Uống cả nắm viên uống bổ sung mỗi ngày: Bạn đang chăm sóc sức khỏe hay đang "tra tấn" cơ thể mình?

Sáng dậy uống một vắt vitamin tổng hợp, thêm viên collagen, viên omega-3, rồi bột protein pha sữa buổi chiều... Nghe quen không? Không chỉ giới trẻ mê "sống khỏe" trên mạng xã hội, ngay cả người lớn tuổi cũng đang biến việc uống thực phẩm chức năng thành một phần không thể thiếu trong ngày. Nhưng liệu chúng ta có đang lạm dụng những viên uống này?

Vì sao ai cũng đua nhau uống thực phẩm chức năng?

Theo số liệu mới công bố của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), cứ 10 người trưởng thành thì có 6 người đã dùng ít nhất một loại thực phẩm chức năng trong vòng 30 ngày qua, và gần 4/10 người dùng từ hai loại trở lên cùng lúc.

Chuyên gia dinh dưỡng tích hợp Christiane Matey, người sáng lập Mint Nutrition, cho rằng mạng xã hội chính là "thủ phạm" hàng đầu. Những nền tảng như Instagram, Facebook hay TikTok có thể biến một bài đăng đơn lẻ thành trào lưu chỉ sau một đêm. Người xem dễ bị cuốn theo những lời quảng cáo "thần kỳ", rồi nhầm lẫn giữa vẻ ngoài rạng rỡ của người nổi tiếng với tác dụng thực sự của sản phẩm họ quảng cáo.

Bên cạnh đó, xu hướng tìm về những giải pháp "tự nhiên" thay vì y học hiện đại cũng đang lan rộng. Ngành công nghiệp chăm sóc sức khỏe và làm đẹp (wellness) hiện đã trở thành thị trường trị giá hàng nghìn tỷ đô la. Cộng thêm tâm lý lo lắng về sức khỏe còn sót lại sau đại dịch, cùng với xu hướng dân số già hóa quan tâm nhiều hơn đến việc sống thọ, sống khỏe. Tất cả khiến viên uống bổ sung trở thành "lối tắt" hấp dẫn để yên tâm hơn về cơ thể mình.

Uống bao nhiêu thì gọi là "quá nhiều"?

Bác sĩ nội khoa Karina Appel, công tác tại Episcopal Health Services, thừa nhận không có một con số cụ thể nào để xác định ranh giới giữa "đủ" và "thừa". Nhưng bà khẳng định: Không phải cứ uống nhiều là tốt.

Một vấn đề phổ biến mà nhiều người không để ý là "các loại thực phẩm chức năng khác nhau có thể chứa chung một hoạt chất. Nếu bạn vừa uống vitamin tổng hợp, vừa dùng thêm kẹo dẻo hỗ trợ tóc - da - móng, viên tăng đề kháng và bột protein, rất có thể bạn đang nạp trùng lặp một số dưỡng chất mà không hề hay biết".

Với các vitamin tan trong nước, cơ thể có thể tự đào thải phần dư qua đường tiểu nên ít đáng lo hơn. Nhưng vitamin tan trong dầu và một số khoáng chất lại có xu hướng tích tụ trong mô, lâu dần có thể gây ngộ độc.

Đáng chú ý, nếu chế độ ăn hằng ngày của bạn đã đủ đa dạng, cân bằng, thì việc bổ sung thêm vitamin có khi là thừa thãi. Nhiều nghiên cứu quy mô lớn cũng chỉ ra rằng việc uống vitamin tổng hợp không giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mãn tính hay tử vong.

Theo bác sĩ Nneoma Oparaji, chuyên về nội khoa và y học lối sống, câu hỏi quan trọng nhất mà mỗi người cần tự đặt ra là: mỗi loại thực phẩm chức năng mình đang dùng có mục đích rõ ràng, liều lượng an toàn, và có gây tương tác bất lợi với thuốc đang điều trị hay không?

