Đúng ngày mai 14/11, Việt Nam chính thức xây dựng ‘ngân hàng năng lượng’ khổng lồ giữa núi rừng Tây Bắc: Quy mô gần 28.000 tỷ đồng, có cáp treo vượt hồ độc đáo

Theo thông tin từ báo điện tử tỉnh Sơn La, ngày 14/11, địa phương sẽ dự kiến khởi công Dự án Thủy điện tích năng Đông Phù Yên với tổng vốn đầu tư gần 28.000 tỷ đồng, công suất thiết kế 1.200 MW. Đáng chú ý, bên cạnh chức năng tích trữ và phát điện, dự án còn được định hướng kết hợp khai thác du lịch sinh thái, với thiết kế tuyến cáp treo vắt qua lòng hồ. Đây là mô hình kết hợp hạ tầng năng lượng với công trình phục vụ du lịch lần đầu xuất hiện tại Việt Nam.

Nhà máy thủy điện gần 28.000 tỷ đồng có thiết kế cáp treo vượt hồ

Theo kế hoạch, ngày 14/11, UBND tỉnh Sơn La sẽ tổ chức khởi công Dự án Thủy điện tích năng Đông Phù Yên tại khu vực xã Mường Bang. Dự án do Công ty TNHH Xuân Thiện Ninh Bình làm chủ đầu tư, được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư tại Quyết định số 2266/QĐ-UBND ngày 30/8/2026.

Công trình có tổng vốn đầu tư 27.870,847 tỷ đồng, công suất thiết kế 1.200 MW, được triển khai trên địa bàn hai xã Mường Bang và Mường Cơi, tỉnh Sơn La. Tổng diện tích sử dụng đất dự kiến hơn 425 ha, trong đó phần lớn nằm tại xã Mường Bang.

Theo kế hoạch, dự án được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn I dự kiến triển khai từ năm 2027 đến năm 2030, với công suất 900 MW và tổng vốn đầu tư khoảng 21.500 tỷ đồng. Giai đoạn II thực hiện từ năm 2031 đến năm 2032, bổ sung công suất 300 MW với vốn đầu tư khoảng 6.400 tỷ đồng.

Khi hoàn thành, nhà máy dự kiến cung cấp khoảng 1,5 tỷ kWh điện mỗi năm cho hệ thống điện quốc gia.

Điểm khiến dự án thu hút sự chú ý không chỉ nằm ở quy mô vốn đầu tư hay công suất phát điện, mà còn ở phương án kết hợp khai thác du lịch sinh thái tại khu vực lòng hồ.

Cụ thể dự án có thiết kế tuyến cáp treo vượt qua khu vực lòng hồ. Phương án này được định hướng nhằm khai thác cảnh quan núi rừng, mặt nước, tạo thêm sản phẩm tham quan và du lịch cho khu vực Mường Bang.

Như vậy, bên cạnh một công trình năng lượng quy mô lớn, Đông Phù Yên còn được định hướng phát triển thêm không gian dịch vụ, du lịch sinh thái gắn với cảnh quan hồ chứa.

Đây là điểm đáng chú ý bởi thủy điện tích năng vốn chủ yếu được biết đến với chức năng lưu trữ và điều tiết điện năng. Việc kết hợp thêm hạng mục cáp treo mở ra hướng khai thác cảnh quan lòng hồ theo mô hình đa chức năng.

Tuy nhiên, hiện các thông tin công khai chưa nêu cụ thể chiều dài tuyến cáp treo, số lượng nhà ga, công suất vận chuyển hay thời điểm triển khai hạng mục này.

Hoạt động như một "ngân hàng năng lượng" khổng lồ của hệ thống điện

Điểm đặc biệt của Đông Phù Yên nằm ở công nghệ thủy điện tích năng. Không đơn thuần là một nhà máy phát điện, Đông Phù Yên còn được thiết kế như một 'ngân hàng năng lượng' khổng lồ, có khả năng tiếp nhận điện dư thừa vào giờ thấp điểm, lưu trữ dưới dạng thế năng của nước và phát điện trở lại khi nhu cầu tiêu thụ tăng cao.

Về nguyên lý, nhà máy sử dụng hai hồ chứa nước ở các cao độ khác nhau. Khi hệ thống điện có nguồn dư thừa vào giờ thấp điểm, nhà máy sử dụng điện để vận hành hệ thống bơm, đưa nước từ hồ thấp lên hồ cao. Lượng nước được tích trữ ở độ cao lớn hơn chính là nguồn năng lượng dự trữ.

Khi nhu cầu tiêu thụ điện tăng cao, nước từ hồ trên được đưa xuống qua hệ thống đường dẫn, làm quay tua-bin và máy phát điện để cung cấp điện trở lại cho hệ thống.

Có thể hình dung, công trình hoạt động tương tự một hệ thống pin lưu trữ năng lượng quy mô lớn, nhưng sử dụng nước và chênh lệch độ cao thay vì pin hóa học.

Cơ chế này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang gia tăng tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời. Đây là những nguồn điện có sản lượng phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, có thể biến động theo từng thời điểm trong ngày.

Khi nguồn điện dư thừa, thủy điện tích năng có thể hấp thụ phần điện năng này để bơm nước lên hồ cao. Ngược lại, vào những thời điểm nhu cầu tiêu thụ tăng hoặc nguồn điện tái tạo suy giảm, nhà máy có thể phát điện để bổ sung cho hệ thống.

Theo thông tin công bố về dự án Đông Phù Yên, nhà máy được thiết kế với 4 tổ máy, tổng công suất 1.200 MW, thời gian phát điện tối đa khoảng 7 giờ mỗi ngày.

Như vậy, vai trò của công trình không chỉ nằm ở sản lượng điện có thể phát ra mà còn ở khả năng điều tiết, lưu trữ năng lượng, góp phần nâng cao tính linh hoạt và ổn định của hệ thống điện quốc gia.