Con người có thể sống đến 194 tuổi

Những phát hiện này củng cố bằng chứng ngày càng tăng cho thấy, lão hóa được thúc đẩy bởi nhiều quá trình sinh học tương tác chứ không phải một cơ chế duy nhất.

Bằng chứng mạnh mẽ nhất cho việc sống lâu hơn và khỏe mạnh hơn đến từ các biện pháp lối sống đã được chứng minh, bao gồm tập thể dục thường xuyên, giấc ngủ chất lượng và chế độ ăn uống lành mạnh.

Liệu có giới hạn sinh học nào đối với tuổi thọ con người?

Các nhà nghiên cứu về tuổi thọ tiếp tục tranh luận về câu hỏi đó và liệu các liệu pháp hiện tại hoặc tương lai có thể tiếp tục kéo dài tuổi thọ vô thời hạn hay không. Nghiên cứu mới cho thấy các quá trình sinh học không thể tránh khỏi có thể đặt ra giới hạn cho tuổi thọ con người.

Được công bố trên tạp chí Aging, nghiên cứu đã sử dụng một mô hình toán học để ước tính con người có thể sống được bao lâu nếu gần như mọi dấu hiệu có thể đảo ngược của lão hóa đều bị loại bỏ, chỉ còn lại các đột biến soma,  những thay đổi ADN tích lũy tự nhiên trong suốt cuộc đời.

Trong những điều kiện lý tưởng đó, các nhà nghiên cứu ước tính tuổi thọ trung bình là 146 đến 194 năm, gấp đôi tuổi thọ trung bình hiện tại nhưng thấp hơn nhiều so với dự đoán của một số người đam mê về tuổi thọ.

Thay vì xác định một “đồng hồ” sinh học duy nhất quyết định tuổi thọ, những phát hiện này củng cố quan điểm ngày càng phổ biến rằng lão hóa được thúc đẩy bởi nhiều quá trình liên kết với nhau.

“Nghiên cứu này ủng hộ quan điểm rằng lão hóa là một quá trình đa yếu tố: không có dấu hiệu đặc trưng nào của lão hóa có thể tự mình giải thích được quá trình lão hóa bình thường của con người, và tuổi thọ thay vào đó được định hình bởi nhiều cơ chế sinh học tương tác", Bác sĩ R. Osvaldo Navia, Giám đốc lâm sàng của Trung tâm Lão hóa Tulane (Đại học Tulane), người không tham gia vào nghiên cứu, cho biết.

Mặc dù công trình này vẫn mang tính lý thuyết, các chuyên gia cho rằng nó cung cấp một khuôn khổ hữu ích để hiểu những khía cạnh nào của lão hóa không thể đảo ngược được.

Bác sĩ James Powers, Giáo sư y học lão khoa (Đại học Vanderbilt) nói với Healthline rằng nghiên cứu này có thể đóng góp vào “những phương pháp tiếp cận mới đầy hứa hẹn để thúc đẩy tuổi thọ". Bác sĩ Powers không tham gia vào nghiên cứu này.

Những phát hiện này phù hợp với sự quan tâm ngày càng tăng đối với các biện pháp kéo dài tuổi thọ, chẳng hạn như những biện pháp được những người như Bryan Johnson đề xướng, người hướng đến mục tiêu sống thọ và các peptide, như những peptide được Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Robert F. Kennedy Jr. quảng bá và gần đây đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) chấp thuận.

Đột biến ADN giới hạn tuổi thọ con người

Các nhà nghiên cứu tại Nga đã xây dựng một mô hình tính toán được thiết kế để phân lập một trong những quá trình sinh học cơ bản nhất của lão hóa: sự tích lũy các đột biến soma.

Không giống như các đột biến gen di truyền, đột biến soma xảy ra sau khi sinh. Mỗi khi ADN được sao chép hoặc bị tổn thương do hoạt động tế bào khỏe mạnh, các lỗi nhỏ có thể xảy ra. Hầu hết là vô hại, nhưng theo thời gian, những đột biến này tích lũy và cuối cùng có thể làm suy giảm chức năng tế bào hoặc dẫn đến ung thư.

