Là CEO nhưng sáng nào cũng phải ngước lên trời… cầu khấn: Tình cảnh éo le làm khổ những ông chủ vườn nho trứ danh nước Pháp

Mùa hè năm 2026, Florent Latour có một thói quen mới: mỗi sáng, ông ngước lên trời và cầu mưa. Là CEO của Maison Louis Latour, đơn vị sở hữu nhiều vườn nho Grand Cru nhất Burgundy, ông hiểu mỗi giọt nước lúc này quý thế nào. Những chùm nho trên đồi đang chín đẹp. Chỉ cần thêm vài cơn mưa, năm nay sẽ là một vụ mùa trọn vẹn.

Nhưng mưa không đến.

"Chúng tôi đã ở rất gần," ông kể lại, giọng tiếc nuối. "Chỉ thêm chút mưa thôi là có một vụ thu hoạch tuyệt vời. Cuối cùng, chúng tôi giữ được chất lượng, nhưng chỉ còn khoảng một nửa sản lượng."

Mùa hè nóng kỷ lục kéo tụt sản lượng rượu vang Pháp

Câu chuyện của ông Latour cũng là câu chuyện của cả nước Pháp năm nay. Một mùa hè nóng kỷ lục, những tháng hạn hán kéo dài khiến Bộ Nông nghiệp Pháp đưa ra một cảnh báo làm cả ngành giật mình: Sản lượng rượu vang năm 2026 có thể thấp nhất trong 70 năm. Đây là năm thứ ba liên tiếp những hầm rượu vơi đi.

Nghịch lý nằm ở chỗ những vùng từng được xem là "bình yên" nhất lại chịu thiệt nặng nhất. Thung lũng Loire và Champagne, nơi khí hậu vốn ôn hòa, chao đảo. Trong khi đó, Bordeaux và Languedoc-Roussillon ở phía nam lại thu hoạch khá hơn năm ngoái.

"Chúng tôi đang nhận ra rằng không vùng nào ở Pháp an toàn trước nắng nóng nữa," giáo sư Jean-Marie Cardebat, chuyên gia kinh tế rượu vang của INSEEC Grande École và Đại học Bordeaux, nhận định.

Ông chỉ sang bên kia dãy Pyrenees. Tây Ban Nha nóng hơn, khô hơn, nhưng họ đã có sẵn hệ thống tưới tiêu. Còn ở Pháp, tưới cho nho gần như bị cấm, chỉ được phép trong những trường hợp đặc biệt. "Ở Pháp, mọi thứ cần thời gian," ông nói.

Nhưng thời gian lại là thứ khí hậu không cho người làm vang. Năm ngoái, Château Lafleur, một cái tên danh giá của Pomerol, đã làm điều ít ai dám nghĩ: tự rút sáu dòng vang của mình khỏi hệ thống chỉ dẫn xuất xứ Pomerol và Bordeaux. Với gia đình Guinaudeau, chủ nhân điền trang, bộ quy tắc AOC với những giới hạn về tưới tiêu, mật độ trồng và giống nho đã trở thành chiếc áo quá chật. Họ chọn cởi bỏ nó để đối mặt với "thực tế của biến đổi khí hậu một cách chính xác và hiệu quả". "Đây là một quyết định táo bạo," họ viết. "Nói gọn lại: vì tương lai."

Quay lại Burgundy. Năm nay, đội hái nho của ông Latour xuống vườn từ ngày 14/8, sớm nhất trong lịch sử điền trang. Ông lật lại sổ sách qua nhiều thế hệ và thấy một quy luật đáng sợ: cứ mỗi thập kỷ, mùa thu hoạch lại sớm thêm ba ngày. So với những năm 1930, mùa hái nho đã dịch lên gần một tháng. Khi thiên nhiên không còn giữ lịch hẹn, bài toán khó nhất lại là con người. "Bạn phải đưa được đội ngũ ra vườn gần như ngay lập tức, vì mọi dự báo của bạn đều có thể sai," ông nói.