Cái giá phải trả khi lạm dụng thực phẩm chức năng

Nghe có vẻ vô hại, nhưng việc uống một loạt viên uống, bột và kẹo dẻo bổ sung mỗi ngày lại tiềm ẩn không ít rủi ro thực sự.

Nạp quá liều các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) hay khoáng chất như kẽm, sắt có thể khiến chúng tích tụ đến mức gây độc cho cơ thể. Hậu quả có thể là sỏi thận, tổn thương thần kinh, thậm chí rối loạn nhịp tim.

Chưa hết, nhiều loại thực phẩm chức năng còn có thể "đánh nhau" với nhau hoặc với thuốc kê đơn, trong một số trường hợp còn làm giảm hiệu quả điều trị của thuốc.

Đáng lo hơn, tổn thương gan cũng là một rủi ro không nhỏ. Một số sản phẩm thảo dược như chiết xuất trà xanh hay nghệ có chứa hoạt chất có thể gây hại gan. Do thị trường thực phẩm chức năng tại Mỹ không được kiểm soát chặt chẽ như thuốc, một số sản phẩm còn có nguy cơ nhiễm kim loại nặng hoặc tạp chất khác — càng làm tăng gánh nặng cho gan.

Bác sĩ Oparaji chia sẻ nhiều bệnh nhân của bà tỏ ra bất ngờ khi biết rằng thực phẩm chức năng đang ngày càng trở thành một trong những nguyên nhân gây tổn thương gan. "Tự nhiên" không đồng nghĩa với "an toàn cho gan".

Một điều quan trọng khác: đừng biến viên uống bổ sung thành "tấm bùa hộ mệnh" thay thế cho lối sống lành mạnh. Không viên uống nào có thể bù đắp cho việc ngủ không đủ giấc, căng thẳng kéo dài, lười vận động hay ăn uống toàn đồ chế biến sẵn.

Tất nhiên, vẫn có những trường hợp đặc biệt mà việc bổ sung là cần thiết và được khuyến nghị rộng rãi. Phụ nữ mang thai thường được bác sĩ khuyên dùng vitamin dành cho bà bầu để phòng ngừa dị tật ống thần kinh ở thai nhi. Còn với người ăn chay trường hay thuần chay, việc bổ sung vitamin B12 gần như là điều bắt buộc.

Vậy nên đánh giá lại "tủ thuốc bổ" của mình thế nào?

Nếu đang băn khoăn không biết mình có đang uống quá nhiều thực phẩm chức năng hay không, cách tốt nhất là trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Họ có thể xác định chính xác cơ thể bạn đang thiếu gì, tư vấn liều lượng phù hợp, đồng thời gợi ý những thương hiệu uy tín, chất lượng. Quan trọng không kém, họ cũng giúp bạn phát hiện những thành phần bị trùng lặp giữa các sản phẩm - điều mà tự bản thân rất khó nhận ra.

Bác sĩ Appel cũng khuyên mọi người nên thận trọng hơn với nguồn thông tin sức khỏe mình tiếp nhận. Một video TikTok hay Instagram có thể rất thuyết phục, nhưng không thể thay thế cho lời khuyên y tế dành riêng cho từng người.

Và khi quyết định mua một sản phẩm bổ sung nào đó, hãy ưu tiên những sản phẩm đã qua kiểm định độc lập từ bên thứ ba. Các con dấu chứng nhận từ những tổ chức uy tín như NSF, USP hay ConsumerLab chính là dấu hiệu cho thấy sản phẩm đã được kiểm tra về độ tinh khiết và chất lượng.

Nói cách khác, không phải cứ uống nhiều thực phẩm chức năng là cơ thể sẽ khỏe hơn. Đôi khi, điều cơ thể bạn cần nhất chỉ đơn giản là một chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ giấc và vận động đều đặn - những điều mà không viên uống nào có thể thay thế được.