Trong những ngày lạnh nhất năm: Nhớ 1 không khi ngủ, 2 không khi tắm, 3 việc không làm và 4 món nên ăn để dưỡng sức, giữ dương khí

Những ngày này, khi cái lạnh xuống sâu, rét buốt len lỏi từ sáng sớm đến đêm khuya, nhiều người cảm nhận rất rõ cơ thể trở nên mệt mỏi hơn, tay chân lạnh lâu ấm, giấc ngủ chập chờn và sức đề kháng suy giảm. Đây chính là giai đoạn lạnh nhất trong năm, thời điểm mà theo dưỡng sinh phương Đông, âm khí đạt cực thịnh, dương khí co rút và ẩn sâu trong cơ thể.

Không phải ngẫu nhiên mà người xưa coi đây là "cửa ải" quan trọng của sức khỏe. Nếu sinh hoạt tùy tiện - thức khuya, tắm sai cách, ăn uống thất thường - cơ thể rất dễ hao tổn dương khí, để lại hệ quả kéo dài sang cả mùa xuân. Ngược lại, chỉ cần điều chỉnh vài thói quen nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày, chúng ta đã có thể giữ ấm từ bên trong, tích lũy năng lượng và tạo nền tảng khỏe mạnh cho cả năm.

Chính vì vậy, những kinh nghiệm dưỡng sinh được đúc kết qua nhiều thế hệ - gói gọn trong nguyên tắc "1 không ngủ, 2 không tắm, 3 không làm, ăn 4 món" - đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Trong những ngày lạnh nhất này, hiểu và áp dụng đúng không chỉ giúp cơ thể dễ chịu hơn, mà còn là cách bảo vệ sức khỏe một cách chủ động và bền vững.

1 điều tuyệt đối không nên: Không ngủ quá muộn

Mùa đông là thời điểm dương khí thu vào bên trong, cơ thể cần nghỉ ngơi sớm để phục hồi. Việc thức khuya, đặc biệt là sau 23 giờ, khiến thận và gan phải hoạt động quá sức, lâu dài dễ dẫn tới mệt mỏi, suy nhược, tay chân lạnh, khó ngủ.

Sách Hoàng Đế Nội Kinh từng nhấn mạnh: "Mùa đông ba tháng, nên ngủ sớm, dậy muộn". Tuy nhiên, nhiều người hiện đại lại hiểu sai thành việc thức khuya rồi bù ngủ.

Thực tế, đại kỵ nhất trong tiết Đại Hàn là không ngủ vào giờ Tý (23:00–1:00) – lúc âm khí mạnh nhất. Thức khuya vào khung giờ này sẽ làm hao tổn chân dương của thận. Thời điểm đi ngủ lý tưởng trong tiết Đại Hàn là từ 21h30–22h30. Trước khi ngủ, có thể ngâm chân nước ấm hoặc thêm chút gừng, ngải cứu để kích thích tuần hoàn máu, giúp ngủ sâu hơn trong đêm lạnh.

2 kiểu tắm gội nên tránh trong những ngày Đại Hàn

Không gội đầu vào buổi sáng sớm: Buổi sáng mùa đông, lỗ chân lông còn mở, nếu gội đầu bằng nước lạnh rất dễ khiến hàn khí xâm nhập, gây đau đầu, cứng cổ, cảm lạnh.

Khảo sát của Đại học Y Hà Bắc cho thấy, nhóm người gội đầu buổi sáng mùa đông có tỷ lệ đau nửa đầu cao gấp 2,3 lần. Nếu buộc phải gội, nên đun nước gừng để gội, sau đó sấy khô chân tóc ngay lập tức.

Không tắm quá muộn hoặc tắm quá lâu vào ban đêm: Sau 21 giờ, nhiệt độ cơ thể bắt đầu hạ thấp. Tắm muộn, nhất là tắm lâu, sẽ làm tiêu hao dương khí, dễ gây mất ngủ, mệt tim, tụt huyết áp. Nghiên cứu của Hiệp hội Giấc ngủ Nhật Bản cho thấy, tắm trong vòng 2 giờ trước khi ngủ làm giảm 25% thời gian ngủ sâu.

Nếu cần tắm, nên chọn nước ấm vừa phải, tắm nhanh, lau khô người ngay sau đó và tránh gió lùa.

