Trong Tây Du Ký, một trong bốn kiệt tác văn học cổ điển Trung Hoa, có hàng chục yêu ma quỷ quái từng xuất hiện để ngăn cản bước chân thầy trò Đường Tăng. Có những kẻ mạnh mẽ khôn lường, có kẻ quyền phép vô song, nhưng ít ai để lại dấu ấn sâu đậm như Bạch Cốt Tinh - nhân vật chỉ xuất hiện ở một hồi truyện, song lại trở thành một trong những kiếp nạn nổi tiếng nhất.
Bạch Cốt Tinh không đơn thuần là một yêu quái, mà còn là một "phép thử" đặc biệt, chạm đến tận gốc rễ tâm tính con người. Sau hàng thâp kỷ, xem lại Tây Du Ký 1986, khán giả không chỉ thấy trí tuệ của Ngô Thừa Ân trong việc xây dựng hình tượng, mà còn nhận về nhiều bài học thấm thía cho cuộc sống.
Thầy trò Đường Tăng
Trên đường sang Tây Thiên thỉnh kinh, thầy trò Đường Tăng đi ngang qua núi Bạch Hổ Lĩnh. Tại đây có một yêu quái là Bạch Cốt Tinh - vốn là bộ xương trắng tu luyện thành tinh. Nghe tin Đường Tăng là người có thân thể thuần khiết, ăn thịt có thể trường sinh bất lão, yêu quái quyết tâm bắt lấy bằng mọi giá.
Điều đặc biệt là Bạch Cốt Tinh không chọn cách tấn công trực diện. Nàng liên tiếp biến hóa ba lần để lừa gạt:
Lần thứ nhất: biến thành một bà lão mang cơm đến mời thầy trò. Tôn Ngộ Không nhìn thấu, đánh chết.
Lần thứ hai: biến thành một thiếu nữ xinh đẹp đi kiếm chồng. Ngộ Không lại phát hiện, giết ngay.
Lần thứ ba: biến thành một người phụ nữ trung niên đi tìm con. Ngộ Không vẫn không mắc mưu, tiếp tục ra tay.
Ba lần đều thất bại, nhưng mỗi lần Ngộ Không đánh chết hóa thân thì chỉ còn lại một đống xương trắng. Đường Tăng không thấy yêu ma, lại cho rằng Ngộ Không tàn nhẫn, vô cớ giết hại người lành. Cuối cùng, vì lòng từ bi mà thiếu sáng suốt, Đường Tăng tức giận niệm chú, đuổi Ngộ Không về Hoa Quả Sơn. Đây là một trong những lần hiếm hoi thầy trò chia rẽ sâu sắc nhất.
Kết cục, nếu không có sự trở lại của Tôn Ngộ Không, kiếp nạn ấy có lẽ đã chấm dứt hành trình sang Tây Trúc. Chính vì thế, kiếp nạn Bạch Cốt Tinh trở thành một trong những "cửa ải" quan trọng và nổi tiếng bậc nhất Tây Du Ký.
Bạch Cốt Tinh
Khác với nhiều yêu quái dùng sức mạnh, Bạch Cốt Tinh chọn cách đánh vào lòng người. Nàng không cần gươm đao, phép thuật ghê gớm, mà tận dụng sự cả tin, lòng thương hại và sự mềm yếu của Đường Tăng để đạt mục đích.
Điểm độc đáo thứ hai là biểu tượng của ba lần hóa thân. Bà lão - cô gái trẻ - người phụ nữ trung niên, đó chính là ba hình ảnh đại diện cho ba giai đoạn trong đời người: tuổi già - tuổi trẻ - trung niên. Như vậy, Bạch Cốt Tinh không chỉ là một yêu quái đơn lẻ, mà còn là hóa thân của sự cám dỗ trong mọi lứa tuổi, mọi hoàn cảnh.
Điểm thứ ba, và cũng quan trọng nhất: Bạch Cốt Tinh khiến cho mâu thuẫn nội bộ thầy trò Đường Tăng bùng phát. Nếu những yêu quái khác chỉ gây nguy hiểm bên ngoài, thì nàng lại gieo rắc sự ngờ vực, chia rẽ ở bên trong. Điều này nguy hiểm gấp bội, vì khi niềm tin lung lay, đoàn kết tan rã, thì sức mạnh tập thể cũng chẳng còn.
Đường Tăng là người nhân hậu, nhưng lại thiếu tỉnh táo. Ba lần đều tin vào bề ngoài, tin vào cảm xúc thương hại mà quên mất rằng kẻ tu đạo phải giữ tâm sáng suốt. Chính vì vậy, ông trở thành nạn nhân của sự dối trá.
Lòng tốt cần đi cùng trí tuệ. Trong đời sống, có nhiều "Bạch Cốt Tinh" dưới muôn hình vạn trạng: kẻ giả nghèo giả khổ để trục lợi, kẻ khoác áo tử tế để che giấu dã tâm. Nếu ta chỉ dựa vào cảm xúc thương hại mà không phân biệt đúng sai, thì dễ bị lợi dụng, thậm chí làm hại đến người ngay bên cạnh.
Trong cuộc sống và công việc hiện tại, ta cũng không ít lần gặp "kiếp nạn" tương tự. Một tổ chức, một nhóm người, nếu mất đi sự tin tưởng lẫn nhau thì sẽ sụp đổ rất nhanh. Niềm tin là sức mạnh vô hình giữ cho tập thể vững vàng trước thử thách. Câu chuyện Bạch Cốt Tinh nhắc ta rằng: trong bất kỳ hành trình nào, giữ niềm tin và sự gắn kết nội bộ còn quan trọng hơn đối phó với người ngoài.
Cám dỗ không bao giờ xuất hiện thô lỗ, mà luôn ẩn mình dưới những dáng vẻ đẹp đẽ, đáng thương hoặc hợp lý.
Những cơ hội làm giàu nhanh, những mối quan hệ thoạt nhìn có lợi, những quảng cáo hào nhoáng. Nhưng phía sau lớp vỏ ấy, đôi khi chỉ là "đống xương trắng".
Tôn Ngộ Không là người duy nhất nhận ra bản chất Bạch Cốt Tinh, dám nhìn thẳng sự thật, dám bảo vệ chính nghĩa ngay cả khi bị hiểu lầm. Sự dũng cảm ấy rất đáng quý. Đôi khi, việc nói ra sự thật, vạch trần giả dối khiến ta mất lòng, thậm chí bị cô lập. Nhưng về lâu dài, chỉ có sự thật mới đem lại giá trị bền vững.
Và cuối cùng, không phải ngẫu nhiên mà phiên bản Tây Du Ký 1986 được xem là bộ phim nuôi sống nửa giới giải trí. Nókhông chỉ tạo nên dấu ấn nghệ thuật bất hủ, mà còn để lại những bài học vượt thời gian. Đằng sau lớp vỏ thần thoại, đó là hành trình của mỗi chúng ta trong cuộc đời luôn phải đấu tranh, va vấp, rồi trưởng thành.
Tây Du Ký vẫn không ngừng được nhắc lại, như một tấm gương phản chiếu giá trị nhân sinh.