Lời khuyên tới hàng triệu người có tài khoản ngân hàng, chuẩn bị thực hiện giao dịch chuyển tiền có nội dung sau

Trong nhiều năm qua, các ngân hàng đã liên tục đầu tư vào công nghệ nhằm ngăn chặn các hành vi gian lận và bảo vệ khách hàng. Xác thực sinh trắc học, các hệ thống nhận diện giao dịch bất thường hay trí tuệ nhân tạo đang giúp nâng cao đáng kể khả năng phát hiện và ngăn chặn rủi ro. Tuy nhiên, theo các chuyên gia của HSBC Việt Nam, cuộc chiến chống lừa đảo đang bước sang một giai đoạn mới, khi nhiều nạn nhân không còn mất tiền vì tài khoản bị chiếm quyền truy cập mà vì chính họ tự thực hiện giao dịch sau khi bị thao túng tâm lý.

Mới đây, ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ HSBC Việt Nam, cho biết năm 2025 là năm đầu tiên ghi nhận số nạn nhân của các vụ lừa đảo trực tuyến giảm xuống sau nhiều năm liên tiếp gia tăng. Xu hướng tích cực này tiếp tục được duy trì trong năm 2026 khi tỷ lệ các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong tổng số vụ phạm tội về trật tự xã hội giảm xuống còn 11%, so với mức 14% của năm trước.

Dù vậy, theo ông Matheson, những tín hiệu tích cực này cần được nhìn nhận một cách thận trọng. Với những người đã chịu thiệt hại về tài sản, các con số thống kê được cải thiện không thể bù đắp những tổn thất mà họ phải gánh chịu. Theo ông, lừa đảo và gian lận không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn tạo ra những áp lực tâm lý nặng nề, ảnh hưởng lâu dài đến nạn nhân và gia đình họ.

Theo HSBC, trong nhiều năm qua, các ngân hàng chủ yếu tập trung đối phó với gian lận không ủy quyền thanh toán, tức các giao dịch được thực hiện khi chủ tài khoản không hề hay biết hoặc không cho phép. Hình thức này thường xảy ra khi tội phạm tìm cách xâm nhập vào tài khoản ngân hàng trực tuyến, sử dụng giấy tờ giả hoặc đánh cắp thông tin đăng nhập của khách hàng.

Để đối phó với các nguy cơ đó, các ngân hàng đã xây dựng nhiều lớp bảo vệ bằng công nghệ. Riêng tại Việt Nam, việc xác thực sinh trắc học trong quá trình mở tài khoản và trước khi thực hiện các giao dịch vượt ngưỡng đã góp phần giảm đáng kể nguy cơ sử dụng tài khoản trái phép.

Tuy nhiên, theo ông Matheson, trọng tâm của cuộc chiến hiện nay đã dịch chuyển sang gian lận ủy quyền thanh toán. Đây là những trường hợp khách hàng bị lừa để tự mình thực hiện giao dịch mà họ tin là hợp pháp. Trong những tình huống như vậy, các biện pháp xác thực hay kiểm soát hệ thống gặp những hạn chế nhất định bởi chính chủ tài khoản là người thực hiện giao dịch.

Các đối tượng lừa đảo hiện nay ngày càng tận dụng công nghệ để khiến các kịch bản trở nên thuyết phục hơn. Theo HSBC, AI và công nghệ deepfake giúp chúng tạo ra các cuộc gọi, hình ảnh hay video giả mạo có độ tin cậy cao hơn trước. Bên cạnh đó, mô hình "Fraud as a Service" (FaaS) đang dần biến hoạt động lừa đảo thành một loại dịch vụ có thể mua bán, giúp những đối tượng mới tham gia dễ dàng tiếp cận các công cụ và phương thức gian lận sẵn có.

Các hình thức gian lận cũng ngày càng đa dạng, từ lừa đảo đầu tư với những lời hứa hẹn lợi nhuận hấp dẫn, lừa đảo tình cảm, lừa đảo tống tiền cho đến giả danh người thân hoặc đồng nghiệp để yêu cầu chuyển tiền. Dù khác nhau về hình thức, các vụ việc này đều có một điểm chung là khai thác tâm lý của nạn nhân, xây dựng lòng tin trước khi tạo áp lực hoặc đe dọa nhằm thúc đẩy họ chuyển tiền.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Giám đốc Tuân thủ Phòng chống Tội phạm Tài chính HSBC Việt Nam, đây cũng là mối lo ngại lớn nhất hiện nay. Bà cho rằng bất kỳ ai cũng có thể trở nên dễ tổn thương khi bị đặt dưới áp lực lớn. Trên thực tế, HSBC đã ghi nhận những trường hợp khách hàng vẫn tiếp tục thực hiện giao dịch dù đã được ngân hàng hoặc cơ quan chức năng cảnh báo. Những lời hứa về lợi nhuận cao, sự hấp dẫn về mặt cảm xúc hoặc các niềm tin mạnh mẽ có thể khiến nạn nhân bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo.