Vòng xoáy phía sau những vườn nho

Mười lăm năm trước, Pháp vẫn là quốc gia sản xuất rượu vang số một thế giới. Giờ đây, Ý đã bỏ xa và Tây Ban Nha có thể sớm vượt qua. "Tụt xuống vị trí thứ ba cho thấy Pháp đang có vấn đề thực sự về sản xuất," giáo sư Cardebat nói.

Nắng nóng và hạn hán được ước tính sẽ lấy đi 0,1 điểm phần trăm tăng trưởng của Pháp năm nay. Chính phủ đã phải hạ dự báo tăng trưởng từ 1% xuống 0,5%.

Còn tại các điền trang, chi phí mỗi năm một cao, két tiền thì cạn dần. "Khí hậu càng biến động, khả năng đầu tư càng giảm, trong khi chúng tôi lại cần đầu tư nhiều hơn. Đó là một vòng luẩn quẩn," ông Cardebat nói. Số doanh nghiệp rượu vang phá sản đã tăng gấp ba từ 2019 đến 2025, và 2026 có thể còn tệ hơn.

Chính phủ Pháp đã tung ra gói hỗ trợ khẩn cấp hơn 1 tỷ euro. Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đó: ai sẽ trụ lại? Xu hướng đã rõ: điền trang lớn dần lên, điền trang nhỏ dần biến mất. "Chất lượng bây giờ đòi hỏi phải có quy mô," ông Latour thừa nhận. Nhưng ông cũng tin rằng một doanh nghiệp gia đình như Maison Louis Latour ngày nay lại càng được trân trọng.

Khí hậu chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là người Pháp không còn uống vang như trước. Năm 1960, gần một nửa dân số Pháp uống vang mỗi ngày. Đến năm 2018, con số ấy còn chưa đến 10%. Lạm phát và thuế quan khiến rượu tồn kho chất đầy.

Và thế là một cảnh tượng từng không tưởng xuất hiện: người trồng nho tự tay nhổ bỏ gốc nho. Riêng Bordeaux đã nhổ khoảng 20.000 ha kể từ năm 2023. Năm nay, khoảng 4% diện tích nho cả nước sẽ bị nhổ bỏ theo chương trình của chính phủ, với mức hỗ trợ 4.000 euro mỗi hecta.

Những chai vang phải tìm đường cứu mình

Nhưng khủng hoảng không chỉ là câu chuyện của mất mát. Nó cũng buộc ngành vang Pháp phải thay đổi, và phải thay đổi nhanh.

Giáo sư Cardebat nói về những sản phẩm chưa từng có trong truyền thống Pháp: vang uống liền, bao bì hoàn toàn mới, lấy thị trường Mỹ làm nơi thử nghiệm. Ông nhìn về Nam Mỹ, Brazil, Ấn Độ, những thị trường được mở ra nhờ các hiệp định thương mại mới.

Còn ông Latour nhìn về người trẻ. Nam Mỹ, Brazil và cả châu Phi với dân số trẻ đang trở thành thị trường quan trọng của ông. "Điều quan trọng là làm cho những chai vang chất lượng cao dễ tiếp cận hơn về giá," ông nói.

Sau một mùa hè cầu mưa không thành, người đàn ông của Burgundy vẫn chọn lạc quan.

"Chúng tôi cần kể thật hay câu chuyện đằng sau mỗi chai vang: vùng đất của nó, lịch sử của nó," ông nói. "Chỉ cần kể được điều đó một cách giản dị và có ý nghĩa với người trẻ, và chỉ cần chất lượng vẫn còn đó, tôi tin chúng tôi có một tương lai rất hấp dẫn."

Có lẽ, trong một thế giới đang nóng lên, thứ giúp vang Pháp sống sót không chỉ là mưa, mà là khả năng kể lại câu chuyện của chính mình cho một thế hệ mới.