Để xác định mức độ đóng góp của riêng các đột biến này vào quá trình lão hóa, các nhà nghiên cứu đã xây dựng một khung mô hình gia tăng, dần dần bổ sung thêm độ phức tạp sinh học.

Đầu tiên, họ thiết lập một đường cơ sở giả định trong đó bản thân quá trình lão hóa không tồn tại, chỉ cho phép các rủi ro như tai nạn hoặc nhiễm trùng gây tử vong. Sau đó, họ thêm vào tổn thương tế bào do đột biến gây ra trên các hệ thống cơ quan khác nhau, tiếp theo là các mô hình đã tính đến các mô có khả năng thay thế các tế bào bị tổn thương thông qua quá trình tái tạo.

Phân tích đã làm nổi bật sự khác biệt rõ ràng giữa các cơ quan chủ yếu bao gồm các tế bào không thể thay thế và các cơ quan có khả năng tái tạo liên tục.

Các tế bào thần kinh não và tế bào cơ tim nổi lên như những nút thắt chính giới hạn tuổi thọ vì chúng phân chia rất ít hoặc không phân chia sau khi trưởng thành.

Khi các đột biến tích lũy, các tế bào này dần dần chết đi mà không được thay thế, làm giảm mạnh tuổi thọ dự đoán.

Ngược lại, các mô tái tạo như gan lại tỏ ra rất bền bỉ vì các tế bào bị tổn thương có thể được thay thế bằng các tế bào khỏe mạnh. Trong các mô phỏng, chức năng gan thường vẫn còn nguyên vẹn trong hàng chục nghìn năm, cho thấy rằng các mô tái tạo khó có thể là giới hạn sinh học chính đối với tuổi thọ.

Khi các nhà nghiên cứu kết hợp 4 hệ thống cơ quan quan trọng vào một mô hình duy nhất, họ ước tính tuổi thọ trung bình khoảng 156 năm, với phạm vi từ 146 đến 194 năm.

Sử dụng cùng kỹ thuật mô hình hóa này, các nhà nghiên cứu ước tính tuổi thọ tối đa từ 210 đến 557 năm.

Những con số này vượt xa tuổi thọ cao nhất được xác thực hiện nay của con người là 122 năm. Tuy nhiên, chúng vẫn ngắn hơn đáng kể so với dự đoán không lão hóa về mặt lý thuyết được tạo ra bởi mô hình, vượt quá 1.700 năm.

Các tác giả lập luận rằng khoảng cách lớn này chứng tỏ các đột biến soma chỉ là một phần của câu đố lão hóa.

“Cấu trúc di truyền của chúng ta ảnh hưởng đến nguy cơ mắc nhiều bệnh, nhưng những quyết định về sức khỏe hàng ngày cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chúng ta sống được bao lâu và sống khỏe mạnh như thế nào", Navia nói.

Powers lưu ý rằng nghiên cứu này cũng thách thức một giả thuyết lâu đời cho rằng chỉ có đột biến DNA quyết định tuổi thọ.

“Mô hình của họ cho phép các đột biến tiếp tục xảy ra nhưng với tuổi thọ tối đa dự đoán của con người dài hơn, cho thấy rằng giới hạn tuổi thọ không chỉ do sự tích lũy đột biến", ông nói.

Tuy nhiên, giống như bất kỳ nghiên cứu mô hình nào, nghiên cứu này cũng có những hạn chế đáng chú ý.

Các mô hình của họ không tính đến nhiều dấu hiệu lão hóa đã được xác định rõ, bao gồm rối loạn chức năng ty thể và viêm mãn tính. Họ cũng không tính đến các biện pháp can thiệp trong tương lai có thể làm giảm tỷ lệ đột biến soma.

Những phát hiện này cho thấy rằng việc loại bỏ một dấu hiệu lão hóa duy nhất, ngay cả một dấu hiệu quan trọng, cũng khó có thể mang lại sự kéo dài tuổi thọ đáng kể.

Tuổi thọ so với tuổi thọ khỏe mạnh: Sự khác biệt là gì?

