Từng là lợi thế lớn, vì sao IELTS không còn được nhiều trường đại học "ưu ái"?

Trong nhiều năm, chứng chỉ ngoại ngữ từng được ví như “tấm vé vàng” trong tuyển sinh đại học. Ở không ít cơ sở đào tạo, thí sinh sở hữu IELTS từ 5.0 - 5.5 trở lên có thể được quy đổi thành từ 8 điểm trở lên ở môn tiếng Anh, được cộng điểm khuyến khích hoặc thậm chí được xét tuyển theo những phương thức riêng.

Bên cạnh đó, nhiều trường còn cộng thêm từ 2-3 điểm ưu tiên cho thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, giúp gia tăng đáng kể lợi thế cạnh tranh so với những thí sinh không sở hữu IELTS, TOEFL,..

IELTS không còn là “tấm vé vàng”

Tuy nhiên, bước vào mùa tuyển sinh năm 2026, bức tranh này có nhiều thay đổi. Hàng loạt trường đại học điều chỉnh phương án tuyển sinh theo hướng giảm mức điểm cộng, thu hẹp diện ưu tiên, thậm chí không còn quy đổi chứng chỉ IELTS thành điểm môn tiếng Anh như trước.

Đơn cử, Trường Đại học Giao thông Vận tải không còn quy đổi điểm IELTS sang điểm môn tiếng Anh trong các tổ hợp có môn này mà chỉ cộng điểm cho thí sinh đạt IELTS từ 5.0 trở lên. Đại học Luật Hà Nội cũng chỉ cộng điểm khuyến khích tối đa 1,5 điểm tùy theo mức chứng chỉ ngoại ngữ mà thí sinh đạt được.

Trong khi đó, Trường Đại học Hà Nội quy định ở phương thức xét tuyển kết hợp, chứng chỉ IELTS không được sử dụng để thay thế điểm thi tốt nghiệp THPT môn ngoại ngữ trong quá trình xét tuyển, hoặc đối chiếu điều kiện, ngưỡng đầu vào của trường.

Một số trường khác như Trường Đại học Sư phạm Hà Nội hay các trường thuộc khối ngành y dược như Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch cũng không quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ để xét tuyển.

Trao đổi về xu hướng này, ThS. Đỗ Ngọc Anh - Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh Trường Đại học Mở Hà Nội cho rằng, các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế vẫn giữ vai trò quan trọng bởi đây là minh chứng đáng tin cậy về năng lực ngoại ngữ của thí sinh. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, chứng chỉ ngoại ngữ không còn là “tấm vé an toàn” bảo đảm trúng tuyển như nhiều người từng quan niệm.

Những năm gần đây, các trường đại học đều chuyển mạnh sang đánh giá năng lực toàn diện của người học. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ là một trong nhiều căn cứ để xét tuyển, bên cạnh kết quả học tập ở THPT, điểm thi tốt nghiệp THPT,…cũng như các tiêu chí riêng của từng ngành đào tạo. Cách tiếp cận này giúp việc tuyển sinh phản ánh đầy đủ hơn năng lực của thí sinh thay vì phụ thuộc vào một yếu tố duy nhất.

“Để bảo đảm công bằng, xu hướng chung hiện nay là không tuyệt đối hóa giá trị của các chứng chỉ quốc tế. Các trường xây dựng phương án xét tuyển theo hướng cân bằng, tạo cơ hội cho cả thí sinh có và không có chứng chỉ ngoại ngữ”, ông Ngọc Anh nhấn mạnh.

Tại Trường Đại học Mở Hà Nội, chứng chỉ ngoại ngữ vẫn được sử dụng trong một số phương thức xét tuyển theo đúng quy định của Bộ GD&ĐT. Tuy nhiên, đây không phải điều kiện bắt buộc hay yếu tố quyết định duy nhất. Nhà trường hướng đến việc lựa chọn những thí sinh có năng lực phù hợp nhất với từng ngành đào tạo thông qua nhiều phương thức xét tuyển khác nhau.

