Hành trình tìm lại những nụ cười bị bỏ quên

Ông là GS-TS, Thầy thuốc Ưu tú Võ Trương Như Ngọc - Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt (Trường Đại học Y Hà Nội). Suốt 13 năm qua, bác sĩ đã mang "phòng khám di động" đến Tuyên Quang, Sơn La, đảo Bạch Long Vĩ - những nơi còn thiếu thốn trang thiết bị, thuốc men… để cứu người.

Gom góp phận người

Sinh ra ở Phù Mỹ, Bình Định (cũ, nay là Gia Lai), tốt nghiệp loại giỏi Trường Đại học Y Hà Nội và bảo vệ tiến sĩ cùng hàng loạt thành tích xuất sắc trong chuyên ngành nha khoa, bác sĩ Như Ngọc sớm trở thành giáo sư trẻ nhất trong ngành Răng Hàm Mặt Việt Nam từ năm 2023.

Không phải ai cũng có thể hình dung hết sự vất vả của những chuyến đi dài. Đó là những đêm xuyên rừng về Hà Tĩnh giữa mùa gió Lào nóng rát, những con đường lầy lội ở Quảng Ngãi, những buổi nắng như đổ lửa nơi tận cùng đất mũi Cà Mau hay những giờ lênh đênh trên biển để cập đảo Bạch Long Vĩ. Trong những chuyến khám bệnh thiện nguyện băng rừng, vượt núi hay lênh đênh giữa biển khơi, người bác sĩ ấy không chỉ mang theo dụng cụ y tế mà còn gom góp vô vàn phận người. Có những ca bệnh trôi qua nhanh nhưng cũng có những câu chuyện hằn sâu trong ký ức, để mỗi khi nhớ lại, lòng người thầy thuốc vẫn se thắt.

Một trong số đó là câu chuyện về cậu bé Lử Mí Páo, ở vùng cao Đồng Văn, Hà Giang (cũ, nay thuộc Tuyên Quang). Páo sinh ra trong một gia đình nghèo, quanh năm bám nương đá, bữa cơm thường chỉ có ngô xay và rau rừng. Cậu bé bị sâu răng nặng từ rất sớm. Những chiếc răng sữa đen sạm, viêm nhiễm kéo dài khiến việc ăn uống trở thành nỗi ám ảnh. Mỗi lần ăn uống, cơn đau buốt khiến gương mặt nhỏ bé của em nhăn nhúm, nước mắt lăn dài nhưng không dám khóc to vì sợ cha mẹ lo lắng. Đã có những ngày Páo chỉ uống nước ngô loãng, bỏ bữa vì không chịu nổi cơn đau răng âm ỉ suốt ngày đêm. Hoàn cảnh gia đình của em cũng không đủ khả năng để đi khám nha khoa tại các bệnh viện.

Khi đoàn bác sĩ đến bản, cậu bé gầy gò nép chặt sau lưng mẹ. Hai bàn tay chai sạn của người phụ nữ vùng cao run run giữ con. Đôi mắt Páo đỏ hoe, vừa vì đau, vừa vì nỗi sợ hãi mơ hồ trước người lạ và dụng cụ khám bệnh. Thế nhưng, bằng sự kiên nhẫn và nhẹ nhàng, bác sĩ Ngọc từng bước trấn an, điều trị cho em. Chỉ sau vài buổi bôi thuốc, xử lý ổ viêm và hướng dẫn tỉ mỉ cách vệ sinh răng miệng trong điều kiện thiếu thốn, cơn đau dần lắng xuống. Ngày cuối cùng đoàn rời bản, cậu bé Lử Mí Páo đã dám ngẩng lên và nở nụ cười trọn vẹn đầu tiên - nụ cười hồn nhiên mà trước đó em hiếm khi có. Với bác sĩ Ngọc, khoảnh khắc ấy quý giá hơn bất kỳ lời cảm ơn nào, bởi đó là dấu hiệu của một tuổi thơ được nhẹ bớt nhọc nhằn.

Một câu chuyện khác cũng khiến người thầy thuốc day dứt là trường hợp của cô giáo Nguyễn An, người đã gắn bó nhiều năm với đảo Bạch Long Vĩ. Cuộc sống nơi đảo xa thiếu thốn đủ bề, việc đi lại đất liền không phải lúc nào cũng thuận lợi. Cô giáo An bị viêm lợi kéo dài, nướu sưng đau, chảy máu thường xuyên. Tuy nhiên, vì trách nhiệm với học trò và điều kiện cách trở, cô âm thầm chịu đựng. Những cơn đau khiến cô nhiều đêm mất ngủ, lên lớp phải gắng gượng giấu đi sự mệt mỏi. Dần dần, cô ít cười hơn, ngại giao tiếp và đôi lúc cảm thấy mình không còn đủ tự tin khi đứng trên bục giảng.

Khi bác sĩ Ngọc ra đảo khám bệnh, cô giáo An mới có cơ hội được điều trị. Sau quá trình thăm khám, xử lý viêm và hướng dẫn chăm sóc răng miệng phù hợp với điều kiện sinh hoạt trên đảo, sức khỏe răng lợi của cô dần ổn định. Nụ cười quen thuộc đã trở lại trên gương mặt người giáo viên trẻ. Trong thư viết tay gửi bác sĩ Ngọc sau đó, cô An xúc động kể rằng học trò nhận ra sự thay đổi và hồn nhiên, nói cô trông tươi tắn hơn trước. Với một nhà giáo nơi đảo xa, giữa muôn vàn thiếu thốn, chỉ cần lấy lại được nụ cười và sự tự tin cũng đủ để tiếp tục bền bỉ với nghề, giữ vững niềm tin và tình yêu dành cho học trò.

