nhận thì chúng tôi nghĩ rằng mức đó là hợp lý. Bây giờ giảm giá, rồi sau đó nếu giá nhiên liệu lại biến động thì chúng tôi rất khó tăng lại vì như thế sẽ làm xáo trộn giá cả cũng như tâm lý khách hàng. Đối với những hộ kinh doanh nhỏ như chúng tôi, tâm lý khách hàng rất quan trọng, nếu cứ vài ngày lại thay đổi giá bán thì họ rất dễ không hài lòng và cửa hàng sẽ mất khách”, anh Cường giải thích.

Tuy vậy, anh Cường cũng thừa nhận việc chưa giảm giá bán cũng giúp quán của anh có thêm lợi nhuận, vì thế anh càng chưa muốn điều chỉnh. “ Tôi nghĩ đó là điều bình thường. Cần phải biết rằng trong kinh doanh có lúc lỗ, cũng có lúc lãi và chúng tôi phải tìm mọi cách thích nghi nếu muốn tồn tại. Nhiều lúc chi phí đầu vào tăng nhưng không phải lúc nào chúng tôi cũng tăng ngay giá bán theo được ”, anh nói thêm.

Anh Cường khẳng định, đây là tâm lý không chỉ riêng anh mà là của rất nhiều tiểu thương kinh doanh hiện nay.

Cũng chia sẻ giống anh Cường nhưng anh Tống Thanh Tùng, đầu bếp chính của quán phở Cồ Minh (địa chỉ tại 101 E5, Thái Thịnh, phường Đống Đa, Hà Nội) thẳng thắn nêu về mức lời của mỗi tô phở hiện nay. Quán của anh Tùng đang bán các loại phở bò và cơm rang với giá từ 50.000 - 65.000 đồng/bát. Mức này đã tăng 5.000 - 10.000 đồng mỗi tô so với đầu tháng 3 - thời điểm giá xăng dầu chưa tăng mạnh.

Nhẩm tính về chi phí cho một tô phở, anh Tùng cho biết, chỉ riêng giá cost (tổng chi phí thực tế) đã chiếm 55 - 60% giá thành tùy theo định lượng, trong đó bao gồm phở tươi, thịt bò, rau gia vị, mắm muối…Ngoài ra còn chi phí mặt bằng, nhân công, điện nước, than gas, công cụ dụng cụ, các loại thuế, phí…chiếm thêm khoảng 25%.

Chẳng hạn trong 1 tô phở giá 60.000 đồng, chi phí giá cost nếu tính mức thấp nhất 55% thì tương đương khoảng 33.000 đồng; 25% mặt bằng, nhân công, điện nước, than ga củi lửa, mắm muối, công cụ dụng cụ, thuế, phí, tương đương 15.000 đồng; 2.000 đồng quản lý, khấu hao công cụ, dụng cụ. Như vậy, tổng chi phí khoảng 50.000 đồng/bát phở.

“Nếu mỗi tô phở bán giá 60.000 đồng, tôi lãi nhiều nhất 10.000 đồng, trong trường hợp khách ăn tại quán và không mất tiền đũa, hộp. Vì thế, ở thời điểm hiện tại, khi giá các nguyên liệu đầu vào chưa giảm thì nếu muốn giảm giá phở, tôi chỉ có thể giảm 2.000 đồng/bát thì mới có chút lãi, bù lại công sức chế biến và phục vụ khách hàng. Phải khi nào giá các nguyên liệu giảm cùng giá xăng thì bát phở mới giảm về mức cũ được”, anh Tùng chia sẻ.

Anh Tùng cũng cho biết thêm, nếu anh nhanh chóng giảm giá và sau này xăng dầu lại đắt lên thì anh sẽ rất khó tăng giá phở trở lại. Vì thế, anh muốn nghe ngóng thị trường thêm một thời gian nữa rồi mới quyết định phương án phù hợp.

Còn anh Nguyễn Tuyến, chủ quán bún bò Huế trên đường Tân Triều (phường Thanh Liệt, Hà Nội) cho biết, các hàng quán ở khu vực này cũng đã đồng loạt tăng giá thêm 5.000 đồng/bát và hiện ở mức phổ biến 40.000 - 45.000 đồng/bát.

“Với mức giá này, mỗi bát bún, phở giúp thu lãi 5.000 - 7.000 đồng. Nếu bây giờ giảm giá bán thì lợi nhuận sẽ co hẹp” , anh Tuyến nói.

Anh cho biết thêm, mỗi bát bún bò Huế phụ thuộc vào giá của hàng chục nguyên liệu khác nhau, tất cả đều đang đắt hơn so với thời điểm đầu năm, đặc biệt là túi zip để khách mang về nhà.