Theo ThS. Đỗ Ngọc Anh, xu hướng này nhiều khả năng sẽ tiếp tục trong những năm tới. Khi giáo dục đại học ngày càng chú trọng chất lượng đầu vào và hội nhập quốc tế, các chứng chỉ ngoại ngữ vẫn sẽ là một lợi thế nhưng sẽ được đặt trong tổng thể năng lực của người học, thay vì trở thành “chiếc chìa khóa” quyết định cơ hội bước chân vào giảng đường đại học.

Đừng biến IELTS thành cuộc đua không có đích

Từ thực tế tuyển sinh, ThS. Đỗ Ngọc Anh cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là phụ huynh và học sinh cần thay đổi cách nhìn về các chứng chỉ quốc tế. Đặc biệt, không phải mọi ngành học hay mọi trường đại học đều yêu cầu các chứng chỉ này.

Điều khiến ông lo ngại là tâm lý “đua” chứng chỉ đang xuất hiện ở bộ phận phụ huynh và học sinh. Không ít gia đình đầu tư rất nhiều thời gian, công sức và chi phí để đạt một mức điểm IELTS nhất định nhưng lại chưa xác định rõ mục tiêu sử dụng.

“Nếu việc học chỉ nhằm phục vụ xét tuyển trong ngắn hạn thì hiệu quả sẽ không cao, thậm chí tạo áp lực không cần thiết cho học sinh”, ông Ngọc Anh nhận định.

Chuyên gia lưu ý học sinh chỉ nên đầu tư học và thi các chứng chỉ ngoại ngữ, chứng chỉ quốc tế khi phù hợp với năng lực, điều kiện và định hướng nghề nghiệp của bản thân. Một chứng chỉ được xây dựng từ quá trình học tập nghiêm túc sẽ mang lại giá trị lâu dài, không chỉ phục vụ tuyển sinh mà còn hỗ trợ hiệu quả trong quá trình học đại học và làm việc sau này.

Bà Phạm Thị Liên - Giáo viên Tiếng Anh, Tổ trưởng chuyên môn Trường THPT Vị Xuyên (Tuyên Quang), nói trước khi quyết định học hay thi một chứng chỉ ngoại ngữ, phụ huynh và học sinh cần trả lời rõ ba câu hỏi: học để làm gì, cần chứng chỉ vào thời điểm nào và chứng chỉ đó sẽ được sử dụng ở đâu.

Cần hiểu rằng chứng chỉ ngoại ngữ chỉ ghi nhận năng lực của người học tại một thời điểm và đều có thời hạn sử dụng nhất định. Vì vậy, nếu thi quá sớm khi chưa có nhu cầu cụ thể, chứng chỉ có thể hết hạn trước thời điểm cần dùng. Ngược lại, nếu thi quá muộn trong tâm thế gấp gáp, học sinh lại dễ rơi vào áp lực luyện thi cấp tốc.

Cô giáo đánh giá học sinh chỉ nên đầu tư học và thi chứng chỉ khi đã xác định tương đối rõ mục tiêu của mình, chẳng hạn phục vụ xét tuyển đại học, chuẩn bị du học, xin học bổng hoặc đáp ứng định hướng nghề nghiệp trong tương lai.

“Khi mục tiêu rõ ràng, các em sẽ biết nên lựa chọn loại chứng chỉ nào, cần đạt mức điểm bao nhiêu và thi vào thời điểm nào để phát huy hiệu quả tốt nhất”, bà Liên chia sẻ.

Vị giáo viên cũng nhận thấy những em đầu tư cho năng lực tiếng Anh thực chất luôn có nhiều lợi thế hơn khi bước vào môi trường đại học. Các em có khả năng tiếp cận tài liệu quốc tế thuận lợi hơn, học chuyên ngành hiệu quả hơn, tự tin tham gia các chương trình trao đổi và có thêm nhiều cơ hội nghề nghiệp sau này. “Đó mới là giá trị lâu dài mà một chứng chỉ ngoại ngữ nên hướng tới”, bà Liên nhấn mạnh.