Người Việt thường hỏi tuổi tác và quê quán ngay lần đầu gặp mặt, không phải tọc mạch mà có mục đích rõ ràng

Theo Sức khỏe cộng đồng
Chia sẻ

Đằng sau cách bắt chuyện có phần trực tiếp này là những nét văn hóa giao tiếp thú vị.

Trong một cuộc gặp gỡ lần đầu, sau vài câu chào hỏi xã giao, không ít người Việt thường nhanh chóng chuyển sang những câu hỏi như "Bạn sinh năm bao nhiêu?", "Quê ở đâu?", “Ở Hà Nội hay từ nơi khác chuyển đến?",... Với người đã quen thuộc với cách giao tiếp này, đó gần như là một màn làm quen tự nhiên. Chỉ cần biết thêm một vài thông tin, câu chuyện có thể tiếp tục bằng những cách xưng hô gần gũi hơn, những câu chuyện về gia đình, quê nhà hay nơi cả hai đang sinh sống.

Thói quen ấy đôi khi khiến người khác ngạc nhiên, bởi ở một số nền văn hóa, tuổi tác hay thông tin cá nhân thường không phải chủ đề được chủ động đề cập ngay lần đầu gặp mặt. Trong khi đó, với người Việt, những câu hỏi này có thể mang một chức năng giao tiếp khá cụ thể, bắt nguồn từ chính đặc điểm của ngôn ngữ và cách xây dựng quan hệ xã hội.

Điểm đặc biệt của tiếng Việt nằm ở hệ thống đại từ nhân xưng. Thay vì chỉ sử dụng những từ tương đối trung tính như "tôi", "bạn" trong nhiều tình huống, người Việt thường gọi nhau bằng những từ vốn xuất phát từ quan hệ gia đình như anh, chị, em, cô, chú, bác, ông, bà...

Những cách gọi này không đơn thuần thể hiện người nói đang hướng đến ai, mà còn phản ánh tuổi tác và vị trí tương đối giữa hai người trong cuộc trò chuyện. Một người có thể tự xưng là "em" khi nói chuyện với người lớn tuổi hơn, nhưng lại chuyển thành "anh" hoặc "chị" khi trò chuyện với người nhỏ tuổi hơn. Cách xưng hô cũng thay đổi tùy vào khoảng cách tuổi tác và mối quan hệ giữa những người tham gia giao tiếp.

Người Việt thường hỏi tuổi tác và quê quán ngay lần đầu gặp mặt, không phải tọc mạch mà có mục đích rõ ràng- Ảnh 1.

(Ảnh: Như Hoàn)

Theo nội dung được 2 tác giả Jack Sidnell và Merav Shohet phân tích trong nghiên cứu The Problem of Peers in Vietnamese Interaction (tạm dịch: Vấn đề về quan hệ đồng vai trong giao tiếp tiếng Việt) công bố năm 2013, tiếng Việt thường sử dụng các từ xưng hô có nguồn gốc từ quan hệ gia đình, dòng họ ngay cả khi những người giao tiếp không có quan hệ huyết thống. Các từ này đồng thời chứa thông tin về tuổi tác hoặc thế hệ tương đối giữa người nói và người nghe.

Chính vì vậy, việc biết tuổi của đối phương có thể giúp người Việt lựa chọn cách xưng hô phù hợp, tránh gọi quá thân mật hoặc tạo cảm giác thiếu lễ phép trong lần đầu gặp gỡ.

Một nghiên cứu khác của tác giả Kien Nguyen về nghi thức ứng xử và thứ bậc xã hội trong đời sống thường ngày tại Việt Nam công bố năm 2016 ghi lại một tình huống rất cụ thể ở Hà Nội. Trong cuộc phỏng vấn, một thợ làm tóc 45 tuổi chia sẻ rằng khi gặp người chưa quen, ông thường hỏi tuổi để biết mình nên gọi đối phương là anh, chị hay em. Theo ông, đây là cách giúp hai người dễ dàng giao tiếp với nhau hơn.

Nếu câu hỏi tuổi tác có liên hệ khá trực tiếp với hệ thống xưng hô tiếng Việt, thì câu hỏi "Quê bạn ở đâu?" lại thường mở ra một hướng trò chuyện khác.

Trong đời sống, quê quán là một thông tin có thể gợi ra rất nhiều chủ đề. Hai người vốn xa lạ có thể bất ngờ phát hiện mình cùng quê, từng học chung một trường, có người thân sống gần nhau hoặc có những trải nghiệm tương đồng về một vùng đất. Chỉ từ câu hỏi ban đầu, cuộc trò chuyện đã có thêm nhiều hướng để tiếp tục.

Điều này càng dễ nhận thấy tại những thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, nơi có đông người từ nhiều tỉnh, thành khác nhau đến học tập, làm việc và sinh sống. Một người mới chuyển đến thành phố có thể được hỏi quê ở đâu, đã sống tại đây lâu chưa hoặc có thường xuyên về thăm nhà không. Những câu hỏi ấy giúp người đối diện hiểu thêm về hoàn cảnh và câu chuyện của nhau.

Một nghiên cứu về mức độ phổ biến của các cách chào hỏi trong văn hóa Việt Nam (tác giả Phan Ngoc Son và Le Tan Cuong, công bố năm 2016), cũng đề cập đến hình thức chào hỏi thông qua câu hỏi. Trong đó, "Quê bạn ở đâu?" được xem là một trong những câu hỏi có thể sử dụng như lời chào mở đầu. Theo nghiên cứu, người nói đôi khi không thực sự cần khai thác thông tin từ câu trả lời, mà sử dụng câu hỏi như một cách thể hiện sự quan tâm và bắt đầu tương tác.

Nhìn rộng hơn, cách giao tiếp cũng phản ánh việc người Việt thường đặt cuộc trò chuyện trong mối quan hệ cụ thể giữa những người tham gia. Người đối diện bao nhiêu tuổi, đến từ đâu, có mối liên hệ nào với mình... đều có thể trở thành những thông tin giúp việc làm quen diễn ra tự nhiên hơn.

Tuy nhiên, việc hỏi tuổi hay quê quán cũng cần đặt trong đúng hoàn cảnh và mức độ thân thiết. Người hỏi nên quan sát phản ứng của đối phương, lựa chọn cách mở lời tự nhiên, tránh hỏi dồn dập hoặc mặc định ai cũng thoải mái chia sẻ thông tin cá nhân. Nếu người đối diện tỏ ra ngập ngừng, trả lời qua loa hoặc chủ động chuyển chủ đề, đó cũng là tín hiệu để dừng lại. Một câu hỏi có thể giúp cuộc trò chuyện gần gũi hơn nếu được đặt đúng lúc, nhưng cũng dễ khiến người khác khó xử nếu thiếu sự tinh tế.

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC
Xem theo ngày