“Trước đây, mỗi kg túi zip có giá 60.000 đồng, nay tăng lên 90.000 đồng/kg, hộp giấy tăng từ 1.200 đồng, lên 1.600 đồng/hộp. Hiện nay, ngoài giá xăng giảm thì chỉ thưa thớt một vài sản phẩm giảm theo, còn lại vẫn rất đắt. Vì thế, nếu bây giờ bắt buộc giảm giá bán theo giá xăng thì tôi sẽ phải giảm định lượng mỗi bát bún, chấp nhận khách không hài lòng. Vì nếu không làm thế thì không có lãi, thậm chí vào những ngày ế ẩm còn thua lỗ”, anh Tuyến than.

Anh Nguyễn Văn Trung - Giám đốc Công ty TNHH Hà Thành chuyên về suất ăn - ước tính: Trong cấu thành giá một suất ăn như bún, phở, cơm bụi…thì chi phí giá vốn hàng hóa chiếm 60%; chi phí nhân công, lương chiếm 10%; chi phí điện, nước, gas, xăng dầu, vận chuyển…chiếm 7%; chi phí cơ sở vật chất, thuê mặt bằng, công cụ, dụng cụ chiếm 9%; còn lại lãi chiếm 14%.

“Với việc giá xăng dầu đã giảm nhưng chi phí các nguyên liệu đầu vào chưa giảm rõ rệt thì các nhà hàng nên điều chỉnh giảm mỗi suất ăn từ 1.000 - 1.500 đồng, như thế là hợp lý, người bán không thua lỗ mà người mua cũng không quá thiệt thòi.

Nếu không giảm giá bán thì người kinh doanh có thêm một phần lợi nhuận. Khoản tiền này tưởng nhỏ nhưng nếu tính với hàng chục hoặc hàng trăm suất ăn mỗi ngày sẽ tạo ra khoản lợi nhuận đáng kể cho các cơ sở kinh doanh. Ngược lại, người tiêu dùng hàng ngày sử dụng hàng hóa, dịch vụ với giá đắt đỏ thì thiệt hại ngày càng nhân lên”, anh Trung nói.

Thực tế cho thấy, mỗi lần giá xăng dầu tăng, giá bún phở, suất ăn luôn là mặt hàng tăng theo nhanh nhất. Nhưng khi giá xăng dầu giảm thì mặt hàng này lại không hề giảm theo, từ đó dần tạo nên những mặt bằng giá mới, chỉ tăng chứ không bao giờ giảm. Hiện những tô bún, phở giá 30.000 đồng gần như đã bị “xóa sổ”, thậm chí cũng chỉ ít nơi còn bán giá 40.000 đồng.

Vậy nguyên nhân vì sao giá tô phở chỉ tăng chứ không giảm?

Theo anh Tùng, một tô phở là tổng hợp của hàng chục loại chi phí, trong đó giá xăng dầu chỉ là phần nhỏ. Khi giá xăng dầu tăng, hầu hết các khoản này đều tăng cùng lúc. Nhưng khi giá xăng dầu giảm, thường chỉ một vài nguyên liệu hạ giá, nhiều khoản chi phí khác vẫn giữ nguyên hoặc tiếp tục tăng, khiến tổng chi phí sản xuất không giảm đáng kể.

Ví dụ, giá xăng có thể giảm nhưng tiền lương nhân viên sau khi đã tăng thì hiếm khi giảm trở lại. Hoặc chủ nhà cũng rất ít khi giảm tiền thuê mặt bằng sau khi đã điều chỉnh tăng. Vì vậy, tổng chi phí của một bát phở vẫn ở mức cao.

“Mỗi ngày quán bán từ 100 - 150 bát, doanh thu đạt khoảng 5 - 7,5 triệu đồng. Tuy nhiên, sau khi trừ chi phí, số tiền còn lại khá khiêm tốn. Để duy trì hoạt động, tôi buộc phải cắt giảm nhân sự, từ 5 người xuống còn 4 người. Mức tăng vừa qua cũng chỉ để ”bù lại“ phần lợi nhuận đã mất do chi phí leo thang, chứ không phải tăng thêm thu nhập. Tăng giá chỉ để đỡ lỗ hơn thôi, vì thế bây giờ mà giảm lại thì cũng khó cho chúng tôi”, anh Tùng chia sẻ.

Anh Tùng cũng nêu thực tế rằng nhiều chủ quan có tâm lý không muốn thay đổi giá khi khách đã quen và chấp nhận mức giá cao. Thay vì giảm giá và để giữ chân khách, nhiều quán lựa chọn cách tăng lượng thịt, cải thiện không gian hay nâng cấp dịch vụ…

“Nói cách khác, nếu thị trường vẫn chấp nhận mức giá mới thì doanh nghiệp ít có lý do điều chỉnh xuống”, anh Tùng nhấn mạnh.

