Loại quả quê, mọc dại ngoài vườn nhưng "chất vàng" không thua saffron nhụy nghệ tây: Cực tốt cho sức khỏe

Trong ký ức của nhiều gia đình, quả dành dành (dành dành nếp) gắn liền với thôn quê, với vườn tược và cả tuổi thơ nghịch dại. Hoặc xem nó vốn chỉ là nguyên liệu lành tính dùng để nhuộm màu xôi, nấu chè hay làm bánh mỗi dịp lễ Tết. Thế nhưng, ít ai ngờ rằng, ẩn sau sắc vàng cam rực rỡ của thứ quả dân dã này lại là những giá trị y khoa vô cùng ấn tượng. Thậm chí còn chứa "chất vàng" tương tự saffron nhụy nghệ tây đắt đỏ.

Hoạt chất giống như saffron nhụy nghệ tây trong quả dành dành là gì?

Đánh giá về loại quả quen thuộc này, Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, cây dành dành không chỉ tỏa hương thưởng lãm hay tạo màu ẩm thực mà còn là dược liệu quan trọng trong Đông y.

Sắc vàng đặc trưng của quả được tạo nên bởi hai hoạt chất sinh học crocin và crocetin. Đáng chú ý, crocin và crocetin cũng chính là hai hợp chất carotenoid chính làm nên giá trị thần dược của nhụy hoa nghệ tây (saffron) đắt đỏ.

Tiến sĩ Ngô Đức Phương nhấn mạnh rằng, việc sở hữu nhóm hoạt chất chống oxy hóa mạnh mẽ này giúp quả dành dành có khả năng trung hòa các gốc tự do, bảo vệ màng tế bào và ngăn ngừa tổn thương do quá trình oxy hóa gây ra. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của geniposid, một hợp chất iridoid glycoside đặc trưng càng làm tăng thêm đặc tính dược lý đa dạng cho loại quả góc vườn này.

5 lợi ích sức khỏe nổi bật của quả dành dành

Dưới góc nhìn của y học cùng các nghiên cứu sinh học, các hoạt chất trong quả dành dành mang đến nhiều tác động tích cực cho cơ thể. Nổi bật như:

1. Hỗ trợ giải độc và bảo vệ tế bào gan

Hoạt chất geniposid và crocin khi vào cơ thể có khả năng thúc đẩy quá trình tiết mật, tăng cường loại bỏ độc tố và hạ men gan. Dược tính của dành dành giúp giảm tình trạng tích tụ mỡ trong gan, bảo vệ nhu mô gan trước các tác nhân gây viêm hoặc tổn thương do bia rượu, thực phẩm bẩn.

2. Cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát đường huyết

Các hợp chất iridoid glycoside trong quả dành dành có khả năng thúc đẩy quá trình chuyển hóa glucose và làm tăng độ nhạy của tế bào đối với insulin. Nhờ đó, việc sử dụng các chiết xuất từ dành dành đúng cách sẽ hỗ trợ ổn định chỉ số đường huyết sau ăn, giảm nguy cơ tiến triển các biến chứng ở bệnh nhân tiểu đường.

3. Chống viêm mạnh mẽ và giảm đau tự nhiên

Sự kết hợp giữa crocin và genipin trong quả dành dành có khả năng ức chế các con đường tín hiệu gây viêm như TLR4/NF-kB. Nhờ cơ chế này, dành dành hỗ trợ làm dịu các ổ viêm mạn tính, giảm sưng đau khớp và hỗ trợ các tổn thương niêm mạc nội tạng phục hồi nhanh hơn.

4. Bảo vệ hệ thần kinh và làm chậm suy giảm trí nhớ

Nhờ đặc tính đi qua hàng rào máu não của crocin, hoạt chất này giúp bảo vệ các tế bào thần kinh khỏi nguy cơ thoái hóa. Dành dành hỗ trợ kích thích lưu thông máu não, cải thiện khả năng tập trung, đồng thời giảm căng thẳng và làm chậm quá trình suy giảm trí nhớ ở người lớn tuổi.

5. Hạ huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch

Hoạt chất crocetin trong quả dành dành có tác dụng hỗ trợ giãn mạch nhẹ, cải thiện độ đàn hồi của thành mạch máu và hạn chế sự lắng đọng cholesterol xấu (LDL). Thói quen bổ sung các hoạt chất này giúp kiểm soát áp lực máu lên thành mạch, phòng ngừa nguy cơ xơ vữa động mạch.

4 cách tận dụng quả dành dành và lưu ý khi dùng

Để tận dụng tối đa lợi ích của quả dành dành trong đời sống hàng ngày, bạn có thể tham khảo các cách chế biến đơn giản sau:

- Pha trà dành dành giải nhiệt: Dùng 2 đến 3 quả dành dành khô, rửa sạch, hãm với khoảng 300ml nước sôi trong 10 phút để uống như trà thanh nhiệt.

Tạo màu tự nhiên cho món ăn: Giã nát quả dành dành khô rồi đun lấy nước cốt đậm đặc để đồ xôi, làm bánh trôi hay nấu chè thay thế hoàn toàn phẩm màu hóa học.

- Ngâm rượu thuốc dùng ngoài: Dùng quả dành dành khô ngâm với rượu trắng dùng để xoa bóp các vùng khớp bị sưng đau, bầm tím do va chạm.

- Nấu nước tắm làm dịu da: Đun quả dành dành lấy nước pha ấm để tắm rửa khi bị rôm sảy, mẩn ngứa ngoài da trong những ngày hè oi nóng.

Tiến sĩ Ngô Đức Phương lưu ý thêm, dù quả dành dành rất lành tính nhưng có tính hàn sâu. Người có thể trạng tỳ vị hư hàn, thường xuyên đi ngoài phân lỏng, đầy bụng hoặc hạ huyết áp không nên lạm dụng. Ngoài ra, chỉ nên sử dụng quả khô sạch, không bị mốc đốm và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa khi muốn dùng dành dành để hỗ trợ điều trị các bệnh lý mạn tính.