Đối với các nhà nghiên cứu về tuổi thọ và các nhà lão khoa ngày nay, trọng tâm đã chuyển từ chỉ về tuổi thọ sang khái niệm tuổi thọ khỏe mạnh.

Tuổi thọ đơn giản đề cập đến tổng số năm một người sống. Tuổi thọ khỏe mạnh mô tả số năm sống trong tình trạng sức khỏe thể chất và nhận thức tốt, không bị khuyết tật và bệnh tật.

Mặc dù các nhà nghiên cứu vẫn tiếp tục tìm kiếm các liệu pháp nhắm trực tiếp vào quá trình lão hóa sinh học, các chuyên gia nhấn mạnh rằng bằng chứng mạnh mẽ nhất vẫn ủng hộ các biện pháp lối sống quen thuộc.

Tập thể dục thường xuyên luôn là một trong những biện pháp can thiệp hiệu quả nhất để cải thiện tuổi thọ khỏe mạnh.

Lợi ích của việc tập thể dục bao gồm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, một số loại ung thư và suy giảm nhận thức, đồng thời duy trì sức mạnh cơ bắp, khả năng vận động và sự độc lập khi về già.

Bỏ thuốc lá, hoặc ngay từ đầu không bao giờ hút thuốc, vẫn rất quan trọng. Sử dụng thuốc lá làm tăng tốc độ tổn thương ở hầu hết các hệ cơ quan và làm tăng đáng kể nguy cơ mắc ung thư, bệnh tim, đột quỵ và bệnh phổi mãn tính.

Các yếu tố quan trọng khác để cải thiện tuổi thọ bao gồm:

• Duy trì huyết áp khỏe mạnh
• Giảm cholesterol LDL
• Thói quen ngủ tốt
• Tương tác và các mối quan hệ xã hội.

Tuy nhiên, liệu những biện pháp can thiệp này có thực sự làm chậm các quá trình sinh học cơ bản gây ra lão hóa hay không vẫn là một câu hỏi khoa học còn để mở.

“Những chiến lược này rõ ràng làm giảm khả năng tử vong do các bệnh như đột quỵ hoặc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, liệu chúng có thực sự làm chậm các quá trình sinh học cơ bản thúc đẩy lão hóa hay không vẫn còn chưa chắc chắn", Navia nói.

Tuy nhiên, trong số tất cả các yếu tố dự báo tuổi thọ có thể đo lường được, một yếu tố dường như nổi bật hơn cả.

“Yếu tố thúc đẩy mạnh nhất là cái mà chúng ta gọi là thể lực hoặc VO2 max", Bert Mandelbaum, bác sĩ, chuyên gia y học thể thao, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình và đồng giám đốc Trung tâm Chỉnh hình Tái tạo tại Cedars-Sinai Orthopaedics and Sports Medicine ở Los Angeles cho biết.

VO2 Max đề cập đến khả năng cung cấp và sử dụng oxy của cơ thể trong khi tập thể dục. Thể lực tim mạch cao hơn luôn được liên kết với nguy cơ mắc bệnh mãn tính và tử vong sớm thấp hơn.

Khi những người có tầm ảnh hưởng và những người đam mê thay đổi sinh học tạo ra sự hứng thú xung quanh việc kéo dài tuổi thọ, ngày càng nhiều người quan tâm đến thực phẩm chức năng, peptide và các biện pháp can thiệp khác để kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng không có một sản phẩm hay phương pháp nào có thể giúp bạn sống lâu hơn.

Thay vào đó, họ cho rằng những lợi ích lớn nhất vẫn đến từ những thói quen dựa trên bằng chứng khoa học giúp cải thiện sức khỏe tổng thể.

“Nếu bạn hỏi tôi bí quyết là gì, thì thực ra đó là sự kết hợp của nhiều yếu tố. Đó là những gì bạn ăn, uống, suy nghĩ và làm. Không phải là một chất dinh dưỡng cụ thể hay một thứ gì đó bạn có thể mua. Cũng không phải là một loại peptide. Quan trọng là phải làm tất cả mọi thứ và bắt đầu bằng việc tập thể dục", Mandelbaum nói.