Vòng luẩn quẩn “siết” nền kinh tế

TS. Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê cũng nhận định, khi giá xăng dầu giảm, thường phải có độ trễ để giá hàng hóa giảm theo vì cần có thời gian để doanh nghiệp và hộ kinh doanh điều chỉnh chi phí sản xuất, tiền lương…Tuy nhiên thời gian không thể kéo quá dài, nếu chậm trễ việc giảm giá quá lâu thì nhất định người kinh doanh đang hưởng lợi nên có tâm lý giữ giá để bù đắp các khoản lỗ trước đó hoặc để cải thiện lợi nhuận.

Bên cạnh đó, mạng lưới phân phối bán lẻ do hệ thống chợ truyền thống chiếm tỷ trọng chi phối chính. Các tư thương và người buôn bán nhỏ vì lợi nhuận luôn khẩn trương tăng giá bán hàng hóa nhưng lại chậm trễ điều chỉnh giảm để hưởng phần lợi nhuận chênh lệch. Lực lượng này rất đông và rất khó kiểm soát nên họ càng dễ niêm yết giá theo kiểu tự phát.

Còn theo TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, câu chuyện bát phở chính là quy luật của nền kinh tế. Nó không chỉ phản ánh giá thịt bò hay bánh phở, giá xăng dầu…mà còn phản ánh toàn bộ chi phí vận hành của nền kinh tế. Khi các khoản chi như tiền thuê mặt bằng, nhân công và vận chuyển đã tăng lên, chúng rất khó quay trở lại mức cũ. Cùng với tâm lý thị trường, điều này khiến giá bát phở sau khi tăng thường sẽ duy trì ở mức mới trong thời gian dài.

Vì thế, câu nói “bát phở đã tăng giá thì không bao giờ giảm” không hoàn toàn đúng về mặt tuyệt đối, nhưng lại phản ánh khá chính xác cách giá cả vận động trong nền kinh tế hiện đại: tăng thì nhanh, còn giảm thường chậm, ít và hiếm khi trở về mức ban đầu.

Theo các chuyên gia, không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng, nguy hại hơn, thực trạng giá hàng hóa thường xuyên tăng nhanh, giảm chậm nếu không được kiểm soát sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế. Khi giá bán tiếp tục neo cao trong thời gian dài và thu nhập không tăng kịp theo giá cả thì người dân sẽ cắt giảm chi tiêu, khiến sức mua suy yếu, hàng hóa tiêu thụ chậm, doanh thu giảm và toàn bộ nền kinh tế bị ảnh hưởng.

TS. Nguyễn Bích Lâm ví đây như một vòng tròn luẩn quẩn khép kín, từ người tiêu dùng đến tư thương, tiểu thương và cả các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh.

“Khi giá hàng hóa neo cao, người tiêu dùng sẽ tiết chế chi tiêu, mua sắm vì không thể gồng gánh được các chi phí, dẫn đến hàng hóa ế ẩm, tiểu thương không bán được hàng, doanh nghiệp đình trệ sản xuất, từ đó ảnh hưởng chung đến cả nền kinh tế.

Nền kinh tế thị trường chỉ vận hành hiệu quả khi giá cả phản ánh đúng cả chiều tăng lẫn chiều giảm của chi phí đầu vào. Nếu giá chỉ tăng mà không giảm, niềm tin của người tiêu dùng sẽ bị xói mòn, làm chậm quá trình phục hồi tiêu dùng trong nước”, ông Lâm cảnh báo.

Tương tự, chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành nhận định, lợi nhuận hiện nay của những doanh nghiệp, hộ kinh doanh khi không chịu giảm giá hàng hóa tương ứng chỉ là ngắn hạn. Về lâu dài, chính họ sẽ phải chịu thiệt hại nặng nề vì không tiêu thụ được sản phẩm, dịch vụ.

Khoản lợi nhuận phát sinh trong ngắn hạn có thể giúp doanh nghiệp cải thiện kết quả kinh doanh, nhưng nếu kéo dài sẽ làm suy giảm sức mua, ảnh hưởng tiêu dùng và cuối cùng chính doanh nghiệp cũng phải đối mặt với nguy cơ doanh thu sụt giảm. “ Thị trường chỉ phát triển bền vững khi lợi ích giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng được chia sẻ một cách hài hòa”, ông Thành nói.

Muốn chặn đứng thực trạng này, các chuyên gia cũng cho rằng Nhà nước khó có thể can thiệp hành chính để quy định giá từng bát phở hay từng suất cơm. Tuy nhiên, cơ quan quản lý vẫn cần tăng cường giám sát việc kê khai giá, minh bạch chi phí để người dân thêm cơ sở tự bảo vệ mình

Bên cạnh đó, chính người tiêu dùng cũng cần phát huy quyền lực của mình bằng cách ưu tiên những cơ sở có mức giá hợp lý, chất lượng tương xứng và từ chối sử dụng dịch vụ có giá bất hợp lý. Sức ép từ thị trường sẽ buộc các doanh nghiệp phải điều chỉnh nếu muốn duy trì khách hàng.