Con người là loài duy nhất có cằm, dù chúng ta chẳng hề cần đến nó

Từ Dick Dastardly cho đến Jay Leno, có những chiếc cằm đặc trưng cực kỳ dễ nhận diện. Trên thực tế, xét về mặt loài, cằm có thể coi là đặc điểm định danh rõ rệt nhất của chúng ta, vì không có loài động vật nào khác trên hành tinh sở hữu nét kỳ quặc này trên khuôn mặt. Và có lý do chính đáng cho điều đó không?

Thế nhưng hoá ra, cằm không thực hiện bất kỳ chức năng nào cả. Theo một nghiên cứu mới, chúng chỉ tồn tại vì khi quá trình tiến hóa thiết kế đầu của con người, chúng ta cuối cùng lại thừa ra một khoảng trống ở dưới cùng của hàm và phải được lấp đầy bởi một khối xương vô dụng.

Tiến sĩ Noreen von Cramon-Taubadel, tác giả nghiên cứu kiêm nhà nhân chủng học, giáo sư và chủ nhiệm Khoa Nhân chủng học tại Đại học Buffalo, giải thích trong một tuyên bố rằng chiếc cằm tiến hóa phần lớn là do ngẫu nhiên chứ không phải qua chọn lọc trực tiếp. Nó là một phụ phẩm tiến hóa nảy sinh từ quá trình chọn lọc trực tiếp trên các bộ phận khác của hộp sọ. Do đó, chiếc cằm được coi là một spandrel – một đặc điểm tiến hóa vô dụng được đặt tên theo những khoảng không gian hình tam giác trống trải được tạo ra bởi việc xây dựng các vòm cửa trong các tòa nhà.

Tuy nhiên, các lực đẩy dẫn đến sự xuất hiện của vùng da thịt dư thừa này trên mặt người vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Những gì chúng ta biết là Homo sapiens là loài linh trưởng đầu tiên và duy nhất có cằm, trong khi không có họ hàng gần nhất nào của chúng ta – như người Neanderthal, Denisovan hay các loài vượn lớn – có đặc điểm này.

Von Cramon-Taubadel và các đồng nghiệp đã tiến hành phân tích tiến hóa các đặc điểm sọ mặt của tông người nhằm xác định đặc điểm nào trong số này được thúc đẩy bởi chọn lọc tự nhiên và điều đó đã dẫn đến sự xuất hiện của cằm ở con người hiện đại như thế nào. Nhìn chung, họ nhận thấy cằm dường như xuất hiện khi góc hộp sọ của chúng ta thay đổi để thích nghi với bộ não lớn hơn, trong khi phần mặt dưới trở nên nhỏ hơn do kích thước răng giảm đi.

Những thay đổi này song hành với sự xuất hiện của khả năng đi đứng bằng hai chân và ngày càng trở nên rõ rệt khi chúng ta phát triển thành loài Homo sapiens thông minh và thanh thoát như ngày nay. Đồng thời, những đặc điểm tiến hóa có tính thích nghi cao này đã làm thay đổi góc hàm của chúng ta, dẫn đến việc tạo ra một chiếc cằm.

Để xác nhận rằng cằm người thực sự là một spandrel, các tác giả nghiên cứu đã áp dụng cùng một phương pháp phân tích tiến hóa cho các khía cạnh khác nhau của chính chiếc cằm và thấy rằng phần lớn trong số chúng dường như không hiển thị bất kỳ tín hiệu nào của chọn lọc tự nhiên.

Vị giáo sư này cho rằng chỉ vì chúng ta có một đặc điểm độc nhất như chiếc cằm không có nghĩa là nó được hình thành bởi chọn lọc tự nhiên để tăng cường khả năng sống sót của động vật, ví dụ như một điểm tựa cho hàm dưới để giúp phân tán lực khi nhai. Chiếc cằm có khả năng là một phụ phẩm chứ không phải một sự thích nghi.

Nói cách khác, nó tồn tại vì cách mà chọn lọc tự nhiên đã định hình các khu vực khác trên hàm và hộp sọ của chúng ta. Vì vậy, mặc dù bản thân chiếc cằm có thể không thực sự làm được gì, nhưng chúng ta sẽ không thể tiến hóa theo cách hiện tại nếu thiếu nó – một lý do đủ tốt để bạn cảm thấy tự hào về chiếc cằm của mình.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí PLOS One.

Nguồn: IFLScience