Giao mùa và hệ miễn dịch: Vì sao dễ ốm?

Ảnh minh họa: Getty Images

Những ngày giao mùa, khi buổi sáng còn se lạnh nhưng trưa đã nắng gắt, không ít người rơi vào trạng thái mệt mỏi, đau họng, sổ mũi dù sinh hoạt không có nhiều thay đổi. Hiện tượng này không chỉ là cảm giác chủ quan, mà phản ánh sự “lệch nhịp” tạm thời của hệ miễn dịch trước biến động môi trường.

Cơ thể phải thích nghi liên tục với biến động nhiệt độ

Ở trạng thái ổn định, cơ thể duy trì thân nhiệt quanh 37°C thông qua cơ chế điều hòa tinh vi. Tuy nhiên, khi nhiệt độ môi trường thay đổi nhanh trong ngày, hệ thống này phải hoạt động liên tục để thích nghi.

Sự thay đổi đột ngột giữa nóng - lạnh khiến mạch máu co giãn liên tục, đặc biệt ở niêm mạc đường hô hấp. Đây chính là “cửa ngõ” quan trọng của hệ miễn dịch. Khi lớp bảo vệ này suy yếu tạm thời, virus và vi khuẩn dễ xâm nhập hơn, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như cảm lạnh, viêm họng hoặc viêm đường hô hấp trên.

Độ ẩm và môi trường là yếu tố “âm thầm” tác động

Giao mùa không chỉ là câu chuyện của nhiệt độ, mà còn liên quan đến độ ẩm không khí. Khi độ ẩm thay đổi thất thường, lớp niêm mạc mũi - họng dễ bị khô hoặc kích ứng.

Đồng thời, đây cũng là thời điểm thuận lợi cho nhiều tác nhân gây bệnh phát triển, từ virus đường hô hấp đến nấm mốc trong không khí. Những yếu tố này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh dị ứng và nhiễm trùng, đặc biệt ở người có cơ địa nhạy cảm.

Hệ miễn dịch suy giảm “nhẹ nhưng đủ” để gây bệnh

Một điểm đáng chú ý là hệ miễn dịch không “sụp đổ”, mà chỉ suy giảm ở mức nhẹ. Tuy nhiên, mức suy giảm này vẫn đủ để tạo ra sự khác biệt.

Các nghiên cứu từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, khả năng đáp ứng miễn dịch có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm và chất lượng không khí. Khi nhiều yếu tố bất lợi cùng xuất hiện, cơ thể dễ rơi vào trạng thái dễ nhiễm bệnh hơn bình thường.

Điều này lý giải vì sao nhiều người vẫn ăn uống, sinh hoạt như cũ nhưng lại dễ “đổ bệnh” hơn trong giai đoạn giao mùa.

Giấc ngủ và nhịp sinh học cũng bị xáo trộn

Thời tiết thay đổi kéo theo sự thay đổi ánh sáng, nhiệt độ ban đêm và cảm giác cơ thể, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

Khi giấc ngủ không sâu hoặc bị gián đoạn, quá trình phục hồi và điều hòa miễn dịch bị ảnh hưởng. Về lâu dài, điều này làm giảm khả năng chống lại tác nhân gây bệnh, khiến cơ thể dễ mệt mỏi, uể oải và nhạy cảm hơn với nhiễm trùng.