Bà Hiền đưa ra 4 lời khuyên quan trọng giúp khách hàng bảo vệ tốt tài sản của mình, đó là:

Thứ nhất , hãy chậm lại! Kẻ gian thường dựa vào tốc độ, áp lực và nỗi sợ bỏ lỡ. Chương trình “Take Five to Stop Fraud” (tạm dịch “5 phút chống lừa đảo”) của Vương quốc Anh đã nhắc nhở khách hàng dừng lại và suy nghĩ một khắc trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin vì tội phạm thường cố tình thúc ép hoặc làm bạn hoảng sợ. Nếu ngân hàng, bạn bè hoặc người thân cảnh báo đó có thể là bẫy lừa đảo, hãy tạm dừng để cân nhắc liệu lời khuyên đó có đúng không.

Thứ hai, sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm. Kẻ lừa đảo có thể thực hiện các cuộc "lừa đảo có chủ đích" bằng cách sử dụng thông tin từ mạng xã hội của chủ thể. Hãy rà soát cài đặt quyền riêng tư, tránh sử dụng cùng một mật khẩu cho nhiều nền tảng, hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân công khai và thận trọng với những tin nhắn thân thiện từ người lạ.

Thứ ba, không bao giờ nên cảm thấy cô đơn. Sự xấu hổ hoặc sợ hãi thường khiến nạn nhân chịu đựng một mình và hành động thiếu lý trí . Hãy nhớ đến chiến dịch “Không Một Mình” năm 2025 của Chính phủ. Mặc dù đối tượng chiến dịch chủ yếu hướng tới là giới trẻ, học sinh, sinh viên, nhưng những bài học rút ra lại có ý nghĩa đối với tất cả mọi người chúng ta. Khi bị đe dọa, áp lực, hãy cởi mở chia sẻ với gia đình, bạn bè hoặc cơ quan chức năng . Đồng thời, chúng ta cũng cần lắng nghe người thân mà không phán xét .

Điều cuối, lan tỏa nhận thức. Kẻ gian có thể thay đổi thủ đoạn theo từng nhóm nạn nhân và một số đối tượng có thể lợi dụng sự thiếu thông tin hoặc hiểu biết về công nghệ còn hạn chế của nạn nhân. Mặc dù bạn có thể nhận thức được những rủi ro nhưng người thân lớn tuổi hoặc nhỏ tuổi trong gia đình và bạn bè đều có thể dễ trở thành đối tượng bị nhắm tới hơn.

Dù các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, HSBC vẫn bày tỏ sự lạc quan nhờ những tiến bộ của công nghệ và sự phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và tổ chức tài chính. Theo ngân hàng này, AI không chỉ tạo ra những rủi ro mới mà còn giúp nâng cao khả năng điều tra và phát hiện gian lận. HSBC cho biết đã triển khai một hệ thống trí tuệ toàn cầu tận dụng hơn 110 triệu lượt tương tác mỗi ngày để nhận diện các xu hướng gian lận, đồng thời đưa hệ thống Quản lý Rủi ro Linh hoạt vào hoạt động tại Việt Nam nhằm tăng cường khả năng phát hiện các rủi ro tội phạm tài chính.

Ở cấp độ toàn ngành, việc chia sẻ dữ liệu, tăng cường phối hợp giữa các ngân hàng với cơ quan quản lý và lực lượng thực thi pháp luật cũng đang góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống gian lận. Theo Ngân hàng Nhà nước, đến cuối tháng 5/2026, hệ thống SIMO đã hỗ trợ cảnh báo khoảng 1,3 triệu giao dịch có nguy cơ rủi ro và giúp ngăn chặn khoảng 4,5 nghìn tỷ đồng không bị chuyển tới các tài khoản có dấu hiệu gian lận.

Theo HSBC, các hình thức lừa đảo sẽ tiếp tục thay đổi trong thời gian tới. Tuy nhiên, bên cạnh những lớp bảo mật ngày càng hiện đại của ngân hàng, khả năng nhận diện rủi ro và sự thận trọng của mỗi khách hàng vẫn là yếu tố đặc biệt quan trọng. Bởi trong nhiều trường hợp hiện nay, khoản tiền không bị đánh cắp bằng cách chiếm quyền kiểm soát tài khoản, mà được chuyển đi bởi chính chủ tài khoản sau khi đã bị thao túng tâm lý.