3 việc nên hạn chế trong tiết khí lạnh nhất năm

Không vận động quá sức: Tập luyện cường độ cao khiến cơ thể ra nhiều mồ hôi, vô tình làm thoát dương khí. Thay vào đó, nên chọn các hình thức vận động nhẹ như đi bộ, yoga, thái cực quyền, bát đoạn cẩm.

Không để cảm xúc tiêu cực kéo dài: Theo y học cổ truyền, giận dữ hại gan, lo lắng hại tỳ, sợ hãi hại thận. Mùa lạnh càng cần giữ tinh thần ổn định, tránh nóng giận hay lo âu quá mức.

Không tự ý dùng thuốc bổ mạnh: Nhiều người cho rằng mùa đông phải "bồi bổ thật nhiều", nhưng việc tự ý dùng nhân sâm, nhung hươu, thuốc bổ liều cao không đúng thể trạng có thể gây phản tác dụng, nóng trong, mất ngủ. Thống kê của Bệnh viện Trung y Giang Tô cho thấy, mỗi năm sau tiết Đại Hàn, số bệnh nhân nhập viện do bổ sai cách tăng khoảng 40%. Vì vậy, cần biện chứng thể trạng trước khi tiến bổ, tốt nhất nên tham vấn thầy thuốc Đông y.

4 món nên ăn trong tiết Đại Hàn để dưỡng sinh

1. Gạo nếp: Gạo nếp giúp giữ ấm cơ thể, cung cấp năng lượng bền bỉ. Có thể nấu cháo nếp cùng đậu đỏ, kỷ tử, hạt sen để dễ tiêu và tăng giá trị dinh dưỡng. Nhóm nghiên cứu Đại học Trung y Dược Quảng Châu (Trung Quốc) phát hiện, khi nấu nếp cùng hạt dẻ và táo đỏ, chỉ số đường huyết có thể giảm 15%, đặc biệt phù hợp với người hay sợ lạnh.

Công thức gợi ý: 150g gạo nếp + 50g hoài sơn + 20g kỷ tử, hấp cách thủy.

2. Thịt dê: Thịt dê tính ấm, rất phù hợp cho mùa lạnh. Các món canh dê hầm gừng, táo tàu giúp bổ khí huyết, làm ấm cơ thể. Người dễ nóng trong nên ăn kèm củ cải trắng để cân bằng. Sách Ẩm Thiện Chính Yếu ghi chép: Thịt dê "vị ngọt, tính nhiệt", nhưng mỗi phần lại có công dụng khác nhau:

Thịt đùi dê: Giàu L-carnitine, thích hợp hầm với 15g đương quy

Xương sống dê: Nhiều tủy xương, nấu canh bổ thận tinh (kết hợp 50g đậu đen)

Lưu ý: Người âm hư hỏa vượng nên ăn kèm 200g củ cải trắng để trung hòa tính nhiệt.

3. Long nhãn: Long nhãn có tác dụng bổ huyết, an thần, thích hợp cho người hay mệt mỏi, tay chân lạnh, ngủ kém vào mùa đông. Có thể nấu cháo hoặc hãm trà cùng kỷ tử.

Kiểm nghiệm của Viện Khoa học Nông nghiệp Trung Quốc cho thấy, phương pháp này giúp hàm lượng axit amin tăng gấp 3 lần, cải thiện rõ rệt tình trạng tay chân lạnh.

4. Mè đen: Mè đen giúp bổ thận, nhuận tràng, tốt cho tóc và da khô mùa lạnh. Cháo mè đen hoặc sữa mè xay cùng óc chó là lựa chọn lý tưởng trong tiết Đại Hàn.

Nghiên cứu của Đại học Chiết Giang (Trung Quốc) cho thấy, cách chế biến này giúp tăng 60% khả năng hấp thu axit linoleic, hiệu quả cải thiện da khô mùa đông đạt 81,3%.

Đại Hàn không chỉ là cột mốc khí hậu lạnh nhất năm mà còn là giai đoạn cơ thể cần được chăm sóc tinh tế hơn bao giờ hết. Ngủ sớm, tắm đúng cách, tiết chế sinh hoạt và ăn uống phù hợp sẽ giúp giữ vững dương khí, tăng sức đề kháng, để khi xuân sang, cơ thể đã sẵn sàng cho một chu kỳ mới khỏe mạnh hơn.