Trao đi cảm giác an toàn

Nhìn vào sự nghiệp của bác sĩ Như Ngọc, người ta thấy rõ hình ảnh một lương y mang trái tim nhân ái hòa cùng trí tuệ của một nhà khoa học tiên phong. Ông cũng là người đã mạnh dạn đưa laser vào điều trị tủy, khoan răng, phẫu thuật mô mềm; đưa laser vào chẩn đoán sâu răng sớm và áp dụng sóng siêu âm Piezotome II để nhổ răng không sang chấn - những bước tiến giúp giảm đau tối đa cho bệnh nhân. Giáo sư cũng là người tiên phong đi đầu với triết lý xâm lấn tối thiểu, đưa các công nghệ từ nước ngoài về để chẩn đoán và điều trị các bệnh lý có tổn thương là đốm trắng như MIH, sâu răng giai đoạn sớm…

Dưới sự dẫn dắt của vị giáo sư ấy, nhiều thế hệ sinh viên và bác sĩ trẻ đã được tiếp cận sớm với công nghệ nha khoa hiện đại, từ máy quét iTero Lumina đến hệ thống NIRI hỗ trợ phát hiện sâu răng giai đoạn sớm ở vị trí khó nhìn thấy. Bác sĩ Ngọc vẫn luôn nhắc học trò rằng nha khoa không chỉ là chữa bệnh mà còn là trao đi cảm giác an toàn và chữa lành cho mỗi trái tim. Triết lý "can thiệp tối thiểu - phòng ngừa tối đa" được vị thầy thuốc ấy theo đuổi trong suốt nhiều năm qua.

Không dừng lại ở chuyên môn, bác sĩ Ngọc còn sáng lập chuỗi hoạt động thăm khám, tư vấn, giáo dục sức khỏe răng miệng vì cộng đồng. Ở những chương trình đó, bác sĩ và cộng sự không chỉ khám chữa bệnh, mà còn mang theo quà tặng và kiến thức, để sự ấm áp có thể ở lại với người dân khi đoàn rời đi. Đối với ông, một hoạt động thiện nguyện chỉ thực sự trọn vẹn khi nó tạo ra sự thay đổi dài lâu và trao lại cho cộng đồng khả năng tự chăm sóc chính mình. Người bác sĩ ấy cũng dành nhiều tâm huyết để xây dựng hệ thống chăm sóc răng miệng dự phòng cho trẻ em và người khuyết tật, từ khám định kỳ đến bôi fluoride hay hướng dẫn chăm sóc răng miệng đúng cách. Nụ cười trẻ thơ chính là thước đo tương lai của cả cộng đồng.

Bước chân không mỏi

Ngoài các dịch vụ chăm sóc răng miệng cho trẻ em, bác sĩ Ngọc cũng là người đầu tiên đưa âm nhạc vào không gian phòng khám nha khoa với tinh thần chữa lành. Những giai điệu vang lên giữa phòng khám giúp người bệnh thư giãn, giảm lo âu trước khi bước vào ghế điều trị. Trẻ nhỏ bớt sợ những dụng cụ y khoa, người lớn cũng nhẹ lòng hơn. Đó là một không gian y khoa khác biệt nơi kỹ thuật và cảm xúc cùng được chăm sóc. Dù bận rộn với giảng dạy, nghiên cứu hay điều hành, bác sĩ Ngọc vẫn dành thời gian cho những chuyến đi thiện nguyện. Đam mê khoa học và tình yêu dành cho cộng đồng vẫn luôn song hành như hai ngọn lửa nuôi dưỡng trái tim người thầy thuốc ấy.

Hành trình của bác sĩ Ngọc được đo bằng những nụ cười đã hồi sinh, bằng sự tự tin trở lại trên khuôn mặt của những người nghèo, người già, trẻ nhỏ nơi vùng xa… Đó là hành trình của một bác sĩ luôn đặt con người lên trước kỹ thuật, đặt trái tim lên trước danh tiếng. Dẫu hành trình ấy đã bền bỉ suốt hàng chục năm qua nhưng bước chân người thầy thuốc vẫn chưa hề chậm lại. Bởi người dân ở những vùng khó khăn vẫn luôn mong mỏi được chăm sóc sức khỏe răng miệng qua những chuyến khám chữa bệnh thiện nguyện của bác sĩ.

Với ông, sửa chữa một nụ cười chính là sửa lại niềm tin, sửa lại cơ hội và đôi khi là sửa lại cả tương lai của một con người. 

Một học giả uy tín

Giữa bộn bề công việc của một lãnh đạo viện, đảm nhận một hành trình thiện nguyện ý nghĩa nhân văn "sửa chữa" những nụ cười bị bỏ quên ở những vùng xa, GS-TS Võ Trương Như Ngọc còn là một học giả lớn với hơn 20 đầu sách xuất bản và hơn 220 công trình khoa học, trong đó có hơn 70 bài báo xuất bản trên các tạp chí quốc tế có uy tín.